Giai đoạn trước thu hoạch là thời điểm cây cam bước vào quá trình hoàn thiện chất lượng trái: trái đạt kích thước ổn định hơn, múi phát triển đầy, vỏ hoàn thiện, độ chua giảm dần, độ ngọt tăng lên và trái chuẩn bị được thu hái. Đây là giai đoạn cần giữ cây ổn định, hạn chế rụng trái, hạn chế sâu bệnh, đảm bảo thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật và thu hoạch đúng độ chín thương phẩm.
Nhiều vườn cam cuối vụ vẫn tiếp tục bón phân mạnh, nhất là đạm hoặc Kali liều cao, với mong muốn làm trái lớn nhanh, ngọt nhanh hoặc lên màu đẹp. Tuy nhiên, nếu can thiệp quá mạnh cuối vụ, cây có thể bị đi đọt, trái rụng, vỏ trái xấu, chất lượng không ổn định hoặc phát sinh rủi ro dư lượng thuốc BVTV nếu phun sát ngày thu hoạch.
Bài viết này hướng dẫn quy trình chăm sóc cam giai đoạn trước thu hoạch theo hướng thực tế: giữ nước ổn định, giảm đạm, cân Kali – Canxi – Magiê hợp lý, quản lý sâu bệnh trái, kiểm tra độ chín, tuân thủ thời gian cách ly thuốc, thu hoạch đúng kỹ thuật và chuẩn bị phục hồi cây sau thu.
Giai đoạn trước thu hoạch trên cây cam là gì?
Giai đoạn trước thu hoạch là thời điểm trái cam đã phát triển gần hoàn chỉnh, chuẩn bị bước vào giai đoạn thu hái. Lúc này, cây không còn tập trung chính vào việc tăng nhanh kích thước trái như giai đoạn nuôi trái trước đó, mà chuyển sang ổn định chất lượng.
Trọng tâm chăm sóc gồm:
| Nội dung | Mục tiêu |
|---|---|
| Nước tưới | Giữ trái mọng, hạn chế rụng, không làm cây sốc |
| Dinh dưỡng | Giảm đạm, duy trì cân bằng Kali – Canxi – Magiê |
| Bộ lá | Giữ lá xanh vừa đủ để hoàn thiện trái |
| Sâu bệnh trái | Hạn chế nhện, rệp, ruồi đục trái, loét, thán thư |
| An toàn thuốc BVTV | Tuân thủ thời gian cách ly |
| Độ chín | Thu đúng độ chín, đúng yêu cầu thị trường |
| Thu hoạch | Hái nhẹ tay, hạn chế dập, phân loại sớm |
| Sau thu | Chuẩn bị phục hồi cây cho vụ sau |
Ở giai đoạn này, nguyên tắc quan trọng là giữ ổn định, không thúc mạnh, không làm cây sốc và không xử lý thuốc tùy tiện sát ngày thu.
Vì sao giai đoạn trước thu hoạch rất quan trọng?
Trước thu hoạch là giai đoạn quyết định trái cam có đạt chất lượng thương phẩm tốt hay không. Nếu chăm sóc đúng, trái sẽ đồng đều hơn, mọng nước hơn, vị ổn định hơn, mẫu mã đẹp hơn và giảm hao hụt sau thu hoạch.
Giai đoạn này ảnh hưởng trực tiếp đến:
- Độ ngọt của trái.
- Độ chua còn lại.
- Độ mọng nước của múi.
- Màu sắc vỏ trái.
- Độ bóng, độ sạch của vỏ.
- Tỷ lệ trái bị nám, da cám, loét, ghẻ.
- Tỷ lệ trái rụng trước thu.
- Tỷ lệ trái bị ruồi đục, sâu đục.
- Khả năng bảo quản sau thu hoạch.
- An toàn dư lượng thuốc BVTV.
- Sức cây sau vụ trái.
