Thu hoạch và xử lý sau vụ

Giai đoạn chín và thu hoạch là bước cuối trong quy trình chăm sóc lúa. Đây là thời điểm hạt lúa hoàn thiện độ chắc, vỏ trấu chuyển vàng, bông cúi xuống và ruộng chuẩn bị được thu hoạch. Nếu quản lý tốt, nhà nông có thể giảm thất thoát, hạn chế đổ ngã, giảm hạt lép lửng, giữ chất lượng hạt và thuận lợi hơn cho phơi sấy, bảo quản sau thu hoạch.

Trong thực tế, nhiều ruộng lúa bị thất thoát cuối vụ không phải vì chăm sóc đầu vụ kém, mà do rút nước quá sớm, thu hoạch quá non, thu hoạch quá muộn, ruộng đổ ngã, gặp mưa cuối vụ, rầy nâu bùng phát muộn, hạt bị lem, hạt nảy mầm trên bông hoặc không chuẩn bị kịp máy gặt, sân phơi, máy sấy. Những lỗi này có thể làm giảm năng suất thực thu và giảm chất lượng lúa thương phẩm.

Bài viết này hướng dẫn quy trình chăm sóc lúa giai đoạn chín và thu hoạch theo hướng thực tế: nhận biết độ chín, quyết định thời điểm rút nước, theo dõi sâu bệnh cuối vụ, hạn chế đổ ngã, chọn thời điểm thu hoạch, chuẩn bị máy móc – nhân công – phơi sấy và xử lý ruộng sau thu hoạch để chuẩn bị cho vụ tiếp theo.

Giai đoạn chín và thu hoạch của cây lúa là gì?

Giai đoạn chín và thu hoạch bắt đầu khi hạt lúa đã qua giai đoạn chín sáp, tích lũy tinh bột gần hoàn thiện và chuyển dần sang chín hoàn toàn. Lúc này, vỏ trấu đổi màu vàng, bông cúi rõ hơn, lá lúa xuống màu tự nhiên và ruộng chuẩn bị được rút nước để thu hoạch.

Có thể hiểu đơn giản:

Mục tiêu của giai đoạn này là thu hoạch đúng độ chín, giảm thất thoát, giữ chất lượng hạt và chuẩn bị nền tốt cho vụ sau.

Vì sao giai đoạn chín và thu hoạch rất quan trọng?

Sau một vụ chăm sóc dài, năng suất thực tế không chỉ phụ thuộc vào số bông và số hạt chắc, mà còn phụ thuộc vào cách quản lý cuối vụ và thu hoạch. Nếu thu hoạch sai thời điểm hoặc gặp rủi ro thời tiết, phần năng suất đã hình thành có thể bị thất thoát đáng kể.

Chăm sóc tốt giai đoạn chín và thu hoạch giúp:

Hạt lúa đạt độ chắc tốt hơn. Giảm tỷ lệ hạt non, hạt xanh. Giảm thất thoát do rụng hạt. Hạn chế nảy mầm trên bông khi gặp mưa. Giảm thiệt hại do đổ ngã cuối vụ. Giữ chất lượng hạt và màu sắc hạt tốt hơn. Tăng tỷ lệ gạo sau xay xát. Giảm công phơi sấy nếu thu hoạch đúng độ ẩm. Giảm rủi ro sâu bệnh cuối vụ làm suy cây. Chuẩn bị thuận lợi cho xử lý rơm rạ và vụ tiếp theo.

Nhiều ruộng lúa nhìn rất tốt ở giai đoạn vào chắc nhưng cuối cùng vẫn giảm hiệu quả vì thu hoạch muộn, gặp mưa, đổ ngã hoặc phơi sấy không kịp. Vì vậy, giai đoạn cuối vụ cần được quản lý cẩn thận, không nên chủ quan.

