Dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém

Dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém là gì?

Dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém là tình trạng cây có hoa đực, hoa cái nhưng sau thụ phấn trái non không phát triển ổn định. Có cây hoa cái không nở tốt, có cây thụ phấn xong bầu trái không lớn, trái non vàng rụng, trái méo hoặc trái phát triển chậm.

Có thể chia thành các dạng thường gặp:

Đậu trái tốt không chỉ phụ thuộc vào lúc thụ phấn, mà phụ thuộc vào toàn bộ nền cây trước đó: rễ, lá, nước, EC – pH, dinh dưỡng, sâu bệnh và thao tác chăm sóc.

Vì sao đậu trái kém ảnh hưởng lớn đến cả vụ dưa lưới?

Dưa lưới thường được canh tác theo hướng chọn số trái giới hạn trên mỗi cây. Nếu giai đoạn thụ phấn và đậu trái không tốt, nhà vườn sẽ không có đủ trái đạt chuẩn để tuyển. Khi đó vườn bị lệch ngày thụ phấn, lệch tuổi trái, lệch lịch nuôi trái và khó thu hoạch đồng đều.

Đậu trái kém có thể gây:

• Phải thụ phấn lại nhiều lần.
• Lịch tuyển trái bị lệch.
• Có cây không chọn được trái đẹp.
• Trái non méo, nhỏ, khó nuôi.
• Vườn không đồng đều tuổi trái.
• Khó điều chỉnh nước và dinh dưỡng chung.
• Tăng tỷ lệ trái loại.
• Trái về sau dễ nhỏ, lưới xấu, độ ngọt kém.
• Giảm năng suất và chất lượng thương phẩm.
• Tăng chi phí nhân công thụ phấn, tuyển trái.

Vì vậy, muốn có trái đẹp cuối vụ, cần làm tốt giai đoạn ra hoa – đậu trái ngay từ đầu.

Dấu hiệu dưa lưới đậu trái tốt

Một cây dưa lưới đậu trái tốt thường có:

• Cây đủ lá xanh trước khi ra hoa.
• Thân chính khỏe, leo giàn ổn định.
• Ngọn không chùn, lá non không xoăn.
• Rễ trắng, giá thể không hôi.
• Hoa cái phát triển rõ, bầu trái cân đối.
• Hoa nở đúng, cánh hoa tươi.
• Hoa đực có phấn tốt.
• Sau thụ phấn, trái non lớn dần.
• Cuống trái xanh, không thâm.
• Trái non không vàng, không rụng.
• Trái không méo rõ.
• Cây không héo sau thụ phấn.
• Vườn đậu tương đối đồng đều theo lứa.

Khi có nhiều trái non khỏe, việc tuyển trái sẽ dễ và chất lượng trái chính sẽ tốt hơn.

Dấu hiệu dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém

Cần kiểm tra nếu thấy:

• Cây ra nhiều hoa đực nhưng ít hoa cái.
• Hoa cái nhỏ, bầu trái yếu.
• Hoa cái dị dạng.
• Hoa nhanh héo.
• Thụ phấn xong trái không lớn.
• Trái non vàng sau vài ngày.
• Cuống trái thâm.
• Trái non rụng.
• Trái méo từ lúc còn nhỏ.
• Cây héo trong thời gian ra hoa.
• Cây chùn ngọn, lá non xoăn.
• Lá vàng, mép lá cháy.
• Rễ nâu, giá thể hôi.
• Có bọ trĩ trong hoa.
• Phấn trắng, sương mai làm lá yếu.
• Vườn cây đậu không đồng đều, cây đậu cây không.

Những dấu hiệu này cần được kiểm tra theo nhóm nguyên nhân, không nên chỉ kết luận là “thụ phấn chưa đạt”.

Phân biệt các dạng đậu trái kém

Ít hoa cái

Dấu hiệu:

• Cây ra nhiều hoa đực.
• Hoa cái ít hoặc xuất hiện không đồng đều.
• Cây thân lá phát triển lệch.
• Cây có thể xanh mềm do dư đạm.
• Cây chưa đủ lá hoặc rễ yếu.

Nguyên nhân thường là cây chưa cân bằng sinh trưởng, dinh dưỡng lệch, cây còn yếu hoặc điều kiện môi trường không phù hợp.

Hoa cái nhỏ, yếu

Dấu hiệu:

• Bầu trái phía sau hoa nhỏ.
• Hoa nở không tươi.
• Cánh hoa nhanh héo.
• Cuống hoa yếu.
• Trái non sau thụ phấn phát triển chậm.

