Ra hoa, đậu trái

Giai đoạn ra hoa, đậu trái của dưa leo là gì?

Đây là giai đoạn cây dưa leo bắt đầu xuất hiện hoa, hình thành trái non và chuẩn bị bước vào thời kỳ thu hái liên tục. Tùy giống, điều kiện trồng và mô hình canh tác, dưa leo có thể ra hoa đực – hoa cái hoặc giống có khả năng đậu trái không cần thụ phấn.

Có thể hiểu đơn giản:

Giai đoạn này là cầu nối giữa leo giàn, phát triển thân lá và nuôi trái liên tục. Nếu cây đậu trái tốt, các đợt thu sau sẽ thuận lợi hơn. Nếu cây đậu kém từ đầu, vườn thường bị lệch lứa, trái nhỏ, cong và thu không đều.

Đặc điểm ra hoa của dưa leo cần hiểu đúng

Dưa leo có đặc điểm ra hoa khác với nhiều cây trồng khác. Việc hiểu đúng giúp tránh xử lý sai.

1. Dưa leo có hoa đực và hoa cái

Hoa cái thường có bầu trái nhỏ phía sau hoa. Đây là phần sẽ phát triển thành trái nếu điều kiện đậu trái thuận lợi.

Hoa đực thường chỉ có cuống hoa, không có bầu trái phía sau. Hoa đực cung cấp phấn cho hoa cái ở những giống cần thụ phấn.

2. Một số giống cần thụ phấn

Với các giống cần thụ phấn, nếu thiếu côn trùng thụ phấn, thiếu hoa đực, thời tiết bất lợi hoặc hoa bị bọ trĩ hại, trái có thể đậu kém, cong, dị dạng hoặc rụng sớm.

3. Một số giống nhà màng có thể đậu trái không cần thụ phấn

Một số giống dưa leo chuyên nhà màng, dưa leo baby hoặc giống có khả năng đậu trái không cần thụ phấn có thể tạo trái mà không cần ong hoặc hoa đực. Với nhóm này, việc thụ phấn ngoài ý muốn đôi khi có thể làm trái không đồng đều tùy giống.

4. Tỷ lệ hoa cái chịu ảnh hưởng bởi sức cây và điều kiện chăm sóc

Cây quá yếu, rễ kém, thiếu nước, thiếu ánh sáng hoặc dinh dưỡng lệch có thể làm hoa cái yếu, bầu trái nhỏ, trái non dễ vàng và rụng.

5. Dưa leo ra hoa và thu trái liên tục

Không phải chỉ cần xử lý tốt một đợt hoa. Cây cần được giữ sức liên tục để các đợt hoa sau vẫn khỏe, trái vẫn đều và cây không suy sớm.

Vì sao giai đoạn ra hoa, đậu trái rất quan trọng?

Dưa leo thường được thu hái nhiều đợt. Giai đoạn ra hoa, đậu trái quyết định số trái hình thành, độ đồng đều của trái, sức cây khi bước vào thu hoạch và năng suất thực tế của cả vụ.

Làm tốt giai đoạn này giúp:

• Hoa cái khỏe hơn.
• Trái non bám tốt hơn.
• Giảm vàng trái non, rụng trái non.
• Giảm trái cong, trái dị dạng từ sớm.
• Giúp cây bước vào thu hoạch đều hơn.
• Giảm cây ra nhiều thân lá nhưng ít trái.
• Giữ cây cân bằng giữa thân lá và trái.
• Hạn chế rụng hoa do sốc nước, sốc phân.
• Giảm tác hại của bọ trĩ trong hoa.
• Giảm virus làm cây chùn ngọn, ít trái.
• Chuẩn bị nền cho giai đoạn nuôi trái liên tục.

Nếu giai đoạn này không tốt, cây có thể vẫn ra hoa nhưng trái non không lớn, trái cong, trái nhỏ, trái rụng nhiều hoặc cây nhanh suy khi bắt đầu thu.

Mục tiêu chăm sóc trong giai đoạn ra hoa, đậu trái

1. Giữ cây cân bằng sinh trưởng

Cây cần đủ thân lá để quang hợp, nhưng không được quá xanh mềm, quá rậm. Cây quá dư đạm thường đi thân lá mạnh, tán rậm, hoa yếu và bệnh lá tăng.

2. Giữ bộ rễ khỏe

Rễ khỏe giúp cây hấp thu nước, Canxi, Bo, Kali, Magiê và các vi lượng cần thiết cho hoa và trái non.

3. Tạo hoa cái khỏe

Hoa cái cần có bầu trái rõ, cuống chắc, không bị vàng, không thâm và không bị bọ trĩ gây hại.

4. Đậu trái ổn định

Trái non sau hoa cần lớn dần, xanh, không vàng, không teo và không rụng hàng loạt.

5. Quản lý thụ phấn phù hợp với giống

Cần phân biệt giống cần thụ phấn và giống có khả năng đậu trái không cần thụ phấn để có cách quản lý đúng.