Mục tiêu chăm sóc lúa giai đoạn chín và thu hoạch

Xác định đúng độ chín để thu hoạch

Thu hoạch quá sớm làm hạt chưa đủ chắc, tỷ lệ hạt xanh cao, chất lượng xay xát kém. Thu hoạch quá muộn làm tăng rụng hạt, nứt hạt, nảy mầm trên bông nếu gặp mưa và tăng thất thoát ngoài đồng.

Rút nước đúng thời điểm

Rút nước giúp ruộng khô, máy gặt dễ vào ruộng và giảm lún. Tuy nhiên, rút nước quá sớm khi hạt chưa chắc có thể làm cây chín ép, hạt lửng và giảm năng suất.

Hạn chế đổ ngã cuối vụ

Khi bông nặng, cây rất dễ đổ nếu gặp mưa gió, ruộng còn nước sâu, thân mềm hoặc vụ trước chăm dư Đạm. Đổ ngã làm hạt lem, nảy mầm, khó gặt và tăng thất thoát.

Theo dõi sâu bệnh cuối vụ

Rầy nâu, bọ xít hôi, lem lép hạt, bệnh hạt, chuột và chim vẫn có thể gây hại cuối vụ. Cần kiểm tra nhưng không được xử lý thuốc tùy tiện sát ngày thu hoạch.

Chuẩn bị thu hoạch, phơi sấy và bảo quản

Thu hoạch đúng chỉ là một phần. Nếu sau thu hoạch không phơi hoặc sấy kịp, hạt dễ nóng, mốc, giảm chất lượng và giảm giá trị thương phẩm.

Chuẩn bị xử lý đồng ruộng sau thu hoạch

Rơm rạ, gốc rạ, lúa rơi, cỏ dại và tàn dư sâu bệnh sau thu hoạch cần được quản lý tốt để giảm áp lực cho vụ sau.

Dấu hiệu lúa đã chín tốt, có thể chuẩn bị thu hoạch

Ruộng lúa chuẩn bị thu hoạch tốt thường có các dấu hiệu:

Phần lớn hạt trên bông đã chuyển vàng. Hạt ở đầu và giữa bông đã chắc. Hạt ở cuối bông chỉ còn ít hạt xanh. Bông cúi rõ. Hạt bóp thấy cứng, không còn sữa. Vỏ trấu vàng sáng hoặc vàng đặc trưng của giống. Lá đòng và các lá trên xuống màu tự nhiên. Thân cây vẫn đứng, chưa đổ ngã nặng. Ruộng không còn cần giữ nước để nuôi hạt. Đất ruộng bắt đầu khô vừa, máy có thể vào được. Hạt ít bị lem, ít nảy mầm. Ruộng chín tương đối đồng đều.

Thông thường, cần quan sát nhiều vị trí trong ruộng, không chỉ nhìn vùng bờ hoặc vùng chín sớm. Ruộng chín không đều cần đánh giá kỹ trước khi quyết định gặt toàn bộ.

Dấu hiệu chưa nên thu hoạch

Không nên thu hoạch vội nếu ruộng còn các biểu hiện:

Nhiều hạt còn xanh. Hạt còn mềm, còn dịch sữa. Bông chưa cúi rõ. Ruộng chín lệch, nhiều khu còn non. Hạt cuối bông còn xanh nhiều. Lúa mới qua chín sữa, chưa chín sáp. Thu hoạch sớm chỉ vì ruộng còn xanh đẹp. Ruộng còn nước sâu nhưng hạt chưa đủ chắc. Cây chín ép do thiếu nước, nhưng hạt chưa đầy. Giống trổ không đều, cần kiểm tra thêm độ chín từng khu.

Thu hoạch quá sớm thường làm giảm tỷ lệ gạo, tăng hạt xanh, tăng hạt lửng và ảnh hưởng chất lượng bán.