Nguyên nhân thường liên quan đến thiếu sức cây, rễ yếu, thiếu Canxi – Bo – vi lượng, thiếu nước hoặc EC – pH lệch.

Thụ phấn xong nhưng trái không lớn

Dấu hiệu:

• Hoa đã được thụ phấn nhưng bầu trái đứng im.
• Trái không tăng kích thước.
• Sau vài ngày trái vàng hoặc rụng.
• Có thể xảy ra nhiều cây cùng lúc nếu điều kiện thụ phấn không phù hợp.

Nguyên nhân thường do thụ phấn sai thời điểm, phấn kém, hoa cái yếu, nhiệt/ẩm bất lợi hoặc cây bị stress.

Trái non vàng rụng

Dấu hiệu:

• Trái đậu ban đầu nhưng sau đó vàng.
• Cuống trái thâm.
• Trái mềm, rụng.
• Cây có thể héo hoặc lá vàng.

Nguyên nhân thường do cây không đủ sức nuôi, rễ yếu, nước và EC biến động, thiếu Canxi – Bo, cây bị bệnh hoặc sâu chích hút.

Trái non méo

Dấu hiệu:

• Trái lệch ngay từ nhỏ.
• Một bên trái phát triển kém.
• Vỏ trái có sẹo hoặc vết chích.
• Hoa cái ban đầu đã không đều.

Nguyên nhân thường do thụ phấn không đều, bọ trĩ hại hoa, hoa cái dị dạng hoặc cây thiếu sức.

Nguyên nhân dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém

1. Cây chưa đủ sức trước khi ra hoa

Đây là nguyên nhân nền rất quan trọng. Cây yếu thì hoa yếu, thụ phấn khó đạt và trái non dễ rụng.

Dấu hiệu

• Thân chính nhỏ.
• Lá ít, lá nhỏ.
• Lá nhạt màu.
• Ngọn chậm phát triển.
• Cây leo giàn không đều.
• Rễ ít, bón không hồi.
• Cây từng bị thối gốc hoặc sốc sau trồng.
• Hoa cái nhỏ, bầu trái yếu.
• Sau thụ phấn trái non không lớn.

Hướng xử lý

• Không ép giữ trái trên cây quá yếu.
• Kiểm tra rễ, nước, EC – pH.
• Giữ cây hồi ổn định trước khi thụ phấn.
• Cân dinh dưỡng thân lá, Canxi, Magiê, vi lượng.
• Quản lý sâu bệnh lá và chích hút.
• Với cây yếu nặng, cần đánh giá khả năng giữ cây hoặc trồng dặm sớm nếu còn thời điểm.

Cây khỏe trước hoa là điều kiện đầu tiên để đậu trái tốt.

2. Bộ rễ yếu, giá thể không ổn định

Rễ yếu làm cây không đủ nước và dinh dưỡng để nuôi hoa, trái non.

Dấu hiệu

• Cây héo dù giá thể còn ẩm.
• Rễ nâu, ít rễ trắng.
• Giá thể có mùi hôi.
• Bầu sũng nước.
• EC nước ra cao.
• Cây vàng lá trước khi ra hoa.
• Cây bón phân không hồi.
• Hoa cái yếu, trái non vàng.
• Đậu trái kém ở khu giá thể ẩm hoặc tưới lệch.

Hướng xử lý

• Kiểm tra rễ trước khi điều chỉnh phân.
• Giảm tưới nếu giá thể sũng.
• Không tăng EC khi rễ yếu.
• Điều chỉnh pH nếu lệch.
• Hỗ trợ rễ nhẹ khi nền đã ổn định.
• Xử lý bệnh rễ đúng đối tượng nếu có dấu hiệu rõ.
• Không để cây mang trái khi rễ chưa hồi.

Rễ khỏe là nền để hoa cái và trái non phát triển ổn định.

3. Nước tưới không ổn định

Giai đoạn ra hoa rất nhạy với nước. Thiếu nước hoặc dư nước đều làm đậu trái kém.

Khi thiếu nước

Dấu hiệu:

• Lá rũ vào trưa.
• Hoa nhanh héo.
• Bầu trái nhỏ.
• Trái non dễ vàng.
• Cây stress, ngọn chùn.

Khi dư nước

Dấu hiệu:

• Giá thể sũng.
• Rễ nâu.
• Cây héo dù bầu ẩm.
• Lá vàng.
• Hoa yếu.
• Trái non rụng.