Nếu cuối vụ chăm sai, cả một vụ trái có thể bị giảm giá trị dù trước đó cây đậu trái và nuôi trái khá tốt.
Mục tiêu chăm sóc cam giai đoạn trước thu hoạch
1. Giữ trái ổn định đến lúc thu
Hạn chế rụng trái do thiếu nước, sốc nước, sâu bệnh, thối cuống, cây suy hoặc thời tiết bất lợi.
2. Hoàn thiện chất lượng trái
Giúp trái đạt độ chín phù hợp, múi phát triển tốt, vị cân bằng, độ mọng và độ ngọt ổn định hơn.
3. Giữ mẫu mã vỏ trái
Hạn chế nhện, rệp sáp, bồ hóng, loét, ghẻ, thán thư, nám vỏ, sẹo trái.
4. Không làm cây đi đọt mạnh cuối vụ
Đọt non cuối vụ có thể cạnh tranh dinh dưỡng với trái và làm cây mất cân bằng.
5. Giữ bộ lá xanh vừa đủ
Bộ lá còn cần thiết để nuôi trái hoàn thiện, nhưng không nên kích lá non quá mạnh.
6. Tuân thủ thời gian cách ly thuốc BVTV
Gần thu hoạch, an toàn nông sản phải được ưu tiên. Không phun thuốc tùy tiện sát ngày hái.
7. Thu hoạch đúng độ chín
Thu quá non làm trái chua, ít nước, kém chất lượng. Thu quá muộn dễ rụng, vỏ xấu, sâu bệnh tăng.
8. Chuẩn bị phục hồi sau thu hoạch
Sau khi thu xong, cây cần được vệ sinh, tỉa cành, phục hồi rễ và nuôi lại bộ lá.
Dấu hiệu trái cam gần đến thời điểm thu hoạch
Tùy giống cam, vùng trồng, mùa vụ và yêu cầu thị trường, dấu hiệu thu hoạch có thể khác nhau. Không nên chỉ nhìn một dấu hiệu duy nhất.
Có thể quan sát các yếu tố sau:
- Trái đạt kích thước đặc trưng của giống.
- Vỏ trái căng, độ bóng ổn định.
- Màu vỏ chuyển dần theo đặc tính giống.
- Túi tinh dầu trên vỏ rõ hơn.
- Cuống trái không còn quá non.
- Múi bên trong phát triển đầy hơn.
- Nước trong múi nhiều hơn.
- Vị chua giảm dần, vị ngọt tăng lên.
- Tỷ lệ trái rụng sinh lý thấp.
- Độ chín phù hợp yêu cầu thu mua.
Với một số giống cam, màu vỏ không phải lúc nào cũng chuyển vàng đậm, nhất là trong điều kiện khí hậu nóng. Vì vậy, cần kết hợp quan sát vỏ, kích thước, thời gian sau đậu trái và kiểm tra chất lượng múi.
Không nên thu cam quá non
Thu quá non là lỗi thường gặp khi giá thị trường cao hoặc cần bán sớm. Trái cam thu non thường khó đạt chất lượng tốt.
Trái thu non có thể gặp:
- Vị chua cao.
- Độ ngọt thấp.
- Múi chưa đầy.
- Nước ít hơn.
- Vỏ còn xanh non, mẫu mã chưa đạt.
- Khả năng bảo quản kém hơn.
- Khách hàng đánh giá chất lượng thấp.
- Ảnh hưởng uy tín vườn.
Nếu thị trường yêu cầu trái chín vừa, cần thu đúng độ già thương phẩm, không nên thu chỉ vì trái đã đạt kích thước.
Không nên để trái quá lâu trên cây
Ngược lại, để trái quá lâu trên cây cũng có rủi ro.
Có thể gặp:
- Trái rụng trước thu.
- Vỏ trái già, da xấu.
- Sâu bệnh hại trái tăng.
- Ruồi đục trái dễ phát sinh.
- Rệp sáp, bồ hóng làm trái bẩn.