Dấu hiệu không nên để lúa quá lâu mới thu hoạch

Cũng không nên chờ quá lâu nếu ruộng có các dấu hiệu:

Hạt đã chín vàng phần lớn. Bông quá khô, hạt dễ rụng. Gặp dự báo mưa kéo dài. Ruộng bắt đầu đổ ngã. Hạt có nguy cơ nảy mầm trên bông. Bông bị lem nhiều hơn sau mưa. Chim, chuột gây hại tăng. Rầy nâu làm cây vàng chòm cuối vụ. Ruộng chín không đều nhưng phần lớn đã đạt độ chín. Máy gặt, nhân công khó sắp xếp nếu chờ thêm.

Thu hoạch quá muộn có thể làm giảm sản lượng thực thu dù hạt đã chắc. Rủi ro lớn nhất là mưa cuối vụ, đổ ngã, rụng hạt và nảy mầm trên bông.

Quy trình chăm sóc lúa giai đoạn chín và thu hoạch

Bước 1: Kiểm tra độ chín của ruộng

Trước khi rút nước hoặc đặt lịch thu hoạch, cần kiểm tra độ chín thực tế của ruộng.

Cần quan sát:

Tỷ lệ bông đã vàng. Hạt đầu bông, giữa bông, cuối bông. Hạt còn xanh nhiều hay ít. Hạt còn sữa hay đã cứng. Bông có cúi không. Ruộng chín đều hay lệch lứa. Khu bờ, khu giữa ruộng, khu trũng có khác nhau không. Có ruộng bị đổ ngã, lem hạt, nảy mầm không. Thời tiết trong vài ngày tới có mưa không. Mục tiêu

Đánh giá đúng độ chín để quyết định thời điểm rút nước và thu hoạch. Không nên chỉ nhìn màu ruộng từ xa rồi kết luận.

Bước 2: Xác định thời điểm rút nước

Rút nước giúp mặt ruộng khô, máy thu hoạch dễ hoạt động và hạn chế lún. Tuy nhiên, thời điểm rút nước phải phù hợp với độ chắc của hạt.

Cần chú ý Không rút nước quá sớm khi hạt còn non. Không để ruộng ngập nước kéo dài sát ngày gặt. Rút nước sớm hơn ở ruộng đất nặng, khó khô. Rút nước linh hoạt theo chân ruộng cao – thấp. Nếu dự báo mưa, cần chủ động tháo nước sớm hơn nhưng không làm hạt bị chín ép. Nếu ruộng bị đổ ngã, cần tránh để nước ngập bông. Nếu ruộng còn hạt non nhiều, không nên rút kiệt quá sớm. Mục tiêu

Ruộng khô vừa để thu hoạch thuận lợi, nhưng không làm cây thiếu nước khi hạt chưa hoàn thiện.

Bước 3: Giữ ruộng không bị ngập lại trước thu hoạch

Sau khi đã rút nước, cần theo dõi mưa, bờ bao và mương thoát nước.

Cần làm:

Khơi thông rãnh thoát nước. Kiểm tra chỗ trũng. Không để nước đọng lâu trong ruộng sắp gặt. Sau mưa cần tháo nước nhanh nếu có thể. Không để ruộng đổ ngã nằm trong nước. Kiểm tra đường cho máy gặt vào ruộng. Theo dõi nền đất có đủ khô để máy vận hành không. Mục tiêu

Giảm lún máy, giảm hạt bị ẩm, giảm lem hạt và giảm rủi ro nảy mầm nếu gặp mưa.

Bước 4: Theo dõi đổ ngã cuối vụ

Đổ ngã là rủi ro lớn trong giai đoạn chín. Khi bông đã nặng, chỉ cần mưa gió hoặc ruộng quá mềm là cây có thể đổ.

Cần kiểm tra Ruộng có bị nghiêng không. Vùng nào cây mềm, xanh muộn. Vùng nào nước còn sâu. Vùng nào sạ dày, thân yếu. Có mưa gió dự báo không. Bông có chạm nước không. Hạt ở vùng đổ có bị lem hoặc nảy mầm không. Máy gặt có thu được vùng đổ không. Hướng xử lý Tháo nước nhanh ở ruộng bị đổ. Không để bông nằm trong nước. Thu hoạch sớm hơn nếu ruộng đã chín và có nguy cơ hư hạt. Theo dõi hạt nảy mầm sau mưa. Rút kinh nghiệm vụ sau về mật độ sạ, Đạm, Kali, Silic và quản lý nước.

