Trổ bông, thụ phấn

Trổ bông, thụ phấn là giai đoạn rất nhạy cảm trong quy trình chăm sóc lúa. Đây là thời điểm bông lúa thoát ra khỏi bẹ lá, hoa lúa nở, phấn được tung ra và quá trình thụ phấn – thụ tinh diễn ra. Nếu giai đoạn này thuận lợi, ruộng lúa sẽ trổ đều, bông sáng, tỷ lệ hạt chắc cao và tạo nền tốt cho giai đoạn vào chắc, chín sáp, chín hoàn toàn.

Trong thực tế, nhiều ruộng lúa gặp tình trạng trổ không đều, nghẹn đòng, bông bạc, lép nhiều, lem lép hạt, đạo ôn cổ bông, khô vằn lan cao, rầy nâu tăng mật số hoặc bông bị ảnh hưởng sau mưa gió, nắng nóng, lạnh, thiếu nước. Đây là giai đoạn không nên can thiệp mạnh bằng phân bón hoặc phun xịt tùy tiện, vì cây lúa đang ở thời điểm rất nhạy cảm.

Bài viết này hướng dẫn quy trình chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông, thụ phấn theo hướng thực tế: nhận biết thời điểm lúa chuẩn bị trổ, giữ nước ổn định, hạn chế bón phân muộn, bảo vệ lá đòng và cổ bông, theo dõi sâu bệnh, xử lý thời tiết bất lợi và chuẩn bị tốt cho giai đoạn vào chắc.

Giai đoạn trổ bông, thụ phấn của cây lúa là gì?

Trổ bông là giai đoạn bông lúa thoát ra khỏi bẹ lá đòng và vươn ra ngoài. Sau khi bông trổ, hoa lúa nở trong thời gian ngắn để tung phấn và thụ phấn. Đây là giai đoạn quyết định trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc – hạt lép sau này.

Có thể hiểu đơn giản:

Mục tiêu của giai đoạn này là giúp lúa trổ thoát, trổ đều, thụ phấn thuận lợi, hạn chế lép và bảo vệ bông non.

Vì sao giai đoạn trổ bông, thụ phấn rất quan trọng?

Giai đoạn trổ bông là giai đoạn chuyển từ hình thành bông sang hình thành hạt. Những sai lệch trong giai đoạn này thường biểu hiện rõ ở cuối vụ qua tỷ lệ lép, lem lép, bông bạc, hạt không vào chắc hoặc năng suất thấp.

Chăm sóc tốt giai đoạn trổ bông giúp:

Lúa trổ thoát tốt hơn. Bông trổ đồng đều hơn. Giảm nguy cơ nghẹn đòng. Hỗ trợ quá trình thụ phấn thuận lợi. Giảm tỷ lệ hạt lép. Bảo vệ lá đòng tiếp tục nuôi bông. Giảm nguy cơ đạo ôn cổ bông. Hạn chế lem lép hạt. Giảm tác hại của sâu đục thân gây bông bạc. Giảm ảnh hưởng của rầy nâu, nhện gié, bọ xít hôi. Tạo nền tốt cho giai đoạn vào chắc. Hạn chế đổ ngã trong thời điểm bông bắt đầu nặng.

Nếu giai đoạn làm đòng chuẩn bị chưa tốt, sang giai đoạn trổ sẽ rất khó sửa hoàn toàn. Vì vậy, chăm sóc giai đoạn trổ bông chủ yếu là giữ ổn định, bảo vệ bông và tránh gây thêm stress cho cây.

Mục tiêu chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông, thụ phấn

Giúp lúa trổ thoát, trổ đều

Cây cần đủ nước, đủ sức và không bị sâu bệnh nặng để bông thoát ra tốt. Nếu cây yếu, thiếu nước, bị nghẹn đòng hoặc sâu bệnh tấn công, bông có thể trổ không đều, trổ kẹt hoặc bạc bông.

