Rầy chổng cánh trên cây cam: Dấu hiệu nhận biết, tác hại và cách quản lý

Rầy chổng cánh là một trong những đối tượng sâu hại quan trọng nhất trên cây cam và nhóm cây có múi. Bản thân rầy có thể chích hút đọt non, làm chồi non yếu, lá nhỏ, xoăn nhẹ, cây ra đọt kém. Tuy nhiên, mối nguy lớn nhất của rầy chổng cánh là vai trò liên quan đến sự lây lan bệnh vàng lá Greening/HLB – một trong những bệnh nguy hiểm nhất trên cây có múi.

Rầy chổng cánh thường xuất hiện mạnh khi cây cam ra đọt non, đặc biệt ở giai đoạn cây con, kiến thiết, sau thu hoạch, ra đọt dưỡng lá và trước khi cây chuẩn bị ra hoa. Nếu không theo dõi đúng thời điểm, rầy có thể phát sinh nhanh trên các cơi đọt non và làm tăng nguy cơ lây bệnh trong vườn.

Bài viết này giúp bà con nhận diện rầy chổng cánh trên cây cam, hiểu tác hại trực tiếp và gián tiếp của rầy, đồng thời hướng dẫn cách quản lý theo hướng tổng hợp: dùng cây giống sạch bệnh, theo dõi đọt non, quản lý rầy đúng thời điểm, hạn chế đọt non kéo dài, kiểm tra cây nghi Greening/HLB và chăm cây khỏe để giảm rủi ro lâu dài.

Rầy chổng cánh trên cây cam là gì?

Rầy chổng cánh là loài côn trùng chích hút thường gây hại trên cây cam, quýt, bưởi, chanh và các cây có múi khác. Rầy thường tập trung ở chồi non, lá non, đọt non – nơi mô cây còn mềm và dễ chích hút.

Đặc điểm dễ nhận biết là khi đậu trên đọt, rầy thường có tư thế cánh hơi chổng lên, thân nghiêng so với mặt lá hoặc cành non. Vì vậy bà con thường gọi là rầy chổng cánh.

Có thể hiểu đơn giản:

Với cây cam, quản lý rầy chổng cánh không chỉ là bảo vệ đọt non, mà còn là một phần quan trọng trong phòng bệnh Greening/HLB.

Vì sao rầy chổng cánh nguy hiểm trên cây cam?

Rầy chổng cánh nguy hiểm vì có hai nhóm tác hại.

1. Tác hại trực tiếp lên đọt non

Rầy chích hút nhựa ở đọt non, làm đọt phát triển kém.

Cây có thể biểu hiện:

• Đọt non yếu.
• Lá non nhỏ.
• Lá hơi xoăn.
• Chồi non kém phát triển.
• Cơi đọt không đồng đều.
• Cây con chậm lớn.
• Cây sau thu hoạch ra đọt yếu.

Nếu mật số rầy cao, cơi đọt mới có thể bị ảnh hưởng rõ, làm cây khó tạo bộ lá khỏe.

2. Tác hại gián tiếp do liên quan đến Greening/HLB

Đây mới là mối nguy lớn nhất. Rầy chổng cánh có liên quan đến sự lây lan bệnh vàng lá Greening/HLB trên cây có múi. Khi trong vườn có cây bệnh hoặc cây nghi bệnh, rầy có thể làm tăng nguy cơ bệnh lan sang cây khỏe.

Greening/HLB làm cây cam vàng lá, chùn đọt, trái nhỏ, trái lệch, chất lượng giảm và cây suy dần. Vì vậy, quản lý rầy chổng cánh phải được xem là việc bắt buộc trong vườn cam.

Rầy chổng cánh thường xuất hiện khi nào?

Rầy chổng cánh thường xuất hiện mạnh khi cây có đọt non. Vì vậy, không phải lúc nào kiểm tra vườn cũng dễ thấy rầy. Cần tập trung kiểm tra đúng thời điểm cây ra đọt.

Các thời điểm cần chú ý:

• Cây con, cây kiến thiết ra đọt mới.
• Sau thu hoạch, cây ra cơi đọt phục hồi.
• Sau khi bón phân, tưới nước làm cây bật đọt.
• Giai đoạn ra đọt, dưỡng lá.
• Trước khi cây chuẩn bị ra hoa.
• Sau mưa, cây ra đọt non mạnh.
• Khi vườn bón nhiều đạm làm cây ra đọt kéo dài.
• Khi trong vườn có cây nghi Greening/HLB.