Khi lúa đã đổ, khả năng dựng cây lại gần như không thực tế trên diện rộng. Mục tiêu là giảm hư hạt và thu hoạch kịp.

Bước 5: Theo dõi rầy nâu cuối vụ

Rầy nâu vẫn có thể gây hại cuối vụ, nhất là ở ruộng xanh muộn, sạ dày, rậm gốc hoặc bón Đạm muộn.

Cần kiểm tra Rầy ở gốc lúa. Vùng ruộng vàng chòm. Mật số rầy non và rầy trưởng thành. Cây có khô nhanh bất thường không. Ruộng có dấu hiệu cháy rầy không. Hạt đã gần thu hoạch chưa. Có còn thời gian xử lý an toàn không. Hướng quản lý Vạch gốc kiểm tra, không chỉ nhìn trên ngọn. Nếu ruộng đã gần thu hoạch, cần cân nhắc kỹ thời gian cách ly nếu dùng thuốc. Không bón thêm Đạm. Nếu mật số cao và còn thời gian phù hợp, xử lý theo khuyến cáo kỹ thuật. Nếu ruộng đã chín, ưu tiên thu hoạch kịp thời hơn là can thiệp muộn không cần thiết.

Cuối vụ, mọi quyết định xử lý thuốc phải tính đến thời gian cách ly và độ chín của ruộng.

Bước 6: Theo dõi chuột, chim và thất thoát ngoài đồng

Khi lúa chín, chuột và chim có thể gây thất thoát đáng kể, nhất là ở vùng ruộng gần bờ, gần mương, gần vườn hoặc ruộng chín sớm hơn khu vực xung quanh.

Cần kiểm tra Dấu chuột cắn bông. Hang chuột quanh bờ. Chim tập trung ở ruộng chín. Vùng bờ bị hại nhiều hơn. Ruộng chín sớm so với ruộng xung quanh. Hạt rụng nhiều dưới ruộng. Bông bị cắn, gãy, kéo vào bờ. Hướng quản lý Dọn bờ, hạn chế nơi trú ẩn của chuột. Tổ chức diệt chuột đồng loạt nếu có điều kiện. Theo dõi ruộng chín sớm. Thu hoạch kịp khi lúa đã đạt độ chín. Không để lúa chín quá lâu ngoài đồng.

Với chuột và chim, phòng từ sớm hiệu quả hơn để đến lúc lúa chín mới xử lý.

Bước 7: Không phun thuốc tùy tiện sát ngày thu hoạch

Giai đoạn gần thu hoạch cần đặc biệt chú ý an toàn nông sản và thời gian cách ly. Không nên phun thuốc chỉ vì thấy vài đối tượng sâu bệnh xuất hiện muộn.

Cần tránh Phun thuốc sát ngày gặt. Phun khi không xác định rõ đối tượng. Phun khi ruộng đã chín và có thể thu hoạch. Phun nhiều loại phân thuốc để “giữ màu lá”. Phun thuốc không đảm bảo thời gian cách ly. Phun khi hạt đã gần thu hoạch chỉ để xử lý bệnh đã qua thời điểm tác động. Nguyên tắc

Nếu ruộng còn xa ngày thu hoạch và sâu bệnh vượt ngưỡng, xử lý theo khuyến cáo. Nếu ruộng đã chín, cần ưu tiên thu hoạch đúng lúc thay vì can thiệp muộn gây rủi ro an toàn và tốn chi phí.

Bước 8: Chọn thời điểm thu hoạch phù hợp

Thời điểm thu hoạch cần dựa vào độ chín, thời tiết, điều kiện ruộng và khả năng phơi sấy.