Bảo vệ quá trình thụ phấn

Hoa lúa rất nhạy cảm với mưa lớn, gió mạnh, nắng nóng, lạnh, phun xịt sai thời điểm hoặc cây bị stress. Cần hạn chế các tác động mạnh trong thời gian lúa đang nở hoa.

Giảm tỷ lệ lép

Lép hạt có thể do thời tiết bất lợi, thiếu nước, thiếu dinh dưỡng trước đó, sâu bệnh, đạo ôn cổ bông, lem lép hạt, rầy nâu, bọ xít hoặc cây suy. Giai đoạn trổ cần tập trung giảm các nguyên nhân này.

Bảo vệ lá đòng và cổ bông

Lá đòng tiếp tục quang hợp để nuôi bông. Cổ bông là điểm rất quan trọng vì nếu bị đạo ôn cổ bông, cả bông có thể bị lép hoặc bạc.

Giữ nước ổn định

Thiếu nước khi lúa trổ dễ làm cây stress, ảnh hưởng thụ phấn và vào chắc. Tuy nhiên, ngập sâu kéo dài cũng không có lợi vì làm cây yếu, tăng ẩm độ và nguy cơ bệnh.

Hạn chế can thiệp mạnh

Giai đoạn trổ không phù hợp để bón phân mạnh, phun phân thuốc nồng độ cao hoặc pha trộn nhiều sản phẩm. Cây đang nhạy cảm, can thiệp sai có thể làm cháy lá, ảnh hưởng hoa và tăng lép.

Dấu hiệu lúa chuẩn bị trổ tốt

Ruộng lúa chuẩn bị trổ tốt thường có các dấu hiệu:

Ruộng phát triển tương đối đồng đều. Đòng đã phát triển đầy đủ. Lá đòng khỏe, xanh bền, không bị sâu bệnh nặng. Thân cây cứng, gốc chắc. Bông chuẩn bị thoát ra đều. Rễ vẫn hoạt động, cây không suy nhanh. Ruộng không quá xanh mềm. Nước ruộng ổn định. Không thiếu nước trước trổ. Sâu cuốn lá, sâu đục thân được kiểm soát. Đạo ôn lá không lan mạnh lên lá trên. Khô vằn không lan cao lên lá đòng. Rầy nâu không bùng phát. Ruộng không có mùi hôi, rễ không đen nặng.

Ruộng có nền tốt trước trổ sẽ dễ bước vào giai đoạn thụ phấn và vào chắc hơn.

Dấu hiệu lúa trổ bông không thuận lợi

Cần kiểm tra sớm nếu ruộng có các biểu hiện:

Bông trổ không đều. Có bông trổ kẹt, nghẹn trong bẹ. Bông bạc xuất hiện rải rác. Lá đòng bị sâu cuốn hoặc cháy. Lá trên có vết đạo ôn. Cổ bông có dấu hiệu thâm, nâu, gãy. Bông bị lem, hạt đổi màu sớm. Ruộng xanh mềm, dễ ngã. Ruộng thiếu nước trước hoặc trong khi trổ. Ruộng ngập sâu sau mưa. Rầy nâu tập trung ở gốc. Sâu đục thân gây héo dảnh hoặc bông bạc. Bọ xít hôi xuất hiện ở giai đoạn bông non. Trổ gặp mưa kéo dài, nắng nóng hoặc lạnh. Cây vàng nhanh, lá xuống màu sớm.

Khi lúa đang trổ, cần xác định nguyên nhân kỹ trước khi xử lý. Không nên phun xịt hoặc bón phân theo cảm tính.

Quy trình chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông, thụ phấn

Bước 1: Xác định thời điểm lúa chuẩn bị trổ

Trước khi điều chỉnh chăm sóc, cần xác định ruộng đang ở giai đoạn nào: chuẩn bị trổ, đang trổ rải rác, trổ rộ hay đã trổ xong.