Hướng xử lý

• Giữ giá thể ẩm vừa.
• Không để khô kiệt trước thụ phấn.
• Không tưới dồn làm rễ ngộp.
• Điều chỉnh theo thời tiết.
• Kiểm tra độ ẩm từng khu.
• Không dùng một lịch tưới cứng cho toàn vườn nếu vườn không đồng đều.

Nước ổn định giúp hoa tươi và trái non bám tốt hơn.

4. EC cao, pH lệch hoặc dinh dưỡng thay đổi đột ngột

Dưa lưới ra hoa rất nhạy với EC – pH. Nếu dung dịch quá đậm hoặc giá thể tích muối, cây dễ chùn, hoa yếu, trái non rụng.

Dấu hiệu

• Mép lá cháy.
• Lá hơi cứng hoặc xoăn nhẹ.
• Ngọn chậm phát triển.
• Rễ nâu.
• Cây héo dù giá thể ẩm.
• Hoa cái nhỏ.
• Trái non vàng sau thụ phấn.
• Đậu kém sau khi tăng phân.
• EC nước ra cao.

Hướng xử lý

• Kiểm tra EC dung dịch tưới và nước ra.
• Kiểm tra pH nước tưới.
• Không tăng phân thêm khi nghi sốc EC.
• Điều chỉnh từ từ.
• Tránh thay đổi công thức dinh dưỡng quá đột ngột ngay trước thụ phấn.
• Rửa hoặc điều chỉnh giá thể theo hướng kỹ thuật nếu EC tích lũy cao.

Không nên xử lý đậu trái kém bằng cách tăng phân khi chưa kiểm tra EC – pH.

5. Dư đạm, cây xanh mềm, mất cân bằng sinh trưởng

Dư đạm làm cây đi thân lá mạnh, lá mềm, tán rậm, hoa cái yếu và bệnh lá dễ tăng.

Dấu hiệu

• Cây xanh non, lá mềm.
• Thân vươn mạnh nhưng hoa cái yếu.
• Nhánh nách nhiều.
• Tán rậm, ẩm.
• Bệnh phấn trắng, sương mai dễ xuất hiện.
• Cây ra nhiều thân lá hơn hoa hữu hiệu.
• Trái non đậu không ổn định.

Hướng xử lý

• Giảm đạm về mức phù hợp.
• Cân Kali – Canxi – Magiê.
• Quản lý nhánh nách, giữ tán thông thoáng.
• Không để cây quá rậm trước thụ phấn.
• Kiểm soát bệnh lá.
• Không chuyển dinh dưỡng quá sốc.

Cây xanh mềm không phải là cây đủ sức sinh sản tốt.

6. Thiếu Canxi – Bo – vi lượng

Canxi và Bo có vai trò quan trọng trong mô non, hoa, thụ phấn và trái non. Tuy nhiên, cần dùng đúng, không lạm dụng.

Dấu hiệu

• Hoa cái nhỏ.
• Hoa dị dạng.
• Bầu trái yếu.
• Trái non dễ vàng.
• Trái non méo.
• Ngọn non phát triển không ổn định.
• Lá non biến dạng nhẹ.
• Cuống hoa, cuống trái yếu.

Hướng xử lý

• Duy trì Canxi đều từ giai đoạn thân lá.
• Bổ sung Bo, Kẽm, vi lượng đúng liều khi cần.
• Không lạm dụng Bo.
• Không phun nồng độ cao lên hoa.
• Kiểm tra rễ vì Canxi phụ thuộc nhiều vào dòng hút nước.
• Giữ nước ổn định để cây vận chuyển Canxi tốt hơn.

Canxi – Bo hỗ trợ đậu trái, nhưng không thay thế cây khỏe, rễ khỏe và thụ phấn đúng.

7. Thiếu Magiê, lá không đủ xanh để nuôi hoa

Magiê giúp lá xanh và quang hợp. Nếu thiếu Magiê hoặc bộ lá suy, cây không đủ nguồn năng lượng để nuôi hoa và trái non.

Dấu hiệu

• Lá già vàng.
• Lá xanh không bền.
• Cây giảm sức trước khi ra hoa.
• Hoa cái yếu.
• Trái non phát triển chậm.
• Cây dễ suy sau thụ phấn.

Hướng xử lý

• Bổ sung Magiê phù hợp nếu triệu chứng đúng.
• Giữ bộ lá khỏe từ giai đoạn thân lá.
• Không để bệnh lá làm mất diện tích quang hợp.
• Cân Magiê với Kali và Canxi.
• Không chỉ tăng Kali khi cây đang thiếu lá xanh.

Lá xanh bền là nguồn nuôi hoa và trái non.

