Dinh dưỡng cây trồng / Dạng phân bón và cách sử dụng
Dạng phân bón và cách sử dụng
Phân bón gốc là hình thức cung cấp dinh dưỡng vào vùng rễ bằng cách rải, vùi, hòa tưới, tưới nhỏ giọt hoặc bón quanh tán tùy hệ thống canh tác. Cây hấp thu phần lớn dinh dưỡng khoáng qua rễ, vì vậy bón gốc quyết định nền sức cây lâu dài.
Bón gốc không chỉ là đưa phân xuống đất. Muốn hiệu quả, cần đúng loại phân, đúng độ ẩm, đúng vị trí rễ hoạt động và đúng thời điểm sinh trưởng. Nếu đất bí, rễ thối hoặc EC cao, cây có thể bón nhiều nhưng vẫn không ăn phân.
Bón gốc tạo nền dinh dưỡng ổn định cho thân lá, rễ, hoa, trái, củ và hạt. Những nguyên tố đa lượng như Đạm, Lân, Kali thường được quản lý chủ yếu qua gốc; Canxi, Magie, Lưu huỳnh và nhiều vi lượng cũng cần được cân đối từ vùng rễ.
Bón gốc còn giúp phục hồi cây sau thu hoạch, sau mưa kéo dài hoặc sau giai đoạn mang tải. Tuy nhiên, bón mạnh khi cây đang suy thường làm rễ áp lực hơn, nên cần phục hồi nước, đất và rễ trước khi tăng phân.
| Hình thức | Khi nào dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rải quanh tán | Vườn cây lâu năm, đất còn ẩm và rễ hoạt động tốt | Không rải sát gốc, không bón khi đất quá khô hoặc úng |
| Vùi hoặc lấp nhẹ | Cần giảm thất thoát, nhất là phân dễ bay hơi | Tránh làm đứt rễ tơ hoặc vùi quá sâu |
| Hòa tưới | Cây cần hấp thu nhanh hơn qua vùng rễ | Kiểm soát nồng độ, pH nước và độ ẩm đất |
| Tưới nhỏ giọt | Nhà màng, giá thể, vườn có hệ thống fertigation | Theo dõi EC, pH, thoát dịch và nghẹt béc |
Ưu tiên bón gốc khi cần xây nền rễ, bộ lá, thân cành, phục hồi sau thu hoạch, nuôi trái dài ngày hoặc duy trì năng suất. Đây là hướng phù hợp cho các nhu cầu dinh dưỡng kéo dài, không phải các tình huống cần phản ứng nhanh trong vài ngày.
Nếu cây vàng lá, đứng cây hoặc bón không ăn, không nên vội tăng lượng phân. Trước tiên cần kiểm tra rễ, độ ẩm, mùi đất, pH, EC và khả năng thoát nước.
| Giai đoạn | Trọng tâm | Tránh |
|---|---|---|
| Cây con, sau trồng | Rễ khỏe, dinh dưỡng nhẹ, nước ổn định | Bón mặn hoặc thúc quá sớm |
| Phát triển thân lá | Đạm vừa đủ, Magie, Canxi, vi lượng | Làm cây xanh mềm, tán quá rậm |
| Chuẩn bị ra hoa | Cân bằng Lân, Kali, Bo, Kẽm, kiểm soát Đạm | Để cây đi đọt mạnh |
| Nuôi trái, củ, hạt | Kali, Canxi, Magie, nước đều và bộ lá khỏe | Dồn phân khi rễ yếu hoặc thiếu nước |
| Sau thu hoạch hoặc stress | Phục hồi rễ, hữu cơ hoai, dinh dưỡng tăng dần | Thúc NPK mạnh khi cây đang suy |
Bón gốc chỉ phát huy tốt khi đất hoặc giá thể thông thoáng, đủ ẩm nhưng không úng, pH và EC nằm trong khoảng phù hợp. Hữu cơ hoai mục, mùn đất, vi sinh có lợi, oxy vùng rễ và lịch tưới ổn định đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả phân bón.
Trong nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở thiếu phân mà nằm ở rễ không hấp thu được. Khi đó, xử lý nền đất và vùng rễ quan trọng hơn tăng lượng NPK.
Bón phân theo cảm tính, thấy cây vàng là tăng Đạm hoặc thấy trái nhỏ là tăng Kali đều có thể làm cây mất cân bằng. Một sai lầm khác là bón lúc đất khô nứt hoặc đang úng, khiến rễ bị sốc muối, cháy rễ hoặc hấp thu kém hơn.
Không nên phối quá nhiều loại phân, humic, vi sinh, thuốc xử lý rễ trong cùng một lần tưới nếu chưa rõ tương thích. Nên xử lý từng mục tiêu và theo dõi phản ứng cây.
Bón gốc là nền chính của dinh dưỡng cây trồng. Muốn hiệu quả, cần quản lý đồng thời phân bón, nước, đất, pH, EC, hữu cơ và sức rễ. Khi cây có dấu hiệu bón không ăn, hãy kiểm tra vùng rễ trước khi tăng lượng phân.