Cần quan sát:

Bông đã bắt đầu nhú ra khỏi bẹ chưa. Tỷ lệ bông trổ trong ruộng khoảng bao nhiêu. Ruộng trổ đồng loạt hay lệch lứa. Lá đòng có khỏe không. Cây có xanh mềm hoặc vàng suy không. Có vết bệnh trên lá trên không. Có sâu cuốn lá, sâu đục thân, rầy nâu không. Ruộng có đủ nước không. Thời tiết vài ngày tới có mưa, gió, nắng nóng hay lạnh không. Mục tiêu

Chăm đúng thời điểm. Giai đoạn lúa đang nở hoa cần tránh can thiệp mạnh, đặc biệt là phun xịt vào thời điểm hoa lúa đang mở.

Bước 2: Giữ nước ổn định khi lúa trổ

Nước là yếu tố quan trọng giúp cây không bị stress trong giai đoạn trổ và đầu vào chắc.

Cần làm Giữ nước ổn định ở mức phù hợp. Không để ruộng khô hạn khi lúa chuẩn bị trổ và đang trổ. Không để ruộng thiếu nước trong các ngày nắng nóng. Tháo bớt nước nếu ruộng ngập sâu sau mưa. Không để nước tù, nước hôi kéo dài. Kiểm tra bờ bao, mương rãnh. Không lấy nước phèn, mặn hoặc nước bẩn vào ruộng. Điều chỉnh theo chân ruộng cao – thấp. Cần tránh Để ruộng khô nứt trong lúc trổ. Giữ nước quá sâu kéo dài. Thay đổi mực nước quá đột ngột khi cây đang yếu. Để nước ô nhiễm, phèn, mặn làm cây stress.

Mục tiêu là giữ cây ổn định, không bị sốc nước khi hoa đang nở và bông đang hình thành hạt.

Bước 3: Không bón Đạm mạnh khi lúa đang trổ

Giai đoạn trổ không phải thời điểm thích hợp để thúc Đạm mạnh. Nếu bón Đạm muộn hoặc bón nhiều, cây có thể xanh mềm, sâu bệnh tăng, trổ kéo dài và tỷ lệ lép cao hơn trong điều kiện bất lợi.

Cần chú ý Không bón Đạm mạnh khi ruộng đã xanh. Không bón phân khi lúa đang nở hoa rộ nếu không thật cần thiết. Không bón dồn để “cứu bông” khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu ruộng vàng, cần kiểm tra rễ, nước, sâu bệnh và lịch bón trước đó. Dinh dưỡng nuôi bông cần chuẩn bị từ giai đoạn làm đòng, không đợi đến lúc trổ mới xử lý mạnh. Mục tiêu

Giữ cây cân đối, không làm cây xanh mềm, không làm tăng sâu bệnh và không gây stress trong thời điểm nhạy cảm.

Bước 4: Bảo vệ lá đòng trong thời gian trổ

Lá đòng vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình nuôi bông và vào chắc. Nếu lá đòng bị sâu bệnh hoặc cháy lá, khả năng nuôi hạt sẽ giảm.

Cần kiểm tra:

Lá đòng có bị sâu cuốn không. Lá có bị đạo ôn, đốm bệnh không. Lá có cháy mép do thiếu Kali, mặn, phèn hoặc thuốc không. Lá có bị vàng nhanh không. Khô vằn có lan lên lá trên không. Ruộng có rậm, ẩm bí không. Có phun phân thuốc gần đây làm cháy lá không. Hướng quản lý Hạn chế để sâu cuốn lá hại lá đòng. Theo dõi đạo ôn trên lá trên và cổ bông. Không phun nồng độ cao gây cháy lá. Không phối trộn nhiều loại sản phẩm khi lúa đang trổ. Giữ ruộng cân đối, không bón thêm Đạm làm lá mềm.

Bảo vệ lá đòng tốt giúp cây có nguồn quang hợp để nuôi hạt sau trổ.

Bước 5: Theo dõi đạo ôn cổ bông

Đạo ôn cổ bông là một trong những bệnh nguy hiểm ở giai đoạn trổ. Nếu cổ bông bị bệnh, bông có thể bạc, lép nhiều hoặc không vào chắc.