- Cây tiêu hao dinh dưỡng kéo dài.
- Cây suy sau thu hoạch.
- Vụ sau ra hoa yếu hơn.
Vì vậy, cần có kế hoạch thu theo từng đợt, không để trái đã đạt chất lượng treo quá lâu nếu không cần thiết.
Nguyên tắc quan trọng trước thu hoạch
Giữ ổn định, không thúc mạnh
Cuối vụ không phải thời điểm bón phân dồn hoặc phun nhiều loại để “làm đẹp trái” trong thời gian ngắn.
Giảm đạm
Đạm cao cuối vụ làm cây đi đọt, vỏ trái có thể dày hơn, sâu bệnh tăng và cây mất cân bằng.
Duy trì nước đều
Thiếu nước làm trái giảm mọng, rụng trái. Tưới quá nhiều hoặc úng nước làm rễ yếu, trái rụng và chất lượng không ổn định.
Không tăng Kali quá mức
Kali có vai trò trong chất lượng trái nhưng nếu dùng quá lệch có thể làm mất cân bằng với Canxi, Magiê và ảnh hưởng sức cây.
Giữ Canxi – Magiê hợp lý
Canxi hỗ trợ vỏ trái, cuống trái, rễ. Magiê giữ lá xanh để cây tiếp tục quang hợp hoàn thiện trái.
Kiểm tra sâu bệnh trái thường xuyên
Đặc biệt là nhện, rệp sáp, ruồi đục trái, sâu đục trái, loét, ghẻ, thán thư và bệnh vỏ trái.
Tuân thủ thời gian cách ly thuốc
Nếu phải dùng thuốc BVTV, cần đọc kỹ nhãn và đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch.
Quy trình chăm sóc cam giai đoạn trước thu hoạch
Bước 1: Kiểm tra độ đồng đều và chất lượng trái
Trước khi thu, cần khảo sát toàn vườn.
Cần quan sát
- Trái có đồng đều kích thước không?
- Trái trên cây khỏe và cây yếu khác nhau thế nào?
- Trái trong tán và ngoài tán có lệch chất lượng không?
- Vỏ trái có bị nám, loét, ghẻ, sẹo không?
- Có trái rụng bất thường không?
- Có trái bị ruồi đục, sâu đục không?
- Trái đã đạt yêu cầu của thương lái hoặc thị trường chưa?
Mục tiêu
Xác định nên thu toàn vườn, thu theo từng khu hay thu theo từng đợt.
Bước 2: Giữ nước ổn định
Nước cần được duy trì ở mức ổn định để trái hoàn thiện tốt.
Nếu thiếu nước
Có thể làm:
- Trái kém mọng.
- Múi ít nước.
- Vỏ trái nhăn nhẹ.
- Lá rũ, lá vàng.
- Trái rụng trước thu.
- Cây suy sau thu hoạch.
Nếu dư nước hoặc úng
Có thể làm:
- Rễ yếu.
- Lá vàng.
- Trái rụng.
- Xì mủ gốc.
- Chất lượng trái không ổn định.
- Bệnh vùng rễ tăng.
Cách quản lý
- Giữ đất ẩm vừa.
- Không để cây khô kiệt.
- Không tưới dồn sau khô hạn.
- Không để nước đọng quanh gốc.
- Kiểm tra rãnh thoát nước sau mưa.
- Không bón phân khi đất đang quá khô hoặc quá ướt.
Cuối vụ, nước cần đều, không cực đoan.
Bước 3: Điều chỉnh dinh dưỡng cuối vụ
Giai đoạn trước thu hoạch nên giảm các tác động dinh dưỡng mạnh.