Nếu vườn ra đọt không đồng loạt, chỗ nào cũng có đọt non rải rác, rầy sẽ có nguồn thức ăn liên tục và khó quản lý hơn.

Dấu hiệu nhận biết rầy chổng cánh trên cây cam

Dấu hiệu thấy trực tiếp rầy

Cần quan sát kỹ ở đọt non, lá non và mặt dưới lá non.

Có thể thấy:

• Rầy nhỏ, di chuyển nhanh.
• Rầy thường đậu trên chồi non hoặc lá non.
• Khi đậu, thân hơi nghiêng, cánh chổng lên.
• Rầy non có thể tập trung ở đọt rất non.
• Có thể thấy rầy bay khi động vào đọt.
• Có thể thấy nhiều rầy hơn ở cây đang ra đọt mạnh.

Do rầy nhỏ và nhanh, bà con cần kiểm tra kỹ, nhất là buổi sáng hoặc lúc thời tiết mát.

Dấu hiệu trên đọt non

Nếu rầy gây hại, đọt non có thể có biểu hiện:

• Đọt ra yếu.
• Lá non nhỏ.
• Lá non hơi xoăn.
• Cành non phát triển kém.
• Cơi đọt không đồng đều.
• Chồi non bị chùn.
• Cây con chậm lớn.
• Cây sau thu hoạch ra đọt nhưng đọt không khỏe.

Tuy nhiên, các dấu hiệu này cũng có thể do sâu vẽ bùa, rệp, thiếu Kẽm, rễ yếu hoặc Greening/HLB. Vì vậy cần quan sát trực tiếp rầy.

Dấu hiệu cần nghi ngờ Greening/HLB đi kèm

Nếu trong vườn có rầy chổng cánh và cây có các biểu hiện sau, cần đặc biệt chú ý:

• Lá vàng loang không đều.
• Vàng lá không đối xứng qua gân chính.
• Lá nhỏ, cành chùn.
• Đọt ra yếu kéo dài.
• Trái nhỏ, lệch, méo.
• Trái chín không đều.
• Cây bón phân không hồi bền.
• Một vài cây suy rải rác trong vườn.
• Tán cây thưa dần qua nhiều vụ.

Trong trường hợp này, không nên chỉ xử lý rầy hoặc bón phân. Cần đánh dấu cây nghi bệnh, kiểm tra rễ, lá, trái và quản lý nguồn bệnh theo khuyến cáo kỹ thuật địa phương.

Phân biệt rầy chổng cánh với một số sâu hại đọt non khác

Trên đọt non cây cam có nhiều đối tượng sâu hại. Cần phân biệt để xử lý đúng.

Rầy chổng cánh cần được quản lý riêng vì liên quan đến bệnh Greening/HLB.

Nguyên nhân làm rầy chổng cánh phát sinh mạnh

1. Vườn ra đọt non liên tục

Rầy thích đọt non. Nếu vườn ra đọt rải rác quanh năm, rầy sẽ có nguồn thức ăn liên tục.

Nguyên nhân làm đọt ra kéo dài

• Bón đạm rải rác nhiều lần.
• Tưới nước không đồng đều.
• Cây trong vườn không đồng sức.
• Sau mưa cây bật đọt nhiều đợt.
• Cắt tỉa không đồng bộ.
• Cây kiến thiết ra đọt liên tục.

Hướng quản lý

Chăm cây đồng đều hơn, hạn chế dư đạm và cố gắng tạo các đợt đọt tập trung để dễ theo dõi và quản lý rầy.

2. Dư đạm làm đọt non mềm

Đạm cao làm cây ra đọt mạnh, lá non mềm và kéo dài thời gian đọt non. Đây là điều kiện thuận lợi cho rầy và nhiều sâu hại khác.

Hướng quản lý

Giảm đạm, bón cân đối với Kali, Canxi, Magiê và vi lượng. Mục tiêu là cơi đọt ra khỏe, nhanh thành thục, không mềm kéo dài.

3. Không kiểm tra đúng thời điểm

Nếu chỉ kiểm tra khi lá đã già, có thể không thấy rầy. Rầy cần được kiểm tra khi cây vừa nhú đọt hoặc đang có lá non.