Điều kiện dễ phát sinh Giống dễ nhiễm đạo ôn. Thời tiết ẩm, mưa, sương nhiều. Ruộng xanh rậm, thừa Đạm. Đạo ôn lá đã xuất hiện trước trổ. Giai đoạn trổ gặp thời tiết bất lợi. Ruộng có lịch sử bị đạo ôn cổ bông.

Dấu hiệu cần chú ý

Vết bệnh trên lá trên trước trổ. Cổ bông thâm nâu. Bông bạc từng phần hoặc cả bông. Bông lép, hạt không vào chắc. Bệnh xuất hiện nhiều ở vùng ruộng xanh rậm, ẩm. Hướng quản lý Theo dõi ruộng trước và trong giai đoạn trổ. Nếu ruộng có nguy cơ cao, cần có kế hoạch phòng trừ đúng thời điểm theo khuyến cáo địa phương. Không bón thêm Đạm khi ruộng có nguy cơ đạo ôn. Bảo vệ lá trên và cổ bông. Phân biệt bông bạc do đạo ôn với bông bạc do sâu đục thân.

Đạo ôn cổ bông cần phòng đúng thời điểm. Khi bông đã bị bạc nặng, khả năng phục hồi rất thấp.

Bước 6: Theo dõi lem lép hạt

Lem lép hạt thường liên quan đến nhiều yếu tố: nấm, vi khuẩn, côn trùng, thời tiết ẩm, mưa khi trổ, ruộng xanh rậm, giống mẫn cảm hoặc dinh dưỡng mất cân đối.

Dấu hiệu

Hạt đổi màu sớm. Vỏ trấu có vết nâu, đen, xám. Bông nhìn không sáng. Hạt lép nhiều. Bông trổ gặp mưa kéo dài. Ruộng có ẩm độ cao, tán rậm. Có bọ xít hôi, nhện gié hoặc bệnh hạt đi kèm. Hướng quản lý Giữ ruộng thông thoáng từ các giai đoạn trước. Không bón thừa Đạm. Theo dõi thời tiết khi lúa trổ. Bảo vệ bông đúng thời điểm nếu ruộng có nguy cơ. Kiểm tra bọ xít hôi và các côn trùng chích hút. Không phun tùy tiện khi lúa đang nở hoa nếu không đúng thời điểm kỹ thuật.

Lem lép hạt thường không do một nguyên nhân duy nhất. Cần quản lý tổng hợp từ giống, phân, nước, sâu bệnh và thời tiết.

Bước 7: Theo dõi sâu đục thân gây bông bạc

Sâu đục thân nếu gây hại ở giai đoạn làm đòng – trổ có thể làm bông bạc, bông không vào hạt.

Dấu hiệu

Bông bạc trắng. Kéo nhẹ bông hoặc dảnh bị hại thấy dễ tuột. Có lỗ đục trên thân. Có phân sâu trong thân. Bông bạc rải rác hoặc thành chòm. Trước đó có héo dảnh ở giai đoạn làm đòng. Có ổ trứng sâu đục thân trên lá. Hướng quản lý Kiểm tra từ giai đoạn làm đòng, không đợi bông bạc mới xử lý. Theo dõi ổ trứng và sâu non. Xử lý đúng thời điểm khi sâu còn dễ tác động. Quản lý tàn dư vụ trước và lịch thời vụ để giảm áp lực. Phân biệt bông bạc do sâu đục thân với đạo ôn cổ bông.

Khi bông đã bạc do sâu đục thân, bông đó gần như không thể phục hồi. Vì vậy, theo dõi sớm là quan trọng nhất.

Bước 8: Theo dõi rầy nâu và rầy xanh

Rầy có thể gây hại ở giai đoạn trổ và sau trổ, đặc biệt trong ruộng sạ dày, bón nhiều Đạm, tán rậm và thời tiết thuận lợi cho rầy.