6. Giữ tán thông thoáng

Tán thông thoáng giúp hoa khô ráo, giảm bọ trĩ, giảm bệnh lá và dễ kiểm tra trái non.

7. Chuẩn bị cho nuôi trái liên tục

Sau khi trái non đậu, cây cần đủ lá, đủ rễ và dinh dưỡng cân bằng để nuôi trái trong nhiều đợt thu.

Dấu hiệu dưa leo ra hoa, đậu trái tốt

Một vườn dưa leo ra hoa tốt thường có:

• Cây đã leo giàn ổn định.
• Thân chính khỏe, ngọn vươn đều.
• Lá xanh bền, không vàng nhanh.
• Rễ trắng, đất hoặc giá thể không hôi.
• Cây không héo kéo dài.
• Tán thông thoáng, không quá rậm.
• Hoa cái xuất hiện đều theo thân.
• Bầu trái sau hoa rõ, xanh.
• Hoa không bị thâm, không khô bất thường.
• Trái non sau hoa lớn dần.
• Trái non không vàng, không teo.
• Trái non tương đối thẳng.
• Không có nhiều bọ trĩ trong hoa.
• Không có bọ phấn, rầy mềm mật số cao.
• Không có lá xoăn, khảm nghi virus.
• Bệnh lá chưa phát sinh mạnh.

Khi các dấu hiệu này ổn, cây có nền tốt để bước sang giai đoạn nuôi trái liên tục.

Dấu hiệu ra hoa, đậu trái kém cần kiểm tra

Cần kiểm tra ngay nếu thấy:

• Cây ra nhiều thân lá nhưng ít hoa cái.
• Hoa cái nhỏ, bầu trái nhỏ.
• Hoa cái vàng nhanh.
• Trái non vừa hình thành đã vàng, teo, rụng.
• Trái non cong ngay từ đầu.
• Hoa bị thâm, khô hoặc rụng nhiều.
• Cây héo khi đang ra hoa.
• Lá vàng, mép lá cháy.
• Ngọn chùn, lá non xoăn.
• Rễ nâu, giá thể hôi.
• Tán quá rậm, ẩm.
• Có bọ trĩ trong hoa.
• Có bọ phấn ở mặt dưới lá.
• Có lá khảm, xoăn, cây còi nghi virus.
• Sương mai, phấn trắng xuất hiện sớm.
• Cây phát triển không đều theo hàng tưới.

Những dấu hiệu này cần được kiểm tra theo cả cây, rễ, nước, dinh dưỡng, tán, thụ phấn và sâu bệnh.

Phân biệt các dạng đậu trái kém trên dưa leo

Cây ít hoa cái

Dấu hiệu:

• Cây leo giàn nhưng chủ yếu ra lá và thân.
• Hoa cái ít, xuất hiện thưa.
• Cây xanh mềm, tán rậm.
• Cây thiếu ánh sáng hoặc dư đạm.
• Cây chưa đủ sức nhưng đã bị thúc thân lá mạnh.

Hướng xử lý là kiểm tra dinh dưỡng, tán, ánh sáng, nước và sức cây. Không nên chỉ dùng sản phẩm kích hoa khi cây đang mất cân bằng.

Hoa cái có nhưng trái non vàng, teo

Dấu hiệu:

• Hoa cái có bầu trái nhỏ.
• Sau khi hoa nở, bầu trái vàng dần.
• Trái non teo lại và rụng.
• Cây có thể bị rễ yếu, thiếu nước, EC cao hoặc bọ trĩ hại hoa.

Hướng xử lý là kiểm tra rễ, nước, EC – pH, Canxi – Bo, bọ trĩ và thụ phấn.

Trái non cong ngay từ đầu

Dấu hiệu:

• Trái vừa hình thành đã cong.
• Trái phát triển không đều hai bên.
• Một số trái nhỏ, méo, không thẳng.
• Có thể đi kèm thụ phấn kém, cây yếu hoặc bọ trĩ hại hoa.

Hướng xử lý là cải thiện chùm hoa mới, ổn định nước, dinh dưỡng, thụ phấn và sâu hại.

Hoa nhiều nhưng đậu ít

Dấu hiệu:

• Cây ra hoa nhưng ít trái bám.
• Hoa rụng hoặc bầu trái không lớn.
• Có thể do thụ phấn không phù hợp, cây stress, hoa bị sâu hại hoặc điều kiện nhà màng bất lợi.

Hướng xử lý là xác định giống cần thụ phấn hay không, kiểm tra hoa, bọ trĩ, nước và sức cây.

Nguyên nhân dưa leo ra hoa, đậu trái kém

1. Cây chưa đủ sức nhưng đã bước vào ra hoa

Dưa leo ra hoa khá sớm. Nếu cây chưa có bộ rễ tốt, lá chưa đủ khỏe, thân còn yếu mà đã ra hoa, trái non dễ vàng và rụng.