8. Thụ phấn sai thời điểm hoặc thao tác chưa đúng

Ngay cả cây khỏe, nếu thụ phấn sai thời điểm hoặc thao tác không đạt, tỷ lệ đậu vẫn thấp.

Dấu hiệu

• Hoa đã nở nhưng phấn kém.
• Thụ phấn khi hoa đã héo.
• Thụ phấn khi hoa còn ướt.
• Thụ phấn vào thời điểm quá nóng.
• Hoa cái bị dập trong lúc thao tác.
• Trái không lớn sau thụ phấn.
• Nhiều cây cùng ngày thụ phấn bị đậu kém.

Hướng xử lý

• Thụ phấn khi hoa còn tươi, phấn tốt.
• Chọn hoa đực khỏe.
• Chọn hoa cái cân đối.
• Thao tác nhẹ, không làm dập bầu trái.
• Ghi ngày thụ phấn.
• Theo dõi trái non sau vài ngày.
• Nếu dùng ong, cần kiểm tra hoạt động của ong và không phun sản phẩm ảnh hưởng ong vào thời điểm nhạy cảm.

Thụ phấn cần đúng thời điểm hoa hữu hiệu, không làm theo giờ tùy tiện.

9. Thiếu hoặc quản lý chưa tốt côn trùng thụ phấn

Trong mô hình dùng ong hoặc côn trùng thụ phấn, nếu ong hoạt động kém, đậu trái sẽ giảm.

Dấu hiệu

• Hoa nở nhiều nhưng ít trái đậu.
• Đậu trái không đồng đều giữa các khu.
• Trái méo do thụ phấn không đều.
• Ong ít hoạt động trong nhà màng.
• Có xử lý thuốc gần thời điểm hoa.
• Nhà màng quá nóng hoặc điều kiện không thuận lợi cho ong.

Hướng xử lý

• Kiểm tra hoạt động thụ phấn thực tế.
• Không phun sản phẩm ảnh hưởng ong trong thời điểm hoa nếu đang dùng ong.
• Đảm bảo điều kiện nhà màng phù hợp.
• Có phương án thụ phấn bổ sung nếu cần.
• Ghi nhận khu đậu kém để điều chỉnh.

Nếu dùng ong, cần quản lý ong như một phần của quy trình kỹ thuật.

10. Bọ trĩ, rầy, nhện hoặc virus hại hoa và ngọn

Bọ trĩ hại hoa làm hoa yếu, trái sẹo, trái méo. Virus làm cây còi, hoa kém và trái nhỏ.

Dấu hiệu

• Lá non xoăn.
• Ngọn chùn.
• Hoa có bọ trĩ.
• Hoa thâm, nhanh héo.
• Trái non sẹo.
• Trái méo.
• Lá khảm, cây còi.
• Cây không hồi dù rễ và dinh dưỡng đã chỉnh.
• Bẫy dính có mật số côn trùng tăng.

Hướng xử lý

• Kiểm tra mặt dưới lá, ngọn và hoa.
• Quản lý bọ trĩ, rầy, nhện đúng thời điểm.
• Dọn cỏ, kiểm tra lưới, cửa nhà màng.
• Đánh dấu cây nghi virus.
• Không giữ cây virus nặng làm nguồn bệnh.
• Không phun nồng độ cao lên hoa và trái non.
• Chú ý thời gian cách ly khi về cuối vụ.

Sâu chích hút là nguyên nhân rất thường gặp khiến trái non méo và đậu kém.

11. Bệnh lá xuất hiện sớm

Phấn trắng, sương mai hoặc bệnh lá nặng làm cây giảm quang hợp trước và trong giai đoạn ra hoa.

Dấu hiệu

• Lá có phấn trắng.
• Lá có đốm vàng, đốm nâu.
• Mặt dưới lá có dấu hiệu bệnh.
• Lá cháy mảng.
• Cây vàng nhanh.
• Hoa yếu, trái non rụng.
• Bệnh nặng ở khu rậm, ẩm.

Hướng xử lý

• Giữ nhà màng thông thoáng.
• Quản lý nhánh, không để tán quá rậm.
• Không bón đạm cao.
• Xử lý bệnh lá đúng đối tượng khi mới xuất hiện.
• Giữ lá xanh bền trước khi cây mang trái.
• Không phun gây cháy lá trong giai đoạn hoa.

Bệnh lá làm cây mất sức, nên đậu trái kém là hậu quả dễ xảy ra.