Nên chú ý
| Nhóm dinh dưỡng | Vai trò cuối vụ |
|---|---|
| Kali | Hỗ trợ chất lượng trái, nhưng dùng cân đối |
| Canxi | Hỗ trợ vỏ trái, cuống trái, rễ |
| Magiê | Giữ lá xanh, giúp cây quang hợp |
| Vi lượng | Hỗ trợ sinh lý cây nếu thiếu |
| Hữu cơ hoai | Duy trì đất, nhưng không bón sát thu quá mạnh |
| Humic/Fulvic | Hỗ trợ rễ nếu cây yếu, dùng nhẹ |
Cần hạn chế
- Đạm cao.
- NPK liều mạnh sát thu.
- Bón phân dồn để ép trái.
- Bón khi đất khô hoặc úng.
- Phun phân bón lá nồng độ cao lên trái.
- Lạm dụng chất làm màu, làm bóng không rõ nguồn gốc.
Cuối vụ nên ưu tiên ổn định chất lượng và an toàn nông sản.
Bước 4: Giữ bộ lá xanh bền nhưng không kích đọt
Bộ lá vẫn cần thiết để cây hoàn thiện trái. Tuy nhiên, không nên kích đọt non cuối vụ.
Cần làm
- Giữ lá không vàng nhanh.
- Bổ sung Magiê nếu lá vàng do thiếu.
- Kiểm tra nhện, rệp, bệnh lá.
- Không tỉa cành mạnh trước thu.
- Không dùng đạm cao làm cây bung đọt.
- Không phun nồng độ cao làm cháy lá.
Mục tiêu
Giữ bộ lá đủ khỏe để hoàn thiện trái, đồng thời không làm cây chuyển sang sinh trưởng đọt non mạnh.
Bước 5: Kiểm tra nhện gây da cám, nám vỏ
Nhện đỏ, nhện vàng và một số nhóm nhện hại có thể làm vỏ cam bị nám, da cám, giảm mẫu mã và giá bán.
Dấu hiệu
- Vỏ trái sần, nám, da cám.
- Lá có màu xám, bạc, vàng nhẹ.
- Mặt dưới lá có nhện hoặc trứng nhện.
- Hại nặng hơn trong điều kiện khô nóng hoặc tán rậm.
- Trái ngoài tán hoặc một số khu bị nặng hơn.
Hướng xử lý
- Kiểm tra mặt dưới lá và vỏ trái.
- Không lạm dụng đạm.
- Giữ cây không bị khô hạn kéo dài.
- Tỉa tán thông thoáng vừa phải.
- Xử lý đúng đối tượng nếu mật số cao.
- Gần thu hoạch phải chú ý thời gian cách ly.
Nhện cần phát hiện sớm, vì khi vỏ đã nám nặng thì khó phục hồi mẫu mã.
Bước 6: Kiểm tra rệp sáp, kiến và bồ hóng
Rệp sáp làm trái bẩn, có bồ hóng, giảm mẫu mã. Rệp thường đi kèm kiến.
Dấu hiệu
- Có kiến bò nhiều trên cành và trái.
- Có mảng trắng ở cuống trái, kẽ cành.
- Có bồ hóng đen trên vỏ trái, lá.
- Trái bẩn, giảm độ bóng.
- Cuống trái yếu nếu rệp nặng.
Hướng xử lý
- Quản lý kiến song song với rệp.
- Kiểm tra cuống trái, kẽ cành, mặt khuất trong tán.
- Tỉa tán thông thoáng.
- Xử lý đúng ổ rệp nếu mật số cao.
- Không phun thuốc tùy tiện sát thu hoạch.
- Chú ý thời gian cách ly.
Nếu chỉ rửa bồ hóng mà không xử lý rệp và kiến, tình trạng sẽ tái phát.
Bước 7: Kiểm tra ruồi đục trái, sâu đục trái
Gần thu hoạch, ruồi đục trái và sâu đục trái có thể làm thất thoát lớn.
Dấu hiệu ruồi đục trái
- Trái có vết chích nhỏ.
- Trái rụng bất thường.
- Trái mềm, thối cục bộ.
- Bổ trái có dòi bên trong.