Hướng quản lý

Lập thói quen kiểm tra đọt non định kỳ, nhất là sau bón phân, sau mưa, sau thu hoạch và trong giai đoạn kiến thiết.

4. Vườn có cây nghi Greening/HLB

Nếu trong vườn có cây bệnh hoặc nghi bệnh nhưng chưa được quản lý, nguy cơ lây lan sẽ cao hơn khi có rầy.

Hướng quản lý

Đánh dấu cây nghi bệnh, kiểm tra triệu chứng, quản lý rầy ở khu vực đó và xử lý cây bệnh nặng theo khuyến cáo kỹ thuật địa phương.

5. Cây giống không rõ nguồn gốc

Cây giống mang mầm bệnh hoặc không được kiểm soát tốt có thể là nguồn rủi ro ngay từ đầu.

Hướng phòng

Dùng cây giống sạch bệnh, rõ nguồn gốc. Không mua cây trôi nổi, không lấy mắt ghép từ cây nghi bệnh.

6. Vườn rậm, khó quan sát

Tán rậm, nhiều cành trong tán, cỏ dại cao hoặc cây sinh trưởng không đồng đều làm việc kiểm tra rầy khó hơn.

Hướng quản lý

Tỉa tán thông thoáng, giữ vườn dễ quan sát, không để cành vô hiệu quá nhiều.

Quy trình kiểm tra rầy chổng cánh trên cây cam

Bước 1: Xác định cây đang có đọt non

Rầy thường tập trung ở cây đang nhú đọt hoặc đọt còn non.

Cần kiểm tra

• Cây nào đang ra đọt?
• Đọt non ra đồng loạt hay rải rác?
• Đọt non ở cây con hay cây kinh doanh?
• Đọt non có mềm kéo dài không?
• Vườn có bón đạm gần đây không?

Nếu không có đọt non, khả năng phát hiện rầy thường thấp hơn.

Bước 2: Quan sát kỹ đọt và mặt dưới lá non

Cần quan sát bằng mắt thường hoặc dùng kính lúp nếu cần.

Cần tìm

• Rầy trưởng thành đậu trên đọt.
• Rầy non trên lá non.
• Chồi non bị chích hút.
• Lá non xoăn nhẹ.
• Rầy bay ra khi động vào đọt.
• Có mật độ rầy cao ở một số cây.

Nên kiểm tra nhiều cây, nhiều vị trí trong vườn, không chỉ một vài cây gần lối đi.

Bước 3: Kiểm tra cây nghi Greening/HLB trong vườn

Nếu thấy rầy, cần quan sát thêm các cây có triệu chứng nghi bệnh.

Cần xem

• Có cây vàng lá loang không đều không?
• Có cây lá nhỏ, chùn đọt không?
• Có cây trái nhỏ, lệch không?
• Có cây bón phân không hồi không?
• Cây bệnh có nằm gần khu rầy xuất hiện không?

Rầy và cây nghi bệnh xuất hiện cùng lúc là tín hiệu cần quản lý nghiêm túc.

Bước 4: Kiểm tra các cây quanh cây nghi bệnh

Nếu có một cây nghi Greening/HLB, cần kiểm tra các cây xung quanh.

Cần quan sát

• Cây xung quanh có vàng lá không?
• Có rầy trên đọt non không?
• Có cây sinh trưởng chậm bất thường không?
• Có cùng nguồn giống hay cùng lứa trồng không?
• Có biểu hiện trái nhỏ, lệch không?

Việc kiểm tra theo cụm giúp phát hiện sớm nguy cơ lan trong vườn.

Bước 5: Ghi nhận thời điểm rầy xuất hiện

Cần ghi lại:

• Ngày phát hiện rầy.
• Cơi đọt đang ở giai đoạn nào.
• Khu vực rầy xuất hiện.
• Cây nào có mật số cao.
• Cây nào nghi Greening/HLB.
• Biện pháp đã xử lý.
• Kết quả sau xử lý.

Ghi chép giúp theo dõi chu kỳ rầy và điều chỉnh chăm sóc ở các đợt đọt sau.

Hướng quản lý rầy chổng cánh trên cây cam

Bước 1: Dùng cây giống sạch bệnh

Đây là biện pháp nền quan trọng nhất để giảm nguy cơ Greening/HLB.