12. Vị trí hoa cái không phù hợp hoặc quản lý nhánh chưa đúng

Hoa cái nằm trên nhánh và vị trí phù hợp sẽ giúp tuyển trái, treo trái và nuôi trái thuận lợi hơn.

Dấu hiệu

• Hoa cái quá thấp khi cây chưa đủ sức.
• Hoa cái quá cao làm lệch lịch nuôi trái.
• Nhánh mang hoa yếu.
• Nhánh bị tỉa sai, gãy hoặc tổn thương.
• Hoa nằm nơi khó treo trái.
• Trái non cọ vào dây, thân hoặc bầu.
• Cây có nhiều nhánh cạnh tranh.

Hướng xử lý

• Quản lý nhánh theo quy trình của giống.
• Không tỉa nhánh quá mạnh khi cây yếu.
• Không để nhánh quá rậm.
• Chọn hoa/trái ở vị trí phù hợp.
• Nếu hoa sai vị trí hoặc trái yếu, không nên ưu tiên giữ.
• Dụng cụ tỉa cần sạch.

Chọn đúng vị trí trái ngay từ giai đoạn hoa giúp giảm lỗi ở giai đoạn tuyển trái.

Quy trình kiểm tra khi dưa lưới đậu trái kém

Bước 1: Xác định vấn đề nằm ở hoa, thụ phấn hay sau đậu

Cần hỏi:

• Cây có ra hoa cái không?
• Hoa cái có khỏe không?
• Hoa đã được thụ phấn đúng chưa?
• Sau thụ phấn trái có lớn không?
• Trái non vàng sau bao nhiêu ngày?
• Trái méo từ đầu hay méo sau khi lớn?
• Đậu kém toàn vườn hay một khu?
• Có cây nào vẫn đậu tốt không?

Nếu hoa cái đã yếu trước thụ phấn, nguyên nhân thường là cây mẹ. Nếu hoa tốt nhưng sau thụ phấn không đậu, cần kiểm tra thời điểm và chất lượng thụ phấn.

Bước 2: Kiểm tra sức cây mẹ

Cần quan sát:

• Thân chính có khỏe không?
• Lá có đủ lớn không?
• Lá có xanh bền không?
• Ngọn có chùn không?
• Cây có héo không?
• Cây có đồng đều không?
• Cây có bị sâu bệnh không?

Cây mẹ yếu thì không nên chỉ tập trung vào hoa.

Bước 3: Kiểm tra rễ và giá thể

Cần kiểm tra:

• Rễ trắng hay nâu?
• Giá thể có hôi không?
• Bầu có sũng nước không?
• Giá thể có khô kiệt không?
• Rễ có lan ra giá thể không?
• Cây héo khi bầu ẩm không?

Nếu rễ yếu, cần xử lý rễ trước khi kỳ vọng cây đậu trái tốt.

Bước 4: Kiểm tra nước, EC – pH

Cần xem:

• EC dung dịch tưới có thay đổi gần đây không?
• EC nước ra có cao không?
• pH nước tưới có ổn định không?
• Có tăng phân trước thụ phấn không?
• Có giảm/tăng nước đột ngột không?
• Cây có cháy mép lá hoặc chùn ngọn không?

Giai đoạn hoa rất nhạy, nên mọi thay đổi nước và EC đều cần kiểm soát.

Bước 5: Kiểm tra hoa cái, hoa đực và thời điểm thụ phấn

Cần quan sát:

• Hoa cái có bầu cân đối không?
• Hoa cái có bị thâm, héo, sẹo không?
• Hoa đực có phấn tốt không?
• Hoa có bị ướt không?
• Thụ phấn vào thời điểm hoa còn tươi không?
• Thao tác có làm dập bầu trái không?
• Có ghi ngày thụ phấn không?

Nếu không ghi chép ngày thụ phấn, rất khó đánh giá đậu trái và tuyển trái chính xác.

Bước 6: Kiểm tra sâu chích hút trong hoa và ngọn

Cần kiểm tra:

• Bọ trĩ trong hoa.
• Bọ trĩ ở ngọn non.
• Rầy, ruồi trắng mặt dưới lá.
• Nhện làm lá bạc.
• Bẫy dính trong nhà màng.
• Cỏ dại, lưới rách, cửa hở.

Nếu hoa bị bọ trĩ, dù có thụ phấn, trái vẫn dễ méo và sẹo.

Bước 7: Kiểm tra bệnh lá và độ thông thoáng

Cần xem:

• Có phấn trắng không?
• Có sương mai không?
• Lá có cháy mảng không?
• Vườn có rậm quá không?
• Nhánh nách có nhiều không?
• Độ ẩm trong nhà màng có cao không?
• Cây có dư đạm không?