Cần kiểm tra Gốc lúa, bẹ lá. Mật số rầy theo từng khu ruộng. Rầy non hay rầy trưởng thành. Cây có vàng chòm không. Ruộng có dấu hiệu cháy rầy không. Có thiên địch không. Ruộng có bón Đạm nhiều không. Ruộng có quá rậm, khó thông thoáng không. Hướng quản lý Thăm đồng sát trong giai đoạn trổ – vào chắc. Không phun thuốc khi chưa xác định mật số và đối tượng. Nếu cần xử lý, chọn biện pháp phù hợp và chú ý vị trí rầy ở gốc. Không bón thêm Đạm làm ruộng xanh mềm. Theo dõi lại sau xử lý.

Rầy nếu bùng phát muộn có thể làm cây suy nhanh, ảnh hưởng vào chắc và tăng nguy cơ cháy chòm.

Bước 9: Theo dõi bọ xít hôi và côn trùng chích hút bông

Bọ xít hôi thường gây hại khi lúa trổ và giai đoạn hạt non. Chúng chích hút làm hạt lép, hạt lửng hoặc giảm chất lượng gạo.

Dấu hiệu

Có bọ xít trên bông lúa. Bông bị chích hút. Hạt non bị lép, lửng. Hạt có vết chấm, đổi màu. Bọ tập trung nhiều ở bờ ruộng, vùng trổ sớm hoặc trổ muộn. Hại nặng hơn ở ruộng trổ không đều. Hướng quản lý Kiểm tra ruộng vào thời điểm bọ hoạt động. Theo dõi khu bờ ruộng và chỗ trổ sớm. Xử lý theo mật số và khuyến cáo địa phương. Không phun tùy tiện khi lúa đang nở hoa rộ nếu không đúng thời điểm. Quản lý cỏ bờ ruộng để giảm nơi trú ẩn.

Bọ xít hôi ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và chất lượng hạt, nên cần theo dõi từ lúc lúa bắt đầu trổ đến giai đoạn hạt non.

Bước 10: Hạn chế phun xịt sai thời điểm khi lúa đang nở hoa

Hoa lúa nở trong thời gian ngắn và rất nhạy cảm. Phun thuốc hoặc phân bón lá không đúng thời điểm có thể làm ảnh hưởng quá trình thụ phấn, gây cháy hoa, cháy lá hoặc tăng stress.

Cần tránh Phun lúc lúa đang nở hoa rộ. Phun khi trời nắng gắt. Phun ngay trước mưa lớn. Phun nồng độ cao. Pha nhiều loại phân thuốc chưa rõ tương thích. Phun khi cây đang bị stress nước, phèn, mặn hoặc rễ yếu. Phun theo thói quen mà không có đối tượng sâu bệnh rõ. Nguyên tắc

Nếu cần phun để phòng trừ sâu bệnh quan trọng, phải chọn đúng thời điểm, đúng sản phẩm, đúng nồng độ và phù hợp khuyến cáo địa phương. Không nên xử lý tùy tiện trong giai đoạn lúa đang phơi màu.

Bước 11: Xử lý khi trổ gặp thời tiết bất lợi

Thời tiết ảnh hưởng rất mạnh đến thụ phấn và tỷ lệ lép.

Trổ gặp mưa kéo dài

Nguy cơ:

Phấn bị ảnh hưởng. Tăng lem lép hạt. Tăng đạo ôn cổ bông. Tăng bệnh lá, bệnh hạt. Ruộng ẩm bí, khô vằn dễ lan.

Hướng xử lý:

Giữ nước hợp lý, tránh ngập sâu kéo dài. Theo dõi bệnh cổ bông và lem lép. Không bón Đạm thêm. Bảo vệ bông đúng thời điểm nếu ruộng có nguy cơ cao. Trổ gặp nắng nóng

Nguy cơ:

Cây stress nước. Hoa lúa thụ phấn kém. Tăng lép nếu thiếu nước. Lá nhanh xuống màu.

Hướng xử lý:

Giữ nước ổn định. Không để ruộng khô. Hạn chế phun xịt lúc nắng nóng. Theo dõi lá đòng sau trổ. Trổ gặp lạnh hoặc gió mạnh

Nguy cơ:

Thụ phấn kém. Trổ không đều. Bông bị ảnh hưởng cơ học. Tăng lép trong điều kiện bất lợi.