Cần làm

• Chọn cây giống rõ nguồn gốc.
• Ưu tiên cây giống được kiểm soát chất lượng.
• Không mua cây giống trôi nổi.
• Không lấy mắt ghép từ cây nghi bệnh.
• Không trồng cây giống vàng lá, chùn đọt, lá nhỏ bất thường.

Nếu cây giống đã có vấn đề, quản lý về sau sẽ rất khó.

Bước 2: Theo dõi đọt non thường xuyên

Rầy chổng cánh cần được quản lý theo đợt đọt.

Cần làm

• Kiểm tra khi cây bắt đầu nhú đọt.
• Kiểm tra lúc lá còn non.
• Kiểm tra sau mưa hoặc sau bón phân.
• Kiểm tra kỹ cây con và cây sau thu hoạch.
• Kiểm tra các cây nghi bệnh và cây xung quanh.
• Không chờ đến khi lá già mới kiểm tra.

Theo dõi đúng thời điểm giúp xử lý sớm, giảm nguy cơ rầy phát triển mạnh.

Bước 3: Giúp cây ra đọt đồng loạt hơn

Đọt non rải rác làm rầy có thức ăn liên tục. Vì vậy, cần quản lý dinh dưỡng và nước để cơi đọt tập trung hơn.

Cần làm

• Bón phân theo đợt hợp lý.
• Không rải đạm liên tục.
• Tưới nước tương đối đồng đều.
• Tỉa cành theo đợt.
• Phục hồi cây yếu để cây ra đọt đồng đều hơn.
• Hạn chế cây trong vườn lệch sức quá nhiều.

Vườn ra đọt đồng loạt sẽ dễ quản lý rầy hơn vườn ra đọt lắt nhắt quanh năm.

Bước 4: Bón dinh dưỡng cân đối, không dư đạm

Dinh dưỡng cân đối giúp đọt khỏe và nhanh thành thục.

Nên chú ý

• Đạm vừa phải.
• Kali giúp cây cứng hơn.
• Canxi giúp mô non ổn định.
• Magiê giữ lá xanh.
• Kẽm, Bo và vi lượng hỗ trợ đọt.
• Hữu cơ hoai giúp nền đất – rễ khỏe.

Cần tránh

• Bón đạm cao liên tục.
• Kích đọt quá mạnh.
• Để đọt non kéo dài quá lâu.
• Bón phân khi rễ yếu.

Đọt khỏe, thành thục nhanh sẽ giảm thời gian rầy có thể gây hại.

Bước 5: Quản lý rầy bằng biện pháp phù hợp khi mật số cao

Nếu phát hiện rầy ở mật số cao hoặc vườn có nguy cơ Greening/HLB, cần can thiệp đúng thời điểm.

Nguyên tắc

• Xác định đúng rầy chổng cánh.
• Tập trung thời điểm đọt non.
• Dùng sản phẩm được phép, đúng nhãn.
• Không tự ý tăng liều.
• Không phun lúc nắng gắt, mưa hoặc gió mạnh.
• Không pha quá nhiều loại.
• Luân phiên nhóm hoạt chất nếu cần theo hướng dẫn kỹ thuật.
• Chú ý bảo vệ thiên địch khi có thể.
• Mang đầy đủ bảo hộ.

Không nên phun tràn lan quanh năm mà không theo dõi rầy. Quản lý đúng đợt đọt sẽ hiệu quả hơn.

Bước 6: Quản lý cây nghi Greening/HLB

Quản lý rầy chỉ hiệu quả bền khi đồng thời quản lý nguồn bệnh.

Cần làm

• Đánh dấu cây nghi bệnh.
• Theo dõi riêng cây vàng lá loang, chùn đọt, trái lệch.
• Không lấy giống từ cây nghi bệnh.
• Kiểm tra cây xung quanh.
• Tham khảo khuyến cáo kỹ thuật địa phương.
• Xử lý cây bệnh nặng theo hướng dẫn chuyên môn.
• Quản lý rầy trong khu vực cây nghi bệnh.

Nếu để cây bệnh nặng tồn tại lâu trong vườn, rầy có thể làm tăng nguy cơ lây lan.

Bước 7: Kết hợp quản lý sâu bệnh đọt non khác

Đọt non cây cam không chỉ có rầy chổng cánh. Nếu sâu vẽ bùa, rệp, nhện, loét vi khuẩn cùng xuất hiện, cây sẽ yếu hơn và khó tạo cơi lá tốt.