Dấu hiệu

• Cây nhỏ, thân mảnh.
• Lá nhỏ, xanh nhạt.
• Rễ ít, rễ nâu.
• Cây chậm leo giàn.
• Hoa cái nhỏ, bầu trái yếu.
• Trái non vàng, teo.
• Cây bón phân nhưng không hồi.

Hướng xử lý

• Kiểm tra rễ trước.
• Ổn định nước tưới.
• Hỗ trợ rễ nhẹ khi nền đã ổn.
• Duy trì dinh dưỡng cân đối.
• Không để cây yếu mang quá nhiều trái sớm.
• Chăm riêng cây yếu hoặc cây trồng dặm.

Cây đủ sức mới giữ trái non tốt.

2. Dư đạm, cây xanh mềm, tán rậm

Dư đạm làm cây đi thân lá mạnh, tán rậm, hoa yếu và sâu bệnh dễ tăng.

Dấu hiệu

• Cây xanh mềm.
• Lá to nhưng mỏng.
• Chồi nách nhiều.
• Tán rậm, ẩm.
• Hoa cái ít hoặc yếu.
• Bọ trĩ, bọ phấn dễ tăng.
• Sương mai, phấn trắng dễ xuất hiện.

Hướng xử lý

• Giảm đạm hợp lý.
• Không thúc cây xanh nhanh bằng phân đạm cao.
• Cân Kali – Canxi – Magiê.
• Tạo tán thông thoáng.
• Kiểm tra sâu bệnh trong tán.
• Điều chỉnh nước tưới, không tưới dư.

Cây khỏe là cây cân bằng, không phải cây xanh mềm quá mức.

3. Nước tưới thất thường

Dưa leo rất nhạy với nước trong giai đoạn hoa và trái non. Thiếu nước làm hoa héo, trái non vàng; dư nước làm rễ ngộp, cây héo trong nền ẩm.

Dấu hiệu

• Cây héo vào trưa.
• Cây có lúc khô, có lúc sũng.
• Hoa cái vàng nhanh.
• Trái non rụng.
• Trái non cong, phát triển không đều.
• Rễ nâu nếu tưới quá nhiều.
• Cây đậu trái không đều theo khu tưới.

Hướng xử lý

• Giữ ẩm ổn định.
• Không để cây khô kiệt khi ra hoa.
• Không tưới dồn sau khi để cây khô.
• Không để gốc sũng nước kéo dài.
• Điều chỉnh tưới theo thời tiết.
• Kiểm tra hệ thống nhỏ giọt nếu cây lệch theo hàng.

Nước ổn định giúp hoa cái khỏe và trái non bám tốt hơn.

4. EC cao, pH lệch làm cây sốc

Trong mô hình nhà màng, giá thể hoặc tưới phân thường xuyên, EC cao và pH lệch có thể làm cây chùn ngọn, cháy mép lá, rễ nâu và rụng trái non.

Dấu hiệu

• Mép lá cháy.
• Lá non nhỏ lại.
• Ngọn chùn.
• Rễ nâu.
• Cây héo dù giá thể còn ẩm.
• Hoa cái vàng sau khi tăng phân.
• Trái non teo, rụng.
• EC nước ra cao nếu có đo.

Hướng xử lý

• Kiểm tra EC dung dịch tưới.
• Kiểm tra EC nước ra từ giá thể nếu có điều kiện.
• Kiểm tra pH nước tưới và nước ra.
• Không tăng phân khi cây đang cháy mép, rễ nâu.
• Điều chỉnh dinh dưỡng từ từ.
• Ổn định nước tưới.
• Không pha nhiều sản phẩm cùng lúc trong giai đoạn hoa.

Cây đang ra hoa rất nhạy với sốc phân. Cần điều chỉnh nhẹ và từ từ.

5. Thiếu Canxi – Bo – Kẽm và vi lượng

Canxi, Bo, Kẽm và vi lượng có vai trò quan trọng với mô non, hoa, cuống hoa và trái non. Tuy nhiên, cần dùng đúng liều, đúng thời điểm và dựa trên nền rễ khỏe.

Dấu hiệu

• Hoa cái nhỏ.
• Bầu trái yếu.
• Trái non vàng, teo.
• Ngọn yếu, lá non nhỏ.
• Cuống hoa yếu.
• Trái non dễ cong, phát triển lệch.
• Cây ra hoa nhưng giữ trái kém.

Hướng xử lý

• Duy trì Canxi đều từ giai đoạn thân lá.
• Bổ sung Bo đúng liều khi cần.
• Bổ sung Kẽm và vi lượng phù hợp nếu cây có dấu hiệu thiếu.
• Không lạm dụng Bo.
• Kiểm tra pH vì pH lệch làm cây khó hấp thu vi lượng.
• Kiểm tra rễ vì rễ yếu làm cây không hấp thu tốt dù đã bổ sung.