Dấu hiệu sâu đục trái
- Trái có lỗ đục.
- Có phân sâu hoặc dịch quanh lỗ.
- Trái rụng, thối.
- Bên trong trái có đường hại.
Hướng quản lý
- Thu gom trái rụng hằng ngày nếu áp lực cao.
- Bổ trái rụng để kiểm tra nguyên nhân.
- Dùng bẫy theo dõi nếu vườn thường bị ruồi.
- Loại bỏ trái bị hại.
- Tỉa tán để dễ quan sát.
- Nếu cần xử lý thuốc, phải tuân thủ thời gian cách ly.
Không để trái rụng, trái bị dòi nằm trong vườn vì sẽ làm sâu hại tiếp tục phát sinh.
Bước 8: Quản lý loét, ghẻ, thán thư và bệnh vỏ trái
Giai đoạn cuối vụ cần giữ mẫu mã trái.
Dấu hiệu cần kiểm tra
- Trái có vết loét sần.
- Vỏ trái có sẹo, ghẻ.
- Trái có đốm nâu, đen.
- Vết bệnh tăng sau mưa.
- Vỏ trái bị xấu ở nơi tán rậm.
- Trái bị thối cục bộ.
- Lá và cành gần trái có bệnh.
Hướng quản lý
- Tỉa tán thông thoáng vừa phải.
- Thu gom trái bệnh, trái rụng.
- Không bón đạm cao.
- Giữ nước ổn định.
- Nếu cần dùng thuốc, chọn đúng bệnh, đúng thời điểm và chú ý cách ly.
- Không phun nồng độ cao sát thu hoạch.
Nhiều bệnh vỏ trái hình thành từ giai đoạn trái còn nhỏ. Cuối vụ chủ yếu là hạn chế lan thêm và bảo vệ trái còn lại.
Bước 9: Tuân thủ thời gian cách ly thuốc BVTV
Đây là bước đặc biệt quan trọng trước thu hoạch.
Cần làm
- Ghi chép ngày phun thuốc.
- Đọc kỹ nhãn sản phẩm.
- Tuân thủ thời gian cách ly.
- Không tự ý tăng liều.
- Không dùng thuốc không rõ nguồn gốc.
- Không pha trộn tùy tiện.
- Không thu hoạch khi chưa đủ thời gian cách ly.
- Dùng bảo hộ khi xử lý.
- Ưu tiên biện pháp vệ sinh, bẫy, tỉa tán, thu gom nếu đã quá gần ngày thu.
An toàn nông sản quyết định khả năng tiêu thụ bền vững.
Bước 10: Xác định thời điểm thu hoạch
Thời điểm thu hoạch cần dựa vào giống, độ chín, yêu cầu thị trường và chất lượng trái.
Cần kiểm tra
- Kích thước trái.
- Màu vỏ.
- Độ căng vỏ.
- Độ mọng nước.
- Vị ngọt, vị chua.
- Độ già của trái.
- Tỷ lệ trái đạt chuẩn.
- Thời gian sau đậu trái theo giống.
- Yêu cầu của thương lái hoặc kênh tiêu thụ.
Lưu ý
Không nên thu toàn vườn nếu trái không đồng đều. Có thể thu theo từng đợt, từng khu hoặc từng nhóm cây.
Bước 11: Chuẩn bị dụng cụ và nhân công thu hoạch
Thu hoạch đúng kỹ thuật giúp giảm dập trái và hao hụt sau thu.
Cần chuẩn bị
- Kéo cắt hoặc dụng cụ hái phù hợp.
- Bao, sọt, thùng sạch.
- Lót mềm nếu cần.
- Khu vực tập kết sạch, mát.
- Nhân công hái nhẹ tay.
- Phương án phân loại trái.
- Phương tiện vận chuyển.
- Sổ ghi chép ngày thu, khu thu.
Không nên
- Ném trái xuống đất.
- Chất trái quá cao.