Bệnh lá sớm làm cây thiếu sức nuôi trái non.

Bước 8: Phân nhóm cây để xử lý

Có thể chia cây thành:

Phân nhóm giúp xử lý đúng nguyên nhân, tránh can thiệp sai toàn vườn.

Cách xử lý dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém

Bước 1: Ổn định cây trước khi thụ phấn

Nếu cây đang yếu, cần ổn định trước.

Cần làm

• Kiểm tra rễ.
• Điều chỉnh nước.
• Kiểm tra EC – pH.
• Giữ lá xanh.
• Giảm sâu chích hút.
• Quản lý bệnh lá.
• Không tăng phân đậm.
• Không phun nhiều loại lên hoa.
• Không ép giữ trái trên cây quá yếu.

Cây ổn định sẽ cho hoa và trái non tốt hơn.

Bước 2: Điều chỉnh nước tưới

Nếu cây thiếu nước

• Tưới nhẹ, đều.
• Không để giá thể khô kiệt.
• Tăng tưới từ từ theo thời tiết.
• Theo dõi lá vào trưa và sáng sớm.

Nếu cây dư nước

• Giảm tưới.
• Tăng thông thoáng.
• Kiểm tra thoát nước bầu.
• Không bón phân khi giá thể sũng.
• Kiểm tra rễ.

Nước ổn định giúp hoa giữ tươi và trái non phát triển.

Bước 3: Điều chỉnh EC – pH và dinh dưỡng

Cần làm

• Kiểm tra EC nước tưới và nước ra.
• Không tăng EC đột ngột.
• Cân Đạm – Kali – Canxi – Magiê.
• Bổ sung Bo, Kẽm, vi lượng đúng liều nếu cần.
• Không lạm dụng Bo.
• Không phun đậm lên hoa.
• Duy trì Magiê để lá xanh.
• Không để cây dư đạm, xanh mềm.

Dinh dưỡng cần giúp cây cân bằng sinh trưởng – sinh sản, không làm cây sốc.

Bước 4: Quản lý bọ trĩ, rầy, nhện trước và trong ra hoa

Cần làm

• Kiểm tra ngọn, mặt dưới lá, hoa.
• Theo dõi bẫy dính.
• Dọn cỏ quanh nhà màng.
• Kiểm tra lưới, cửa.
• Xử lý đúng đối tượng nếu mật số cao.
• Tránh phun nặng vào hoa đang thụ phấn.
• Nếu dùng ong, chú ý chọn biện pháp an toàn cho ong.
• Dùng đúng nhãn và chú ý thời gian cách ly.

Giữ hoa sạch bọ trĩ giúp giảm trái méo, trái sẹo.

Bước 5: Thụ phấn đúng thời điểm, đúng thao tác

Nếu thụ phấn thủ công

• Chọn hoa cái khỏe.
• Chọn hoa đực có phấn tốt.
• Thụ phấn khi hoa còn tươi.
• Không làm dập bầu trái.
• Không thụ phấn khi hoa đã héo.
• Không thụ phấn khi hoa quá ướt.
• Ghi ngày thụ phấn.
• Theo dõi trái sau vài ngày.

Nếu dùng ong

• Kiểm tra hoạt động của ong.
• Không phun thuốc ảnh hưởng ong trong thời điểm hoa.
• Theo dõi tỷ lệ đậu thực tế.
• Có phương án bổ sung nếu khu nào đậu kém.

Thụ phấn tốt cần cả hoa khỏe, phấn tốt và thao tác đúng.

Bước 6: Theo dõi trái non sau thụ phấn

Sau thụ phấn, cần kiểm tra:

• Trái có lớn dần không?
• Cuống có xanh không?
• Trái có vàng không?
• Trái có méo không?
• Trái có sẹo không?
• Cây mẹ có héo không?
• Lá có vàng nhanh không?

Nếu trái vàng hàng loạt, cần kiểm tra nước, rễ, EC – pH và sức cây, không chỉ thụ phấn lại.

Bước 7: Không giữ trái yếu, trái méo

Khi có nhiều trái non, cần chọn trái tốt.

Không nên giữ

• Trái méo rõ.
• Trái vàng.
• Trái phát triển chậm.
• Trái sai vị trí.
• Trái có sẹo nặng.
• Trái trên cây quá yếu.
• Trái có cuống thâm.

Giữ trái yếu sẽ làm giai đoạn nuôi trái khó đạt chất lượng.