Dinh dưỡng cho hoa cần được chuẩn bị trước khi hoa cái rụng hàng loạt.

6. Thiếu Magiê làm lá suy, cây thiếu sức nuôi trái non

Magiê giúp lá xanh và quang hợp. Nếu lá vàng nhanh khi cây ra hoa, cây sẽ thiếu năng lượng nuôi trái non.

Dấu hiệu

• Lá già vàng.
• Vàng giữa gân lá.
• Lá xanh không bền.
• Cây ra hoa nhưng trái non dễ vàng.
• Trái phát triển chậm.
• Cây nhanh suy khi bắt đầu thu.

Hướng xử lý

• Bổ sung Magiê phù hợp nếu triệu chứng đúng.
• Cân Magiê với Kali và Canxi.
• Không tăng Kali quá mạnh làm mất cân bằng Magiê.
• Giữ bộ lá xanh trước và trong giai đoạn ra hoa.
• Kiểm tra rễ và pH để cây hấp thu tốt hơn.

Lá xanh bền là nguồn năng lượng cho hoa và trái non.

7. Thụ phấn không phù hợp với giống

Đây là điểm rất quan trọng trên dưa leo. Có giống cần thụ phấn, có giống có thể đậu trái không cần thụ phấn.

Với giống cần thụ phấn

Nếu thiếu côn trùng thụ phấn, thiếu hoa đực hoặc điều kiện hoa không thuận lợi, trái có thể cong, dị dạng hoặc rụng.

Với giống không cần thụ phấn

Một số giống nhà màng có thể đậu trái không cần thụ phấn. Việc thụ phấn không phù hợp đôi khi làm trái không đồng đều tùy đặc tính giống.

Cần làm

• Xác định rõ đặc tính giống.
• Hỏi kỹ nhà cung cấp giống hoặc quy trình kỹ thuật giống.
• Không áp dụng một cách thụ phấn cho mọi giống.
• Với giống cần thụ phấn, cần đảm bảo điều kiện thụ phấn thuận lợi.
• Với giống không cần thụ phấn, cần quản lý theo hướng giữ cây khỏe và ổn định trái non.

Thụ phấn phải phù hợp giống, không làm theo kinh nghiệm chung cho mọi loại dưa leo.

8. Bọ trĩ hại hoa, đọt và trái non

Bọ trĩ là đối tượng rất nguy hiểm ở giai đoạn ra hoa dưa leo. Chúng gây hại đọt, hoa và trái non, làm trái sẹo, cong, dị dạng.

Dấu hiệu

• Lá non xoăn, sần.
• Đọt chùn.
• Hoa bị thâm, khô.
• Trái non có sẹo.
• Trái cong, phát triển không đều.
• Hoa rụng.
• Có bọ trĩ trong hoa khi kiểm tra kỹ.

Hướng xử lý

• Kiểm tra đọt non, hoa và mặt dưới lá.
• Dùng bẫy theo dõi nếu phù hợp.
• Dọn cỏ quanh vườn.
• Giữ tán thông thoáng.
• Xử lý đúng đối tượng khi mật số cao.
• Dùng sản phẩm đúng nhãn.
• Không phun nồng độ cao làm hại hoa, trái non.
• Chú ý thời gian cách ly nếu cây đã bắt đầu có trái.

Nếu bọ trĩ hại hoa mà chỉ bổ sung dinh dưỡng, trái vẫn dễ cong và sẹo.

9. Bọ phấn, rầy mềm và virus

Bọ phấn, rầy mềm và virus có thể làm cây xoăn lá, chùn ngọn, ra hoa kém và trái dị dạng.

Dấu hiệu

• Lá non xoăn.
• Lá khảm, loang màu.
• Cây còi, không vươn.
• Ngọn chùn.
• Hoa ít, trái non kém.
• Cây không hồi dù đã chỉnh phân nước.
• Có bọ trắng ở mặt dưới lá.
• Cây bệnh xuất hiện rải rác rồi tăng dần.

Hướng xử lý

• Kiểm tra mặt dưới lá.
• Kiểm tra bẫy dính nếu có.
• Dọn cỏ trong và quanh vườn.
• Kiểm tra lưới, cửa nhà màng.
• Xử lý bọ phấn, rầy đúng đối tượng khi cần.
• Đánh dấu cây nghi virus.
• Không cố phục hồi cây virus nặng bằng phân bón đậm.
• Loại cây bệnh rõ theo quy trình nếu cần.

Virus cần quản lý nguồn bệnh và côn trùng môi giới, không xử lý như thiếu phân.

10. Bệnh lá xuất hiện sớm làm cây suy

Sương mai, phấn trắng hoặc bệnh lá khác có thể làm cây mất lá xanh, giảm quang hợp và khiến trái non rụng.

Dấu hiệu

• Lá có đốm vàng, nâu.
• Lá có lớp phấn trắng.
• Lá cháy mảng.
• Lá vàng nhanh.
• Cây đang ra hoa nhưng yếu dần.
• Trái non vàng, chậm lớn.
• Bệnh tăng trong tán rậm, ẩm.