Cần xem Tỷ lệ hạt chín vàng. Hạt còn xanh nhiều hay ít. Hạt đã cứng chưa. Ruộng có bị đổ ngã không. Dự báo mưa trong vài ngày tới. Máy gặt có sắp xếp được không. Sân phơi hoặc máy sấy có sẵn không. Đường vào ruộng có thuận tiện không. Ruộng có chín đồng đều không. Hạt có bị lem, nảy mầm hay rụng không. Nguyên tắc

Thu hoạch tốt là thu đúng độ chín và xử lý sau thu hoạch kịp thời. Không nên gặt khi chưa có phương án phơi, sấy hoặc tiêu thụ, vì lúa ẩm để lâu dễ nóng và mốc.

Bước 9: Chuẩn bị máy gặt, nhân công và đường vận chuyển

Trước ngày gặt, cần chuẩn bị điều kiện thu hoạch để tránh lúa chín rồi mới lo máy móc.

Cần chuẩn bị:

Lịch máy gặt. Nhân công hỗ trợ nếu cần. Đường cho máy vào ruộng. Bao chứa hoặc phương tiện vận chuyển. Nơi tập kết lúa. Sân phơi hoặc máy sấy. Bạt che nếu gặp mưa. Kế hoạch thu từng khu nếu ruộng chín không đều. Phương án xử lý ruộng đổ ngã. Kênh tiêu thụ sau thu hoạch. Mục tiêu

Thu hoạch nhanh, giảm thất thoát, không để lúa chín quá lâu ngoài đồng hoặc chất đống ẩm sau gặt.

Bước 10: Thu hoạch đúng kỹ thuật để giảm thất thoát

Khi thu hoạch, cần chú ý thao tác máy và tình trạng ruộng.

Cần kiểm tra Máy gặt có phù hợp ruộng không. Tốc độ gặt có làm rơi hạt nhiều không. Ruộng còn quá ướt làm máy lún không. Vùng đổ ngã có cần gặt riêng không. Hạt sau gặt có nhiều hạt vỡ, hạt sót không. Rơm rạ phân bố trên ruộng như thế nào. Hạt rơi ngoài đồng có nhiều không. Bao lúa hoặc xe vận chuyển có bị ẩm không. Mục tiêu

Giảm hạt rơi, giảm hạt vỡ, giảm hạt sót và giữ chất lượng lúa sau gặt.

Bước 11: Phơi hoặc sấy kịp thời sau thu hoạch

Lúa sau thu hoạch thường còn ẩm. Nếu để chất đống lâu, hạt dễ nóng, mốc, đổi màu và giảm chất lượng.

Cần làm Đưa lúa đi phơi hoặc sấy càng sớm càng tốt. Không chất lúa ẩm thành đống lâu. Tránh để lúa gặp mưa sau gặt. Phơi trên nền sạch, không lẫn đất, cát, rác. Đảo lúa đều khi phơi. Nếu sấy, cần sấy đúng quy trình để tránh nứt hạt. Bảo quản lúa ở nơi khô, thoáng sau khi đạt độ ẩm phù hợp. Mục tiêu

Giữ màu hạt, giảm nấm mốc, hạn chế nứt vỡ và tăng chất lượng thương phẩm.

Bước 12: Quản lý rơm rạ và chuẩn bị vụ sau

Sau thu hoạch, cần xử lý rơm rạ và tàn dư đồng ruộng hợp lý để tránh gây hại vụ sau.

Cần chú ý:

Rơm rạ còn lại trên ruộng. Gốc rạ. Lúa rơi, lúa chét. Cỏ dại. Tàn dư bệnh. Ốc, chuột, sâu bệnh tồn dư. Bờ bao, mương rãnh. Lịch xuống giống vụ tiếp theo. Thời gian cho rơm rạ phân hủy. Kế hoạch cày vùi, thu gom hoặc xử lý rơm rạ. Mục tiêu

Không để rơm rạ tươi và lúa chét trở thành nguồn gây ngộ độc hữu cơ, sâu bệnh, cỏ dại và lẫn tạp cho vụ sau.