Hướng xử lý:

Giữ nước ổn định. Hạn chế can thiệp mạnh. Theo dõi tỷ lệ trổ và hạt sau trổ để điều chỉnh giai đoạn vào chắc. Bước 12: Chuẩn bị chuyển sang giai đoạn vào chắc

Sau khi lúa trổ xong, cây bắt đầu chuyển sang giai đoạn hình thành và làm đầy hạt. Cần đánh giá lại tình trạng ruộng để chăm sóc giai đoạn vào chắc.

Cần kiểm tra:

Lúa đã trổ xong bao nhiêu phần trăm. Bông trổ có đều không. Lá đòng còn xanh không. Có bông bạc không. Có dấu hiệu đạo ôn cổ bông không. Có lem lép hạt không. Có rầy nâu, bọ xít hôi không. Ruộng có bị đổ ngã không. Nước ruộng có ổn định không. Cây có vàng nhanh sau trổ không. Có cần giữ nước thêm để nuôi hạt không. Mục tiêu

Sau trổ, trọng tâm không còn là bảo vệ hoa mà là giữ lá xanh bền, giữ nước phù hợp, bảo vệ bông non và giúp hạt vào chắc tốt.

Xử lý theo từng tình huống thực tế Lúa trổ không đều Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng lệch lứa từ đầu vụ, sạ không đều, dinh dưỡng và nước không đồng đều, giống lẫn tạp hoặc cây bị stress trong giai đoạn làm đòng.

Hướng xử lý

Không thể sửa hoàn toàn ở giai đoạn trổ. Cần giữ nước ổn định, hạn chế can thiệp mạnh, theo dõi sâu bệnh kéo dài hơn vì ruộng trổ không đều thường dễ bị bọ xít, lem lép và sâu bệnh hại rải rác.

Lúa bị nghẹn đòng, trổ kẹt Nguyên nhân nghi ngờ

Thiếu nước, cây suy, thời tiết bất lợi, sâu bệnh, thiếu dinh dưỡng từ giai đoạn làm đòng hoặc giống mẫn cảm.

Hướng xử lý

Kiểm tra nước, rễ, thân và sâu bệnh. Giữ nước ổn định, không bón hoặc phun mạnh khi cây đang stress. Với những ruộng thường bị nghẹn đòng, cần điều chỉnh chăm sóc từ giai đoạn làm đòng ở vụ sau.

Bông bạc xuất hiện rải rác

Nguyên nhân nghi ngờ

Sâu đục thân, đạo ôn cổ bông, nghẹn đòng hoặc stress nặng trong giai đoạn trổ.

Hướng xử lý

Cần phân biệt nguyên nhân: nếu kéo bông dễ tuột và có lỗ đục, nghi sâu đục thân; nếu cổ bông thâm, nghi đạo ôn cổ bông. Xử lý theo nguyên nhân và theo dõi vùng bị hại, nhưng bông đã bạc thường khó phục hồi.

Lúa trổ gặp mưa kéo dài Nguyên nhân nghi ngờ

Thời tiết làm giảm thụ phấn, tăng bệnh cổ bông và lem lép hạt.

Hướng xử lý

Giữ nước phù hợp, không bón Đạm thêm, theo dõi đạo ôn cổ bông, lem lép và bệnh hạt. Nếu cần xử lý bệnh, chọn đúng thời điểm, tránh phun tùy tiện khi hoa đang nở rộ.

Lúa trổ gặp nắng nóng Nguyên nhân nghi ngờ

Cây stress nước, phấn bị ảnh hưởng, lá nhanh xuống màu.

Hướng xử lý

Giữ nước ổn định, không để ruộng khô. Tránh phun xịt lúc nắng gắt. Sau trổ cần theo dõi lá đòng và khả năng vào chắc.

Lá đòng bị sâu cuốn lúc trổ

Nguyên nhân nghi ngờ

Sâu cuốn lá phát sinh từ trước, ruộng xanh rậm, xử lý muộn.