Hướng xử lý

• Tạo tán thông thoáng.
• Không bón dư đạm.
• Tỉa lá bệnh có chọn lọc.
• Giữ lá xanh bằng dinh dưỡng cân đối.
• Quản lý bệnh lá đúng đối tượng khi mới xuất hiện.
• Dùng thuốc BVTV đúng nhãn.
• Chú ý thời gian cách ly nếu cây đã có trái.

Lá khỏe là điều kiện để cây đậu và nuôi trái bền.

Quy trình chăm sóc dưa leo giai đoạn ra hoa, đậu trái

Bước 1: Kiểm tra sức cây trước khi để trái

Trước khi cây mang trái mạnh, cần đánh giá cây có đủ sức không.

Cần kiểm tra

• Thân chính có khỏe không?
• Lá có xanh bền không?
• Ngọn có vươn đều không?
• Cây có quá xanh mềm không?
• Tán có quá rậm không?
• Rễ có trắng không?
• Đất/giá thể có hôi, sũng không?
• Cây có héo không?
• Có bọ trĩ, bọ phấn, virus không?
• Có bệnh lá sớm không?

Hướng xử lý

• Cây khỏe: chuẩn bị nuôi hoa và trái non.
• Cây xanh mềm: giảm đạm, quản lý tán.
• Cây yếu, rễ kém: phục hồi rễ, ổn định nước trước.
• Cây nghi virus: đánh dấu và quản lý riêng.
• Cây bị bệnh lá: xử lý sớm, giữ tán thông thoáng.

Cây đủ sức sẽ giữ trái non tốt hơn.

Bước 2: Giữ rễ khỏe và vùng gốc thông thoáng

Rễ yếu là nguyên nhân nền làm trái non vàng, rụng.

Cần làm

• Giữ đất/giá thể ẩm vừa.
• Không để gốc sũng nước.
• Không để giá thể hôi, bí.
• Kiểm tra rễ cây yếu.
• Không bón phân đậm khi rễ đang yếu.
• Kiểm tra EC – pH nếu trồng giá thể.
• Hỗ trợ rễ nhẹ khi nền đã ổn định.
• Không làm tổn thương rễ khi chăm sóc.

Rễ khỏe giúp cây vận chuyển nước và dinh dưỡng tốt hơn trong giai đoạn hoa.

Bước 3: Điều chỉnh nước tưới ổn định

Nước tưới ảnh hưởng trực tiếp đến hoa, trái non và sự vận chuyển dinh dưỡng.

Cần theo dõi

• Đất/giá thể khô nhanh hay ẩm lâu?
• Cây có héo vào trưa không?
• Cây có héo sáng sớm không?
• Có nước đọng quanh gốc không?
• Cây ra hoa có bị rụng sau đợt tưới mạnh không?
• Hệ thống nhỏ giọt có đều không?
• Thời tiết nắng nóng hay âm u?
• Nhà màng có quá ẩm không?

Nguyên tắc

• Không để cây khô kiệt khi ra hoa.
• Không tưới dồn sau khi để cây khô.
• Không để gốc sũng nước kéo dài.
• Điều chỉnh tưới theo thời tiết.
• Giảm tưới khi trời âm u, ẩm.
• Tăng tưới từ từ khi cây lớn và thời tiết nóng.
• Kiểm tra từng khu nếu cây đậu trái không đều.

Nước ổn định giúp hoa cái tươi, bầu trái khỏe và trái non bám tốt hơn.

Bước 4: Kiểm soát EC – pH nếu trồng giá thể hoặc tưới phân

Giai đoạn ra hoa rất nhạy với EC cao và pH lệch.

Cần kiểm tra

• EC dung dịch tưới.
• EC nước ra từ giá thể.
• pH nước tưới.
• pH nước ra nếu có điều kiện.
• Gần đây có tăng phân không?
• Mép lá có cháy không?
• Rễ có nâu không?
• Cây có chùn ngọn không?
• Hoa cái có vàng sau khi đổi phân không?

Nguyên tắc

• Không tăng EC đột ngột.
• Không thay đổi công thức phân quá mạnh trong lúc hoa xuất hiện nhiều.
• Không tăng Kali quá sớm, quá mạnh khi cây còn yếu.
• Không bón phân đậm khi giá thể đang sũng.
• Điều chỉnh pH từ từ.
• Ghi lại chỉ số và phản ứng cây.

EC – pH ổn định giúp cây giảm sốc và đậu trái bền hơn.

Bước 5: Cân dinh dưỡng cho giai đoạn hoa

Dinh dưỡng giai đoạn ra hoa cần giúp cây cân bằng, không đi thân lá quá mạnh và không suy sớm.