Xử lý theo từng tình huống thực tế Lúa còn xanh nhưng dự báo mưa kéo dài Nguyên nhân cần cân nhắc

Ruộng chưa đủ độ chín nhưng thời tiết có nguy cơ làm đổ ngã, nảy mầm hoặc lem hạt.

Hướng xử lý

Cần kiểm tra kỹ độ chắc của hạt. Nếu hạt còn quá non, thu sớm sẽ giảm chất lượng. Nếu phần lớn hạt đã chắc và chỉ còn ít hạt xanh, có thể cân nhắc thu sớm hơn để tránh mưa lớn kéo dài. Quyết định phải dựa trên tỷ lệ chín thực tế, không chỉ dựa vào màu lá.

Lúa đã chín nhưng ruộng còn ướt, máy khó vào Nguyên nhân nghi ngờ

Rút nước muộn, đất nặng, mưa cuối vụ, mương thoát nước kém.

Hướng xử lý

Khơi rãnh thoát nước, tháo nước tối đa nếu có thể, chờ nền ruộng se lại. Nếu dự báo mưa tiếp và lúa đã chín, cần sắp xếp máy phù hợp với điều kiện ruộng để thu kịp, tránh để quá chín ngoài đồng.

Lúa bị đổ ngã trước thu hoạch Nguyên nhân nghi ngờ

Mưa gió, thân mềm, sạ dày, thừa Đạm, thiếu Kali/Silic, nước sâu cuối vụ.

Hướng xử lý

Tháo nước nhanh, không để bông nằm trong nước. Theo dõi hạt lem, nảy mầm và thu hoạch sớm nếu ruộng đã đạt độ chín. Vụ sau cần điều chỉnh mật độ, phân bón, Kali, Silic và quản lý nước.

Lúa chín không đều Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng lệch lứa từ đầu vụ, sạ không đều, giống lẫn tạp, nước và phân không đồng đều, đất cao thấp.

Hướng xử lý

Kiểm tra tỷ lệ chín ở từng khu. Nếu lệch nhiều và điều kiện cho phép, có thể thu từng phần. Nếu phải gặt toàn ruộng, cần chọn thời điểm phần lớn diện tích đạt độ chín phù hợp để giảm thất thoát tổng thể.

Hạt bị nảy mầm trên bông

Nguyên nhân nghi ngờ

Lúa quá chín gặp mưa, ruộng đổ ngã, giống dễ nảy mầm, độ ẩm cao kéo dài.

Hướng xử lý

Thu hoạch càng sớm càng tốt nếu ruộng đã chín. Sau gặt cần phơi hoặc sấy nhanh. Vụ sau cần tránh để lúa quá chín ngoài đồng và theo dõi thời tiết cuối vụ sát hơn.

Hạt bị lem nhiều cuối vụ

Nguyên nhân nghi ngờ

Mưa ẩm, lem lép hạt từ giai đoạn trổ, bọ xít hôi, bệnh hạt, ruộng rậm, đổ ngã.

Hướng xử lý

Nếu đã gần thu hoạch, phun thuốc muộn thường ít giá trị và cần chú ý thời gian cách ly. Cần thu hoạch, phơi sấy kịp thời để hạn chế giảm chất lượng thêm. Vụ sau cần quản lý lem lép từ giai đoạn trổ.

Rầy nâu tăng khi lúa gần chín

Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng xanh muộn, sạ dày, rậm gốc, thừa Đạm, rầy di trú hoặc tích lũy mật số.

Hướng xử lý

Kiểm tra gốc và độ chín của ruộng. Nếu lúa đã chín, ưu tiên thu hoạch. Nếu còn xa ngày thu và mật số cao, xử lý theo khuyến cáo, nhưng phải đảm bảo thời gian cách ly.