Hướng xử lý

Kiểm tra mức độ hại và mật số sâu. Nếu lá đòng đã bị hại nặng, khả năng nuôi hạt giảm. Nếu còn sâu non và mức hại đáng kể, cần xử lý đúng thời điểm, tránh phun khi lúa đang phơi màu rộ.

Có vết đạo ôn trước và trong khi trổ Nguyên nhân nghi ngờ

Giống nhiễm, ruộng xanh rậm, thời tiết ẩm, bệnh đạo ôn lá phát triển trước trổ.

Hướng xử lý

Cần đặc biệt chú ý đạo ôn cổ bông. Không bón Đạm thêm, theo dõi sát và xử lý đúng thời điểm theo khuyến cáo nếu nguy cơ cao.

Bọ xít hôi xuất hiện khi lúa trổ Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng trổ không đều, cỏ bờ nhiều, bọ di chuyển từ khu vực xung quanh.

Hướng xử lý

Kiểm tra mật số trên bông, nhất là vùng bờ và vùng trổ sớm. Xử lý khi cần theo khuyến cáo, đồng thời quản lý cỏ bờ để giảm nơi trú ẩn.

Rầy nâu tăng trong giai đoạn trổ

Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng sạ dày, xanh rậm, thừa Đạm, thời tiết thuận lợi cho rầy.

Hướng xử lý

Kiểm tra gốc lúa, mật số rầy và vùng bị vàng. Không phun tùy tiện nếu chưa xác định mức độ. Nếu cần xử lý, cần tác động đúng vị trí rầy ở gốc và theo dõi sau xử lý.

Dinh dưỡng và vật tư cần chú ý ở giai đoạn trổ bông

Kali

Kali rất quan trọng cho quá trình vận chuyển dinh dưỡng và hỗ trợ vào chắc sau trổ. Nếu thiếu Kali, cây dễ xuống lá nhanh, hạt vào chắc kém và thân yếu hơn.

Silic

Silic giúp thân cứng, lá đứng, hạn chế đổ ngã và hỗ trợ sức chống chịu. Giai đoạn trổ – vào chắc, cây đã bắt đầu mang bông nặng nên thân cứng rất quan trọng.

Magie

Magie hỗ trợ quang hợp, giúp lá xanh bền hơn. Lá đòng và lá trên cần duy trì khả năng quang hợp để nuôi hạt.

Bo và vi lượng

Một số vi lượng có vai trò trong giai đoạn sinh sản, nhưng cần dùng đúng thời điểm. Không nên phun tùy tiện khi lúa đang nở hoa rộ hoặc pha trộn nhiều loại gây sốc cây.

Đạm

Không nên bón Đạm mạnh ở giai đoạn trổ. Đạm muộn dễ làm cây xanh mềm, sâu bệnh tăng và có thể ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng cuối vụ nếu dùng sai.

Thuốc phòng trừ đạo ôn cổ bông

Cần chú ý ở ruộng có nguy cơ cao: giống nhiễm, thời tiết ẩm, đã có đạo ôn lá, ruộng xanh rậm. Nếu xử lý, phải đúng thời điểm và đúng sản phẩm theo khuyến cáo.

Thuốc quản lý lem lép hạt

Chỉ nên dùng khi ruộng có nguy cơ rõ và đúng thời điểm kỹ thuật. Lem lép liên quan đến nhiều nguyên nhân nên không thể chỉ dựa vào một lần phun.

Biện pháp quản lý sâu hại bông

Cần theo dõi sâu đục thân, rầy nâu, bọ xít hôi, nhện gié và các đối tượng chích hút khác. Chỉ xử lý khi xác định đúng đối tượng và mức độ cần thiết.

Những việc không nên làm Không để ruộng thiếu nước khi lúa đang trổ

Thiếu nước làm cây stress, ảnh hưởng thụ phấn và vào chắc.

Không bón Đạm mạnh lúc trổ

Đạm muộn dễ làm cây xanh mềm, tăng sâu bệnh và không giải quyết được các vấn đề đã xảy ra từ giai đoạn làm đòng.