Nhóm dinh dưỡng cần chú ý

Nguyên tắc

• Không dư đạm.
• Không lạm dụng Bo.
• Không phun nồng độ cao lên hoa.
• Duy trì Canxi đều.
• Duy trì Magiê để lá xanh.
• Không tăng Kali quá nhanh làm EC cao.
• Nếu rễ yếu, xử lý rễ trước khi tăng dinh dưỡng.

Dinh dưỡng chỉ hiệu quả khi cây hấp thu được.

Bước 6: Giữ tán thông thoáng quanh hoa

Tán cây ảnh hưởng đến độ ẩm, ánh sáng, sâu bệnh và khả năng đậu trái.

Cần làm

• Hướng cây lên giàn gọn.
• Không để tán quá rậm.
• Quản lý chồi nách theo mô hình trồng.
• Tỉa lá gốc, lá bệnh có chọn lọc.
• Không cắt quá nhiều lá xanh.
• Giữ lối đi thông thoáng.
• Không bón đạm cao làm tán xanh mềm.
• Kiểm tra khu rậm, ẩm và thiếu ánh sáng.

Mục tiêu

Giúp hoa thông thoáng, giảm bọ trĩ, giảm bệnh lá và giúp trái non phát triển tốt hơn.

Bước 7: Quản lý thụ phấn theo đặc tính giống

Đây là bước cần làm cẩn thận.

Cần xác định

• Giống có cần thụ phấn không?
• Giống có khả năng đậu trái không cần thụ phấn không?
• Trồng ngoài đồng hay nhà màng?
• Có côn trùng thụ phấn tự nhiên không?
• Có cần hỗ trợ thụ phấn thủ công hoặc dùng ong không?
• Thụ phấn có làm trái biến dạng ở giống đang trồng không?

Với giống cần thụ phấn

Cần đảm bảo hoa khỏe, có điều kiện cho thụ phấn thuận lợi, tránh phun thuốc ảnh hưởng côn trùng thụ phấn trong thời điểm hoa nở.

Với giống không cần thụ phấn

Cần tập trung giữ cây khỏe, nước ổn định, dinh dưỡng cân bằng và hạn chế thụ phấn không phù hợp nếu quy trình giống yêu cầu.

Lưu ý

Không áp dụng một cách thụ phấn cho mọi giống dưa leo. Cần căn cứ đặc tính giống và hướng dẫn kỹ thuật của giống.

Bước 8: Theo dõi hoa cái và trái non sau hoa

Sau khi hoa nở, cần quan sát quá trình trái non phát triển.

Trái non tốt thường có

• Bầu trái xanh.
• Trái lớn dần.
• Cuống trái chắc.
• Trái không vàng.
• Trái không teo.
• Trái tương đối thẳng.
• Trái không có sẹo rõ.

Dấu hiệu cần xử lý

• Hoa cái vàng.
• Trái non vàng, teo.
• Trái non cong.
• Trái non có sẹo.
• Cuống trái thâm.
• Trái non rụng nhiều.
• Cây héo hoặc lá vàng khi đang đậu trái.

Theo dõi sớm giúp xử lý trước khi lứa trái đầu bị mất nhiều.

Bước 9: Quản lý bọ trĩ, bọ phấn, rầy mềm

Nhóm chích hút rất nguy hiểm trên dưa leo giai đoạn hoa.

Cần kiểm tra

• Đọt non.
• Lá non.
• Mặt dưới lá.
• Hoa.
• Trái non.
• Bẫy dính nếu có.
• Cỏ dại quanh vườn.
• Cửa, lưới nhà màng.

Hướng quản lý

• Dọn cỏ trong và quanh vườn.
• Kiểm tra lưới, cửa.
• Theo dõi bẫy dính.
• Xử lý đúng đối tượng khi mật số cao.
• Không phun nồng độ cao lên hoa và trái non.
• Dùng sản phẩm đúng nhãn.
• Chú ý thời gian cách ly nếu cây đã có trái.
• Đánh dấu cây nghi virus.

Bọ trĩ hại hoa và trái non có thể làm trái cong, sẹo, dị dạng ngay từ đầu.

Bước 10: Phòng bệnh lá trong giai đoạn hoa

Bệnh lá làm cây giảm quang hợp và ảnh hưởng trực tiếp đến trái non.

Cần theo dõi

• Sương mai.
• Phấn trắng.
• Đốm lá.
• Lá vàng, cháy mảng.
• Lá bệnh ở tầng dưới.
• Bệnh phát triển ở khu tán rậm, ẩm.
• Bệnh tăng sau mưa, sương hoặc nhà màng bí.

Hướng quản lý

• Giữ tán thông thoáng.
• Không bón đạm cao.
• Tỉa lá bệnh có chọn lọc.
• Không để lá bệnh dưới gốc.
• Không làm lá ướt kéo dài nếu có thể.
• Xử lý đúng bệnh khi mới xuất hiện.
• Không phun gây cháy hoa, cháy lá.
• Chú ý thời gian cách ly nếu đã bắt đầu thu.