Chuột phá hại mạnh khi lúa chín Nguyên nhân nghi ngờ

Ruộng chín sớm, bờ rậm, hang chuột nhiều, khu vực không diệt chuột đồng loạt.

Hướng xử lý

Dọn bờ, kiểm tra hang, tổ chức diệt chuột nếu còn kịp và thu hoạch đúng lúc. Không để lúa chín kéo dài ngoài đồng.

Lúa sau gặt bị nóng, mốc trong bao Nguyên nhân nghi ngờ

Lúa còn ẩm, chất đống lâu, không phơi sấy kịp, bao chứa ẩm hoặc để nơi kín.

Hướng xử lý

Nhanh chóng đưa lúa ra phơi hoặc sấy. Không chất lúa ẩm trong bao hoặc thành đống lớn. Sau khi làm khô, bảo quản nơi khô thoáng.

Hạt gãy, nứt nhiều sau sấy hoặc xay xát

Nguyên nhân nghi ngờ

Thu hoạch quá non, phơi sấy quá gắt, đảo không đều, sấy sai nhiệt độ hoặc hạt có độ ẩm không đồng đều.

Hướng xử lý

Điều chỉnh thời điểm thu hoạch và quy trình phơi sấy. Không phơi quá dày, không để lúa ẩm – khô thất thường và không sấy quá mạnh làm hạt nứt.

Dinh dưỡng và vật tư cần chú ý ở giai đoạn chín và thu hoạch

Nước ruộng

Đây là yếu tố cần quản lý nhất ở giai đoạn cuối. Không nên rút nước quá sớm khi hạt chưa chắc, cũng không để nước ngập sâu sát ngày thu hoạch.

Kali

Kali giúp hạt vào chắc và cây chống chịu tốt hơn, nhưng cần được chuẩn bị từ các giai đoạn trước. Đến gần thu hoạch, không nên bón muộn tùy tiện.

Silic

Silic giúp thân cứng, hạn chế đổ ngã. Vai trò này thể hiện rõ ở cuối vụ, nhưng cần được đưa vào chương trình chăm sóc từ trước, không đợi cây sắp đổ mới xử lý.

Magie

Magie giúp lá quang hợp tốt trong giai đoạn vào chắc. Ở giai đoạn chín, lá xuống màu tự nhiên là bình thường, không nên cố giữ xanh bằng phân bón muộn.

Đạm

Không nên bón Đạm giai đoạn chín. Đạm muộn làm lúa xanh kéo dài, chín không đều, tăng sâu bệnh và ảnh hưởng chất lượng thu hoạch.

Thuốc bảo vệ thực vật

Cần đặc biệt chú ý thời gian cách ly. Không phun thuốc sát ngày thu hoạch nếu không thật cần thiết và không đúng khuyến cáo.

Máy gặt

Máy gặt cần được chuẩn bị đúng thời điểm, phù hợp điều kiện ruộng. Máy vận hành không phù hợp có thể làm tăng rơi vãi, hạt vỡ và thất thoát.

Sân phơi, máy sấy, kho chứa

Đây là phần rất quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Lúa sau thu hoạch nếu không làm khô kịp sẽ giảm chất lượng nhanh.

Bạt che, bao chứa, phương tiện vận chuyển

Cần chuẩn bị trước để tránh lúa bị ướt mưa, lẫn đất hoặc chất đống ẩm quá lâu.

Những việc không nên làm Không rút nước quá sớm khi hạt chưa chắc

Rút nước sớm làm cây chín ép, hạt lửng và giảm năng suất thực thu.

Không để nước ngập ruộng sát ngày thu hoạch

Ruộng ướt làm máy khó vào, tăng lún, tăng thất thoát và làm hạt dễ ẩm.

Không thu hoạch quá non

Lúa non có nhiều hạt xanh, hạt chưa đầy, tỷ lệ gạo thấp và chất lượng kém.

Không để lúa quá chín ngoài đồng

Lúa quá chín dễ rụng hạt, đổ ngã, nảy mầm nếu gặp mưa và giảm chất lượng.