Không phun xịt tùy tiện khi lúa đang phơi màu

Hoa lúa rất nhạy cảm. Phun sai thời điểm có thể ảnh hưởng thụ phấn hoặc gây cháy lá, cháy hoa.

Không pha nhiều loại phân thuốc khi chưa rõ tương thích

Pha trộn tùy tiện có thể gây kết tủa, giảm hiệu quả hoặc làm cây bị sốc.

Không bỏ qua đạo ôn cổ bông

Bệnh này có thể làm bông lép, bạc và giảm năng suất nặng nếu gặp điều kiện thuận lợi.

Không xem nhẹ bông bạc

Bông bạc có thể do sâu đục thân hoặc đạo ôn cổ bông. Cần phân biệt để xử lý đúng.

Không để lá đòng bị sâu bệnh nặng

Lá đòng là nguồn nuôi hạt quan trọng. Lá đòng bị hư sẽ ảnh hưởng giai đoạn vào chắc.

Không giữ ruộng quá xanh mềm

Ruộng xanh mềm dễ sâu bệnh, dễ đổ ngã và có thể làm trổ kéo dài.

Không xử lý rầy nâu chỉ bằng nhìn trên ngọn lá

Rầy thường ở gốc. Cần vạch gốc kiểm tra trước khi kết luận.

Không chờ đến khi lem lép nặng mới quan tâm

Lem lép hạt cần được phòng từ trước và trong giai đoạn trổ, nhất là khi thời tiết ẩm mưa.

Bảng kiểm tra nhanh giai đoạn trổ bông, thụ phấn

Bảng xử lý nhanh theo triệu chứng

Quy trình chăm sóc giai đoạn trổ bông tóm tắt

Khi nào sẵn sàng chuyển sang giai đoạn vào chắc?

Có thể chuyển sang quản lý theo giai đoạn vào chắc khi:

Ruộng đã trổ xong phần lớn. Bông đã thụ phấn và bắt đầu hình thành hạt non. Lá đòng còn xanh, chưa bị hư nặng. Nước ruộng vẫn được giữ ổn định. Không có bông bạc lan rộng. Đạo ôn cổ bông không phát triển mạnh. Lem lép hạt được theo dõi. Rầy nâu, bọ xít hôi, sâu đục thân được kiểm soát. Cây không bị đổ ngã nặng. Ruộng không thiếu nước sau trổ. Cây không vàng suy quá nhanh.

Sau trổ, mục tiêu chăm sóc chuyển sang giữ lá xanh bền, duy trì nước hợp lý, hạn chế sâu bệnh hại bông và giúp hạt vào chắc đều.

Kết luận

Trổ bông, thụ phấn là giai đoạn rất nhạy cảm của cây lúa. Đây không phải là thời điểm để can thiệp mạnh, mà là thời điểm cần giữ ruộng ổn định, bảo vệ lá đòng, cổ bông, bông non và hạn chế các yếu tố gây stress.

Muốn lúa trổ đều và giảm lép, cần giữ nước ổn định, không bón Đạm mạnh, không phun xịt tùy tiện khi lúa đang nở hoa, theo dõi sát đạo ôn cổ bông, lem lép hạt, sâu đục thân, rầy nâu và bọ xít hôi. Những ruộng đã xanh mềm, sạ dày hoặc có bệnh từ trước cần được theo dõi kỹ hơn.

Làm tốt giai đoạn trổ bông sẽ giúp cây lúa thụ phấn thuận lợi, giảm bông bạc, giảm lép, giữ lá đòng khỏe và tạo nền tốt cho giai đoạn vào chắc, chín sáp, chín hoàn toàn và thu hoạch.

Gợi ý đọc thêm Làm đòng trên cây lúa: chăm sóc thế nào để đòng khỏe, bông tốt Chắc hạt, nâng năng suất lúa: chăm sóc giai đoạn vào chắc đúng cách Đạo ôn cổ bông trên lúa: dấu hiệu và cách phòng ngừa Lem lép hạt trên lúa: nguyên nhân và cách hạn chế Thân cứng, lá đòng khỏe: giải pháp hạn chế đổ ngã trên cây lúa