Bảo vệ lá giúp cây giữ sức cho lứa trái đầu và các lứa sau.

Bước 11: Giảm tải trái nếu cây yếu

Nếu cây còn yếu mà có quá nhiều trái non, cây dễ suy sớm.

Cần cân nhắc

• Cây có đủ lá xanh không?
• Rễ có khỏe không?
• Trái non có nhiều nhưng nhỏ không?
• Cây có đang héo, vàng lá không?
• Cây có bị bệnh lá hoặc virus không?
• Trồng giống trái dài, trái baby hay trái ngắn?
• Mục tiêu là trái đều hay số lượng trái nhiều?

Hướng xử lý

• Không để cây yếu mang quá nhiều trái.
• Loại trái dị dạng, trái vàng, trái cong nặng nếu quy trình áp dụng.
• Giữ cây cân bằng trước khi để thu liên tục.
• Chăm riêng cây yếu, cây dặm.

Cây đủ sức mới nuôi trái liên tục bền.

Bước 12: Chuẩn bị chuyển sang giai đoạn nuôi trái liên tục

Khi trái non đã đậu ổn định, cần chuẩn bị sang giai đoạn nuôi trái.

Cần làm

• Theo dõi trái non lớn đều.
• Kiểm tra cây còn đủ lá xanh.
• Giữ rễ khỏe.
• Điều chỉnh nước ổn định hơn.
• Chuyển dinh dưỡng dần sang nuôi trái.
• Duy trì Canxi để trái non phát triển ổn định.
• Duy trì Magiê để giữ lá xanh.
• Cân Kali theo sức cây.
• Quản lý bọ trĩ, bọ phấn và bệnh lá.
• Chuẩn bị lịch thu hái khi trái đạt kích thước.

Từ đây, mục tiêu sẽ chuyển sang nuôi trái thẳng, đều, xanh đẹp và thu hoạch liên tục.

Xử lý theo từng tình huống thực tế

Cây ra nhiều lá nhưng ít hoa cái

Nguyên nhân nghi ngờ

Dư đạm, tán rậm, thiếu ánh sáng, cây mất cân bằng sinh trưởng.

Hướng xử lý

Giảm đạm hợp lý, cân Kali – Canxi – Magiê, quản lý tán, tăng thông thoáng và không thúc thân lá quá mạnh.

Hoa cái vàng, trái non teo

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây thiếu sức, rễ yếu, nước tưới thất thường, EC cao, thiếu Canxi – Bo hoặc bọ trĩ hại hoa.

Hướng xử lý

Kiểm tra rễ, nước, EC – pH, hoa và bọ trĩ. Ổn định cây trước, không dùng sản phẩm giữ trái theo cảm tính.

Trái non cong ngay từ đầu

Nguyên nhân nghi ngờ

Thụ phấn không phù hợp, hoa yếu, cây thiếu sức, nước lệch hoặc bọ trĩ gây hại.

Hướng xử lý

Kiểm tra đặc tính giống, hoa, thụ phấn, bọ trĩ, nước và dinh dưỡng. Tập trung cải thiện lứa hoa mới.

Cây héo khi đang ra hoa

Nguyên nhân nghi ngờ

Thiếu nước, thối rễ, ngộp rễ, EC cao hoặc giá thể sũng.

Hướng xử lý

Kiểm tra độ ẩm nền, rễ, EC – pH. Không tưới thêm ngay nếu nền còn ẩm. Điều chỉnh nước và rễ trước khi thúc hoa.

Lá xoăn, hoa yếu, cây còi

Nguyên nhân nghi ngờ

Bọ phấn, bọ trĩ, virus hoặc EC cao.

Hướng xử lý

Kiểm tra mặt dưới lá, đọt, dấu hiệu khảm lá, bẫy dính và EC. Đánh dấu cây nghi virus và quản lý côn trùng môi giới.

Hoa bị thâm, có vết hại

Nguyên nhân nghi ngờ

Bọ trĩ trong hoa, phun nồng độ cao hoặc ẩm độ cao làm hoa yếu.

Hướng xử lý

Kiểm tra hoa kỹ, quản lý bọ trĩ đúng đối tượng, tránh phun mạnh vào hoa và giữ tán thông thoáng.

Cây đã bổ sung Canxi – Bo nhưng vẫn rụng trái non

Nguyên nhân nghi ngờ

Rễ yếu, pH lệch, EC cao, nước thất thường, bọ trĩ hoặc cây dư đạm.

Hướng xử lý

Không tiếp tục tăng Bo theo cảm tính. Kiểm tra rễ, nước, EC – pH, tán, hoa và sâu hại để xử lý đúng nguyên nhân.

Dinh dưỡng cần chú ý trong giai đoạn ra hoa, đậu trái

Canxi

Hỗ trợ mô hoa, cuống hoa, trái non và giúp cây ổn định hơn khi chuyển sang mang trái.