Không phun thuốc tùy tiện sát ngày gặt

Cần đảm bảo thời gian cách ly và an toàn nông sản. Phun muộn không đúng thường tốn chi phí và ít hiệu quả.

Không bón Đạm muộn để giữ ruộng xanh

Cuối vụ không cần giữ lá xanh non. Đạm muộn làm chín không đều và tăng sâu bệnh.

Không để lúa ẩm chất đống lâu sau gặt

Lúa ẩm dễ nóng, mốc, đổi màu và giảm giá trị.

Không phơi lúa trên nền bẩn

Nền bẩn làm lẫn đất, cát, tạp chất và ảnh hưởng chất lượng hạt.

Không phơi hoặc sấy quá gắt

Làm khô quá nhanh, quá mạnh có thể làm nứt hạt và giảm chất lượng xay xát.

Không bỏ qua xử lý rơm rạ sau thu hoạch

Rơm rạ xử lý sai có thể gây ngộ độc hữu cơ, rễ đen, vàng đầu vụ cho vụ kế tiếp.

Bảng kiểm tra nhanh giai đoạn chín và thu hoạch

Bảng xử lý nhanh theo vấn đề

Quy trình chăm sóc giai đoạn chín và thu hoạch tóm tắt

Khi nào kết thúc vụ và chuẩn bị cho vụ lúa tiếp theo?

Có thể xem vụ lúa đã kết thúc tốt khi:

Lúa được thu hoạch đúng độ chín. Hạt sau gặt được phơi hoặc sấy kịp thời. Lúa không bị mốc, nóng, đổi màu do ẩm. Ruộng không để lúa chín quá lâu ngoài đồng. Rơm rạ được xử lý theo kế hoạch. Lúa rơi, lúa chét và cỏ dại được quản lý. Bờ bao, mương rãnh được kiểm tra lại. Ghi chép lại giống, lịch gieo, phân bón, sâu bệnh và năng suất thực thu. Đánh giá các vấn đề cuối vụ như đổ ngã, lép, lem hạt, rầy nâu, thu hoạch muộn. Có kế hoạch làm đất, xử lý rơm rạ và chọn giống cho vụ tiếp theo.

Kết thúc vụ không chỉ là gặt xong. Đây cũng là thời điểm rút kinh nghiệm để vụ sau làm tốt hơn.

Kết luận

Giai đoạn chín và thu hoạch quyết định năng suất thực thu và chất lượng hạt lúa sau cả vụ chăm sóc. Muốn thu hoạch tốt, cần theo dõi đúng độ chín, rút nước đúng lúc, tránh để ruộng quá khô sớm hoặc ngập nước sát ngày gặt, đồng thời chuẩn bị máy móc, nhân công, phơi sấy và vận chuyển trước khi lúa chín rộ.

Không nên thu hoạch quá non vì hạt chưa chắc, tỷ lệ gạo thấp. Cũng không nên để lúa quá chín ngoài đồng vì dễ rụng hạt, đổ ngã, nảy mầm và giảm chất lượng nếu gặp mưa. Giai đoạn gần thu hoạch cũng không nên phun thuốc hoặc bón phân tùy tiện, đặc biệt cần chú ý thời gian cách ly và an toàn nông sản.

Làm tốt giai đoạn chín và thu hoạch sẽ giúp giảm thất thoát cuối vụ, giữ chất lượng hạt, thuận lợi cho phơi sấy – bảo quản và tạo nền tốt cho vụ lúa tiếp theo.

Gợi ý đọc thêm Chắc hạt, nâng năng suất lúa: chăm sóc giai đoạn vào chắc đúng cách

Rầy nâu cuối vụ trên lúa: dấu hiệu và cách kiểm tra

Lem lép hạt trên lúa: nguyên nhân và cách hạn chế Lúa bị đổ ngã cuối vụ: nguyên nhân và cách phòng tránh Làm đất và xử lý rơm rạ trước khi gieo sạ lúa