- Thu khi trái còn ướt nếu có thể tránh.
- Để trái phơi nắng lâu sau hái.
- Để trái bệnh lẫn trái tốt.
Bước 12: Thu hoạch và phân loại sau thu
Nguyên tắc thu hoạch
- Thu đúng độ chín yêu cầu.
- Hái nhẹ tay.
- Hạn chế làm rách cuống, trầy vỏ.
- Không làm gãy cành.
- Không kéo giật làm rụng lá, rụng cành.
- Không để trái va đập mạnh.
Phân loại sau thu
Có thể phân theo:
- Kích thước.
- Màu vỏ.
- Độ đồng đều.
- Trái đẹp.
- Trái bị sẹo, loét.
- Trái bị nám, da cám.
- Trái bị sâu bệnh.
- Trái dập, nứt.
- Trái cần tiêu thụ nhanh.
Phân loại sớm giúp tăng giá trị lô hàng và giảm lây bệnh sau thu hoạch.
Xử lý theo từng tình huống thực tế
Trái gần thu nhưng còn chua
Nguyên nhân nghi ngờ
Thu chưa đủ độ chín, cây thiếu lá, nước tưới không ổn định, dinh dưỡng chưa cân đối hoặc đặc tính giống.
Hướng xử lý
Không nên vội thu toàn bộ. Kiểm tra độ chín, vị trái, thời gian sau đậu và yêu cầu thị trường. Duy trì nước ổn định, không bón đạm cao, không phun chất không rõ nguồn gốc.
Trái nhỏ, chưa đạt kích thước gần thu
Nguyên nhân nghi ngờ
Cây thiếu nước trước đó, rễ yếu, thiếu lá, cây quá tải hoặc dinh dưỡng nuôi trái chưa đủ.
Hướng xử lý
Nếu đã quá sát thu, khả năng cải thiện kích thước rất hạn chế. Cần phân loại trái và rút kinh nghiệm cho giai đoạn nuôi trái vụ sau. Không nên bón phân mạnh sát thu.
Trái rụng trước thu hoạch
Nguyên nhân nghi ngờ
Thiếu nước, sốc nước, rễ yếu, sâu bệnh trái, thối cuống, ruồi đục trái hoặc cây quá tải.
Hướng xử lý
Nhặt trái rụng kiểm tra cuống, vỏ, dòi, sâu bệnh. Kiểm tra nước, rễ và sâu hại trái. Nếu trái đã đạt độ thu, cần thu kịp thời để giảm thất thoát.
Vỏ trái bị da cám, nám
Nguyên nhân nghi ngờ
Nhện, bọ trĩ, phun thuốc không phù hợp, thời tiết khô nóng hoặc bệnh vỏ trái.
Hướng xử lý
Kiểm tra nhện, bọ trĩ và lịch phun gần đây. Gần thu hoạch cần chú ý thời gian cách ly. Với trái đã nám nặng, cần phân loại riêng.
Trái có bồ hóng, rệp sáp
Nguyên nhân nghi ngờ
Rệp sáp đi kèm kiến.
Hướng xử lý
Quản lý kiến và rệp, vệ sinh trái nếu phù hợp, phân loại trái bẩn. Không chỉ xử lý bồ hóng mà bỏ qua rệp.
Trái rụng có dòi
Nguyên nhân nghi ngờ
Ruồi đục trái.
Hướng xử lý
Thu gom trái rụng, không để trong vườn. Dùng bẫy theo dõi nếu cần. Nếu gần thu hoạch, ưu tiên thu đúng lứa, phân loại kỹ và tuân thủ an toàn thuốc.
Trái có loét, ghẻ, sẹo
Nguyên nhân nghi ngờ
Loét vi khuẩn, ghẻ sẹo, sâu vẽ bùa giai đoạn lá non, bọ trĩ hoặc vết thương cơ học.