Bo

Hỗ trợ hoa và trái non, nhưng cần dùng đúng liều. Không lạm dụng Bo vì cây có thể bị rối sinh lý.

Magiê

Giữ lá xanh, tăng quang hợp để cây có đủ năng lượng nuôi hoa và trái non.

Kali

Giúp cây cân bằng giữa thân lá và sinh sản, chuẩn bị cho giai đoạn nuôi trái.

Lân

Hỗ trợ rễ và năng lượng, nhất là khi cây đang chuẩn bị chuyển sang nuôi trái liên tục.

Đạm

Chỉ dùng vừa phải để duy trì thân lá. Dư đạm làm cây xanh mềm, rậm, dễ bệnh và dễ mất cân bằng hoa.

Kẽm, vi lượng

Hỗ trợ ngọn, hoa và mô non, dùng đúng liều, không phun đậm lên hoa.

Humic/Fulvic

Hỗ trợ rễ và hấp thu nếu cây bón chậm hồi, nhưng không thay thế việc ổn định nước và EC – pH.

Những việc không nên làm trong giai đoạn ra hoa, đậu trái

Không bón đạm cao

Dư đạm làm cây đi thân lá, tán rậm, hoa yếu và bệnh lá tăng.

Không tăng EC đột ngột

Cây đang ra hoa rất nhạy với sốc phân.

Không tưới quá nhiều làm rễ ngộp

Rễ yếu làm trái non vàng và cây bón không hồi.

Không để cây khô kiệt

Thiếu nước làm hoa nhanh héo, trái non rụng và trái dễ cong.

Không phun nồng độ cao lên hoa và trái non

Hoa và trái non rất nhạy, dễ bị thâm, sẹo, rụng hoặc cong.

Không lạm dụng Bo hoặc chất kích trái

Dùng sai có thể gây rối sinh lý, trái dị dạng hoặc cây mất cân bằng.

Không để tán quá rậm

Tán rậm làm ẩm độ cao, bọ trĩ, bọ phấn và bệnh lá tăng.

Không bỏ qua đặc tính giống

Giống cần thụ phấn và giống không cần thụ phấn cần quản lý khác nhau.

Không bỏ qua cây nghi virus

Cây xoăn lá, khảm lá, chùn ngọn cần được đánh dấu và quản lý riêng.

Bảng kiểm tra nhanh giai đoạn ra hoa, đậu trái

Bảng xử lý nhanh theo triệu chứng

Quy trình chăm sóc tóm tắt

Khi nào chuyển sang giai đoạn nuôi trái liên tục?

Có thể chuyển trọng tâm sang nuôi trái liên tục khi:

• Trái non đã đậu rõ.
• Trái non xanh, bắt đầu lớn.
• Trái không vàng, không teo hàng loạt.
• Cây mẹ đủ lá xanh.
• Rễ hoạt động tốt.
• Cây không héo kéo dài.
• Nước và EC – pH ổn định.
• Sâu chích hút được kiểm soát.
• Bệnh lá chưa gây hại nặng.
• Tán cây đủ thông thoáng.
• Cây đủ sức nuôi nhiều đợt trái liên tục.

Từ thời điểm này, cần chuyển dần dinh dưỡng và nước tưới theo hướng nuôi trái, giữ lá xanh và hạn chế cây suy.

Kết luận

Giai đoạn ra hoa, đậu trái là bước quyết định số trái, độ đồng đều của trái và năng suất thu hoạch của dưa leo. Muốn cây đậu trái tốt, cần chuẩn bị nền cây khỏe từ giai đoạn bén rễ và leo giàn: rễ tốt, thân lá cân đối, tán thông thoáng, nước ổn định và dinh dưỡng cân bằng.

Trong giai đoạn này, không nên để cây dư đạm, tán rậm, rễ yếu, EC cao hoặc bọ trĩ – bọ phấn phát sinh mạnh. Cần duy trì Canxi – Bo – Magiê – Kali hợp lý, quản lý thụ phấn đúng theo đặc tính giống, theo dõi hoa cái, trái non và xử lý sớm các dấu hiệu trái non vàng, teo, cong, sẹo hoặc rụng.

Khi trái non đã đậu ổn định và cây vẫn giữ được rễ khỏe, lá xanh, tán thoáng, vườn dưa leo sẽ sẵn sàng bước vào giai đoạn nuôi trái liên tục. Làm tốt giai đoạn ra hoa, đậu trái sẽ giúp trái thẳng hơn, đều hơn, giảm trái loại và tăng hiệu quả thu hoạch nhiều lứa sau này.

Gợi ý đọc thêm

• Leo giàn, phát triển thân lá dưa leo
• Nuôi trái liên tục dưa leo
• Bọ trĩ, bọ phấn và virus trên dưa leo
• Trái cong, dị dạng, nhỏ trên dưa leo
• Quản lý EC, pH và tưới nhỏ giọt cho dưa leo