Cần theo dõi thêm

• Sâu vẽ bùa.
• Rệp mềm.
• Rệp sáp.
• Nhện đỏ, nhện vàng.
• Bọ trĩ.
• Loét vi khuẩn.
• Bệnh lá sau mưa.

Quản lý đọt non cần làm tổng hợp, không chỉ nhắm một đối tượng.

Bước 8: Theo dõi sau xử lý

Sau khi xử lý, cần kiểm tra lại.

Cần xem

• Rầy còn xuất hiện trên đọt không?
• Đọt non có hồi tốt không?
• Lá có bị xoăn, chùn không?
• Có sâu vẽ bùa hoặc loét tăng không?
• Cây nghi bệnh có nặng thêm không?
• Cơi đọt có thành thục tốt không?

Nếu rầy vẫn còn hoặc tái phát nhanh, cần xem lại thời điểm xử lý, tình trạng đọt non kéo dài và nguồn bệnh trong vườn.

Xử lý theo từng tình huống thực tế

Vườn cây con có rầy trên đọt non

Nguy cơ

Cây con còn ít lá, đọt non liên tục, nếu bị rầy hại sẽ chậm lớn và tăng nguy cơ bệnh.

Hướng xử lý

Theo dõi đọt thường xuyên, quản lý rầy đúng thời điểm, dùng cây giống sạch bệnh, không bón đạm cao làm đọt mềm kéo dài.

Vườn sau thu hoạch ra đọt và xuất hiện rầy

Nguy cơ

Cơi đọt sau thu hoạch là nền cho vụ sau. Nếu bị rầy, sâu vẽ bùa, loét hại nặng, cây sẽ phục hồi kém.

Hướng xử lý

Kiểm tra đọt non sau thu, quản lý rầy nếu mật số cao, kết hợp phòng sâu vẽ bùa và loét vi khuẩn. Dinh dưỡng nên cân đối, không dư đạm.

Vườn có cây vàng lá Greening/HLB và có rầy

Nguy cơ

Nguy cơ lây lan bệnh cao hơn nếu không quản lý nguồn bệnh và rầy.

Hướng xử lý

Đánh dấu cây nghi bệnh, kiểm tra cây xung quanh, quản lý rầy trên đọt non và xử lý nguồn bệnh theo hướng dẫn kỹ thuật địa phương.

Vườn ra đọt rải rác quanh năm

Nguyên nhân nghi ngờ

Cây không đồng sức, bón đạm rải rác, tưới nước không đều, cắt tỉa không đồng bộ.

Hướng xử lý

Điều chỉnh bón phân, tưới nước và cắt tỉa theo đợt để cơi đọt tập trung hơn. Điều này giúp quản lý rầy hiệu quả hơn.

Vườn phun thuốc nhưng rầy vẫn tái phát

Nguyên nhân nghi ngờ

Phun sai thời điểm, đọt non kéo dài, chưa quản lý cây bệnh, chưa kiểm tra cây xung quanh.

Hướng xử lý

Kiểm tra lại thời điểm đọt non, mật số rầy, nguồn cây nghi bệnh và cách chăm làm cây ra đọt liên tục. Không chỉ đổi thuốc theo cảm tính.

Đọt non vừa có rầy vừa có sâu vẽ bùa

Hướng xử lý

Cần quản lý tổng hợp đọt non. Theo dõi cả rầy và sâu vẽ bùa, vì sâu vẽ bùa còn tạo vết thương làm loét vi khuẩn dễ phát triển.

Dinh dưỡng hỗ trợ cây cam giảm rủi ro rầy chổng cánh

Dinh dưỡng không thay thế được quản lý rầy, nhưng cây khỏe và cơi đọt thành thục nhanh sẽ giảm thời gian đọt non bị rầy gây hại.

Đạm vừa phải

Giúp cây ra đọt nhưng không làm đọt mềm kéo dài.

Kali

Giúp cây cứng cáp, tăng chống chịu.

Canxi

Giúp mô non khỏe hơn, hỗ trợ lá và cành non.

Magiê

Giữ lá xanh, giúp cây quang hợp tốt.

Kẽm

Hỗ trợ đọt, lá non và sinh trưởng cành.

Hữu cơ hoai

Giúp rễ khỏe, cây ra đọt đều và bền.