Hướng xử lý
Phân loại trái theo mẫu mã. Gần thu hoạch không nên xử lý quá mạnh. Vụ sau cần quản lý bệnh và sâu hại từ giai đoạn trái non.
Cây vàng lá khi gần thu
Nguyên nhân nghi ngờ
Thiếu Magiê, rễ yếu, cây quá tải, đất chua, tuyến trùng hoặc thối rễ.
Hướng xử lý
Không bón mạnh sát thu. Giữ nước ổn định, kiểm tra rễ và chuẩn bị phục hồi cây sau thu hoạch. Nếu cây quá suy, cần giảm tải trong các vụ sau.
Dinh dưỡng cần chú ý trước thu hoạch
Kali
Kali hỗ trợ chất lượng trái nhưng cần dùng cân đối. Không nên tăng Kali quá mạnh một chiều, nhất là khi cây đang vàng lá hoặc rễ yếu.
Canxi
Canxi hỗ trợ vỏ trái, cuống trái, rễ và mô cây. Cần duy trì từ giai đoạn trái non, không chờ sát thu mới xử lý mạnh.
Magiê
Magiê giúp lá xanh, hỗ trợ cây tiếp tục quang hợp để hoàn thiện trái và giảm suy sau thu.
Đạm
Cần hạn chế ở giai đoạn cuối vụ. Đạm cao làm cây đi đọt, trái mất cân bằng và sâu bệnh tăng.
Vi lượng
Bo, Kẽm, Sắt, Mangan và các vi lượng khác chỉ nên bổ sung khi có nhu cầu rõ, đúng liều, không lạm dụng sát thu hoạch.
Hữu cơ hoai
Có lợi cho đất và rễ lâu dài, nhưng không nên bón dồn nhiều sát thu, đặc biệt khi đất ẩm bí.
Humic/Fulvic
Có thể hỗ trợ rễ nhẹ nếu cây yếu, nhưng không thay thế được quản lý nước và phục hồi sau thu.
Những việc không nên làm trước thu hoạch cam
Không bón đạm cao
Dễ làm cây ra đọt, ảnh hưởng cân bằng trái và tăng sâu bệnh.
Không bón phân mạnh sát thu
Hiệu quả cải thiện trái thường hạn chế, trong khi rủi ro làm cây sốc cao hơn.
Không phun thuốc tùy tiện gần ngày hái
Phải tuân thủ thời gian cách ly thuốc BVTV.
Không dùng chất làm màu, làm bóng không rõ nguồn gốc
Có thể ảnh hưởng an toàn nông sản và uy tín sản phẩm.
Không tưới dồn sau khô hạn
Dễ gây sốc nước, rụng trái.
Không để vườn úng nước
Úng làm rễ yếu, rụng trái và cây suy.
Không để trái rụng, trái bệnh dưới tán
Đây là nguồn ruồi, sâu và bệnh trái.
Không thu hái thô bạo
Dập trái, trầy vỏ, rách cuống làm giảm chất lượng sau thu.
Không để trái bệnh lẫn trái tốt
Dễ làm tăng hao hụt trong vận chuyển và bảo quản.