Bước 8: Điều chỉnh lịch thụ phấn theo nhóm cây

Nếu vườn không đồng đều, không nên thụ phấn cưỡng ép toàn bộ cùng ngày.

Cần làm

• Phân nhóm cây đủ sức và cây chưa đủ sức.
• Thụ phấn trước nhóm cây khỏe.
• Cây yếu cần xử lý rễ, nước, EC trước.
• Ghi ngày thụ phấn từng khu.
• Không để vườn lệch quá xa nếu có thể.
• Cân nhắc hiệu quả cây trồng dặm quá muộn.

Đồng đều là mục tiêu, nhưng ép cây yếu giữ trái sẽ làm chất lượng kém hơn.

Xử lý theo từng tình huống thực tế

Cây nhiều hoa đực, ít hoa cái

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây chưa cân bằng, dư đạm, thân lá quá mạnh hoặc cây chưa đủ điều kiện ra hoa cái hữu hiệu.

Hướng xử lý

Kiểm tra dinh dưỡng, giảm đạm nếu cây xanh mềm, cân Kali – Canxi – Magiê, quản lý nhánh và giữ cây thông thoáng.

Hoa cái nhỏ, bầu trái yếu

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây thiếu sức, rễ yếu, thiếu nước, thiếu Canxi – Bo – vi lượng hoặc EC – pH lệch.

Hướng xử lý

Kiểm tra rễ, nước, EC – pH. Cân dinh dưỡng và không phun đậm lên hoa. Không ưu tiên giữ hoa quá yếu.

Thụ phấn xong trái không lớn

Nguyên nhân nghi ngờ

Thụ phấn sai thời điểm, phấn kém, hoa cái yếu hoặc cây đang stress.

Hướng xử lý

Kiểm tra lại thời điểm thụ phấn, chất lượng hoa, sức cây, nước và EC. Nếu còn hoa phù hợp, có thể thụ phấn lại.

Trái non vàng sau thụ phấn

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây yếu, rễ kém, EC cao, thiếu nước, dư nước, thiếu Canxi – Bo hoặc bọ trĩ hại hoa.

Hướng xử lý

Kiểm tra rễ, giá thể, EC – pH, nước và bọ trĩ trong hoa. Không chỉ dùng phân giữ trái nếu nền cây chưa ổn.

Trái non méo

Nguyên nhân nghi ngờ

Thụ phấn không đều, hoa cái dị dạng, bọ trĩ, virus hoặc trái bị cọ xát sớm.

Hướng xử lý

Không ưu tiên giữ trái méo nếu còn trái tốt hơn. Quản lý bọ trĩ, chọn hoa cái khỏe và theo dõi cây mẹ.

Cây đậu trái kém theo một khu

Nguyên nhân nghi ngờ

Tưới không đều, EC lệch, khu nóng/ẩm khác biệt, sâu hại tập trung hoặc nhà màng hở.

Hướng xử lý

Kiểm tra hệ thống nhỏ giọt, EC – pH từng khu, bẫy dính, lưới/cửa và độ thông thoáng.

Cây bị virus vẫn ra hoa nhưng trái kém

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây nhiễm virus làm sinh trưởng và hoa trái bất thường.

Hướng xử lý

Đánh dấu cây nghi virus, không ưu tiên giữ trái, kiểm soát côn trùng môi giới và loại bỏ cây bệnh rõ theo quy trình.

Dinh dưỡng cần chú ý khi dưa lưới đậu trái kém

Canxi

Hỗ trợ mô hoa, cuống hoa, trái non và giúp cây ổn định hơn trong giai đoạn chuyển sang mang trái.

Bo

Hỗ trợ quá trình thụ phấn và phát triển trái non, nhưng cần dùng đúng liều, không lạm dụng.

Kẽm và vi lượng

Hỗ trợ sinh lý hoa, ngọn và quá trình phát triển cân đối.

Magiê

Giữ lá xanh, tăng quang hợp để cây có đủ năng lượng nuôi hoa và trái non.

Kali

Giúp cây cân bằng sinh trưởng – sinh sản, chuẩn bị chuyển sang nuôi trái.

Lân

Hỗ trợ rễ và năng lượng cho cây, nhất là cây chuẩn bị mang trái.

Đạm

Chỉ dùng vừa phải. Dư đạm làm cây xanh mềm, rậm, dễ bệnh và mất cân bằng ra hoa.

Humic/Fulvic

Hỗ trợ rễ và hấp thu nếu cây bón chậm hồi, nhưng không thay thế kiểm soát nước và EC – pH.