Humic/Fulvic

Hỗ trợ đất – rễ và khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Dinh dưỡng đúng giúp cây ra đọt khỏe, nhưng nếu có rầy, vẫn cần kiểm tra và quản lý trực tiếp.

Những việc không nên làm khi quản lý rầy chổng cánh

Không bỏ qua đọt non

Rầy thường ở đọt non. Kiểm tra lá già sẽ dễ bỏ sót.

Không bón đạm cao liên tục

Đọt non mềm kéo dài làm rầy có điều kiện phát triển.

Không phun thuốc tràn lan khi chưa kiểm tra

Cần xác định rầy và mật số trước khi xử lý.

Không chỉ xử lý rầy mà bỏ qua cây nghi Greening/HLB

Nếu nguồn bệnh còn trong vườn, nguy cơ vẫn cao.

Không dùng cây giống trôi nổi

Cây giống không rõ nguồn gốc là rủi ro lớn với cây có múi.

Không lấy mắt ghép từ cây nghi bệnh

Có thể làm lan rủi ro sang vườn mới.

Không để vườn ra đọt rải rác quanh năm

Rầy sẽ có nguồn thức ăn liên tục, khó quản lý.

Không quên sâu vẽ bùa và loét vi khuẩn

Các đối tượng này thường đi cùng giai đoạn đọt non và làm cây yếu hơn.

Bảng kiểm tra nhanh rầy chổng cánh trên cam

Bảng xử lý nhanh theo tình huống

Quy trình quản lý rầy chổng cánh tóm tắt

Phòng rầy chổng cánh theo từng giai đoạn

Giai đoạn cây con, kiến thiết

• Dùng giống sạch bệnh.
• Theo dõi đọt non thường xuyên.
• Không bón đạm cao làm đọt quá mềm.
• Quản lý rầy, sâu vẽ bùa, loét sớm.
• Không để cây nghi bệnh trong vườn giống.

Sau thu hoạch

• Phục hồi cây để đọt ra khỏe.
• Theo dõi cơi đọt mới.
• Quản lý rầy đúng thời điểm.
• Kết hợp quản lý sâu vẽ bùa và loét.

Ra đọt, dưỡng lá

• Kiểm tra rầy trên lá non.
• Cân dinh dưỡng để lá nhanh thành thục.
• Không để đọt non kéo dài.
• Theo dõi cây vàng lá bất thường.

Trước ra hoa

• Kiểm tra cơi đọt cuối.
• Quản lý rầy trước khi cây chuyển sang hoa.
• Không xử lý hoa trên cây nghi bệnh nặng mà chưa đánh giá.

Vườn kinh doanh lâu năm

• Kiểm tra cây nghi Greening/HLB.
• Quản lý rầy ở các đợt đọt chính.
• Chăm rễ, lá khỏe để giảm suy cây.
• Không lấy giống từ cây trong vườn nếu chưa rõ tình trạng bệnh.

Kết luận

Rầy chổng cánh là đối tượng rất quan trọng trên cây cam vì vừa gây hại trực tiếp trên đọt non, vừa liên quan đến sự lây lan bệnh vàng lá Greening/HLB. Do đó, quản lý rầy không thể làm qua loa và cũng không nên chỉ phun thuốc theo cảm tính.

Cách quản lý đúng là theo dõi rầy vào đúng thời điểm cây ra đọt non, giúp cơi đọt ra tập trung hơn, không bón đạm cao làm đọt mềm kéo dài, dùng cây giống sạch bệnh, kiểm tra cây nghi Greening/HLB và xử lý nguồn bệnh trong vườn theo hướng dẫn kỹ thuật.

Với cây cam, phòng rầy chổng cánh cần làm xuyên suốt từ cây con đến vườn kinh doanh. Khi quản lý tốt rầy trên các đợt đọt non, kết hợp chăm rễ – lá khỏe và kiểm soát cây nghi bệnh, vườn cam sẽ giảm được rủi ro vàng lá Greening/HLB và duy trì năng suất bền hơn.

Gợi ý đọc thêm

• Vàng lá Greening/HLB trên cây cam
• Dưỡng đọt, dưỡng lá khỏe cho cây cam
• Sâu vẽ bùa, rệp sáp, nhện trên cây cam
• Loét vi khuẩn trên cây cam
• Quy trình chăm sóc cam giai đoạn ra đọt, dưỡng lá