Bảng kiểm tra nhanh trước thu hoạch cam
| Hạng mục | Đạt yêu cầu | Cần xử lý |
|---|---|---|
| Độ chín | Phù hợp giống và thị trường | Trái còn non, vị chua |
| Kích thước | Tương đối đồng đều | Trái nhỏ, lệch nhiều |
| Vỏ trái | Sạch, ít sẹo | Nám, loét, ghẻ, bồ hóng |
| Múi | Mọng nước, vị ổn | Ít nước, chua nhiều |
| Lá | Xanh tương đối | Vàng, rụng |
| Gốc | Khô thoáng | Ẩm bí, xì mủ |
| Nước | Ổn định | Khô kiệt hoặc úng |
| Sâu hại | Ít nhện, rệp, ruồi | Mật số cao |
| Thuốc BVTV | Đủ cách ly | Chưa đủ thời gian |
| Thu hoạch | Có kế hoạch phân loại | Thu vội, dễ dập trái |
Bảng xử lý nhanh theo triệu chứng
| Triệu chứng | Nguyên nhân nghi ngờ | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Trái còn chua | Chưa đủ độ chín, thiếu tích lũy | Chưa thu vội, kiểm tra chất lượng |
| Trái nhỏ | Thiếu nước, rễ yếu, quá tải | Phân loại, rút kinh nghiệm vụ sau |
| Trái rụng trước thu | Sốc nước, sâu bệnh, rễ yếu | Kiểm tra trái rụng, nước, rễ |
| Vỏ da cám | Nhện, bọ trĩ | Kiểm tra mật số, xử lý an toàn |
| Bồ hóng trên trái | Rệp sáp, kiến | Quản lý rệp và kiến |
| Trái có dòi | Ruồi đục trái | Thu gom trái rụng, bẫy, phân loại |
| Trái có lỗ đục | Sâu đục trái | Loại trái hại, quản lý sâu |
| Trái có loét | Loét vi khuẩn | Phân loại, quản lý từ vụ sau |
| Lá vàng gần thu | Rễ yếu, thiếu Mg, quá tải | Giữ ổn định, phục hồi sau thu |
| Cây bung đọt cuối vụ | Dư đạm, nước mạnh | Giảm đạm, giữ cân bằng |
Quy trình trước thu hoạch cam tóm tắt
| Bước | Việc cần làm | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1 | Kiểm tra độ đồng đều trái | Lập kế hoạch thu |
| 2 | Giữ nước ổn định | Giữ trái mọng, hạn chế rụng |
| 3 | Điều chỉnh dinh dưỡng cuối vụ | Không thúc mạnh, không dư đạm |
| 4 | Giữ lá xanh vừa đủ | Hoàn thiện chất lượng trái |
| 5 | Kiểm tra nhện | Giảm da cám, nám vỏ |
| 6 | Kiểm tra rệp, kiến | Giữ vỏ trái sạch |
| 7 | Kiểm tra ruồi, sâu đục | Giảm thất thoát |
| 8 | Quản lý bệnh vỏ trái | Giữ mẫu mã |
| 9 | Tuân thủ cách ly thuốc | Đảm bảo an toàn |
| 10 | Thu hoạch, phân loại | Nâng giá trị thương phẩm |
Kết luận
Giai đoạn trước thu hoạch trên cây cam cần ưu tiên sự ổn định. Đây không phải là thời điểm bón phân mạnh, tăng đạm hoặc phun nhiều loại để ép trái đẹp nhanh. Mục tiêu đúng là giữ nước ổn định, giảm đạm, cân Kali – Canxi – Magiê, giữ bộ lá xanh vừa đủ, kiểm tra sâu bệnh trái và đảm bảo an toàn thuốc BVTV.
Trước khi thu, cần đánh giá độ chín, kích thước, chất lượng múi, mẫu mã vỏ và yêu cầu thị trường. Không nên thu quá non vì trái dễ chua, ít nước, chất lượng thấp. Cũng không nên để trái quá lâu trên cây nếu đã đạt độ thu vì dễ rụng, sâu bệnh tăng và cây suy sau vụ trái.
Thu hoạch cần nhẹ tay, phân loại sớm và loại riêng trái bệnh, trái dập, trái sâu hại. Sau khi thu xong, vườn cam cần được vệ sinh, tỉa cành, kiểm tra rễ và phục hồi cây để chuẩn bị cho chu kỳ tiếp theo.
Gợi ý đọc thêm
- Quy trình chăm sóc cam giai đoạn nuôi trái, phát triển múi
- Quy trình chăm sóc cam sau thu hoạch
- Trái nhỏ, khô múi trên cây cam
- Nhện đỏ, nhện vàng trên cây cam
- Rệp sáp, ruồi đục trái trên cây cam