Amino, rong biển

Có thể hỗ trợ cây giảm stress nhẹ, nhưng không nên dùng đậm hoặc phun trực tiếp lên hoa khi cây đang nhạy cảm.

Những việc không nên làm khi dưa lưới đậu trái kém

Không vội tăng phân giữ trái

Nếu rễ yếu, EC cao hoặc cây stress, tăng phân có thể làm trái rụng nhiều hơn.

Không lạm dụng Bo

Bo cần cho thụ phấn nhưng dùng quá mức có thể gây rối sinh lý và ngộ độc.

Không phun nồng độ cao lên hoa

Hoa và trái non rất nhạy, dễ cháy, sẹo hoặc rụng.

Không thụ phấn trên cây quá yếu

Cây yếu đậu trái kém và khó nuôi trái về sau.

Không để bọ trĩ trú trong hoa

Bọ trĩ làm hoa yếu, trái sẹo và trái méo.

Không bỏ qua EC – pH

Đậu kém nhiều khi do sốc EC hoặc pH lệch, không phải do thiếu phân.

Không giữ trái méo, trái yếu

Trái xấu từ đầu thường khó đạt thương phẩm đẹp.

Không thuần túy đổ lỗi cho ong hoặc thụ phấn

Cần kiểm tra cả sức cây, rễ, nước, dinh dưỡng, sâu bệnh và vị trí hoa cái.

Không quên ghi ngày thụ phấn

Không ghi chép sẽ khó tuyển trái, treo trái và quản lý thu hoạch.

Bảng kiểm tra nhanh khi dưa lưới đậu trái kém

Bảng xử lý nhanh theo triệu chứng

Quy trình xử lý tóm tắt

Phòng đậu trái kém từ các giai đoạn trước

Giai đoạn cây con

• Chọn cây khỏe, rễ trắng.
• Không đưa cây xoăn, khảm, thối gốc vào trồng.
• Giữ cây con không bị bọ trĩ, rầy.

Giai đoạn bén rễ

• Không trồng sâu.
• Không tưới quá nhiều.
• Kiểm soát EC – pH.
• Giúp rễ hồi trước khi thúc thân lá.

Giai đoạn thân lá

• Nuôi thân chính khỏe.
• Giữ lá xanh bền.
• Không dư đạm.
• Cân Canxi – Magiê – Kali.
• Quản lý nhánh nách.
• Phòng bọ trĩ, rầy, nhện.
• Phòng phấn trắng, sương mai sớm.

Giai đoạn ra hoa

• Chọn vị trí hoa cái phù hợp.
• Giữ nước ổn định.
• Thụ phấn đúng thời điểm.
• Bảo vệ hoa khỏi bọ trĩ.
• Ghi ngày thụ phấn.
• Theo dõi trái non trước khi tuyển.

Đậu trái tốt là kết quả của cả quá trình, không chỉ một lần thụ phấn.

Kết luận

Dưa lưới ra hoa nhưng đậu trái kém có thể do nhiều nguyên nhân: cây chưa đủ sức, rễ yếu, giá thể không ổn định, nước tưới thất thường, EC – pH lệch, dư đạm, thiếu Canxi – Bo – Magiê, thụ phấn sai thời điểm, thiếu ong, bọ trĩ hại hoa, virus, bệnh lá sớm hoặc chọn vị trí hoa cái chưa phù hợp.

Khi gặp tình trạng này, không nên vội tăng phân giữ trái hoặc chỉ đổ lỗi cho thụ phấn. Cần kiểm tra sức cây, rễ, giá thể, nước, EC – pH, hoa cái, hoa đực, bọ trĩ, bệnh lá và thời điểm thụ phấn. Cây yếu cần được ổn định trước; hoa yếu không nên cố giữ; trái méo, trái vàng cần loại bỏ khi tuyển trái.

Muốn đậu trái tốt, cần chuẩn bị từ giai đoạn cây con, bén rễ, leo giàn và thân lá. Khi cây khỏe, rễ trắng, lá xanh bền, nước – EC ổn định, hoa cái tốt và thụ phấn đúng thời điểm, dưa lưới sẽ có nhiều trái non khỏe để tuyển, tạo nền cho trái lớn đều, lên lưới đẹp và đạt chất lượng cao ở cuối vụ.

Gợi ý đọc thêm

• Ra hoa, thụ phấn cho dưa lưới
• Tuyển trái, treo trái dưa lưới
• Bọ trĩ và virus trên dưa lưới
• Quản lý EC, pH và tưới nhỏ giọt cho dưa lưới
• Trái méo, trái nhỏ, lưới xấu trên dưa lưới