Gỉ sắt, thán thư và bệnh lá trên cà phê: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý

Bệnh lá là nhóm vấn đề rất quan trọng trên cây cà phê, đặc biệt trong mùa mưa và giai đoạn cây đang nuôi trái – nuôi nhân. Trong đó, gỉ sắt, thán thư, đốm lá và một số bệnh gây cháy lá, rụng lá có thể làm cây mất bộ lá quang hợp, giảm sức nuôi trái, làm nhân nhỏ, cành khô và khiến cây suy nặng sau thu hoạch.

Điểm nguy hiểm của bệnh lá là ban đầu thường xuất hiện âm thầm. Một vài đốm bệnh trên lá có thể chưa ảnh hưởng rõ, nhưng nếu gặp điều kiện ẩm độ cao, vườn rậm, cây suy hoặc dinh dưỡng mất cân đối, bệnh có thể lan nhanh. Khi lá đã rụng nhiều, việc phục hồi sẽ khó hơn rất nhiều so với phòng sớm.

Bài viết này giúp bà con nhận diện các bệnh lá thường gặp trên cà phê, phân biệt gỉ sắt – thán thư – đốm lá, hiểu nguyên nhân bệnh phát sinh và xây dựng quy trình xử lý theo hướng: kiểm tra đúng bệnh, tỉa tán thông thoáng, bảo vệ bộ lá, cân bằng dinh dưỡng, phục hồi cây và dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng thời điểm khi cần.

Vì sao bệnh lá trên cà phê cần được xử lý sớm?

Lá là “nhà máy quang hợp” của cây cà phê. Toàn bộ quá trình nuôi trái, nuôi nhân, tích lũy chất khô và phục hồi sau thu hoạch đều phụ thuộc rất lớn vào bộ lá.

Khi bệnh lá phát triển mạnh, cây bị mất lá. Lúc đó cây sẽ gặp nhiều hệ quả:

• Giảm quang hợp.
• Trái lớn chậm.
• Nhân nhỏ, nhân nhẹ.
• Cành mang trái dễ khô.
• Cây suy trước thu hoạch.
• Sau thu hoạch phục hồi chậm.
• Mầm hoa vụ sau yếu.
• Năng suất và chất lượng hạt giảm.

Vì vậy, quản lý bệnh lá không chỉ để “lá đẹp”, mà là để giữ sức cây và giữ năng suất bền vững.

Các bệnh lá thường gặp trên cà phê

Trên cà phê, bà con thường gặp một số nhóm bệnh lá chính sau:

Trong thực tế, một vườn có thể bị nhiều vấn đề cùng lúc. Ví dụ cây vừa thiếu Magiê, vừa bị gỉ sắt; hoặc cây rễ yếu nên lá vàng, sau đó bệnh thán thư phát triển mạnh hơn. Vì vậy, cần kiểm tra tổng thể, không chỉ nhìn một vết lá rồi kết luận.

Gỉ sắt trên cà phê

Gỉ sắt là một trong những bệnh lá quan trọng nhất trên cây cà phê. Bệnh thường phát triển mạnh trong điều kiện ẩm độ cao, tán rậm, vườn thiếu thông thoáng, cây suy hoặc dinh dưỡng mất cân đối.

Dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu đặc trưng nhất của gỉ sắt là mặt dưới lá xuất hiện các ổ bột màu vàng cam hoặc nâu cam. Ban đầu vết bệnh nhỏ, sau đó lan rộng. Lá bị bệnh chuyển vàng, giảm sức quang hợp và có thể rụng sớm.

Bà con có thể nhận diện qua các dấu hiệu:

• Mặt dưới lá có bột vàng cam.
• Mặt trên lá có vùng vàng nhạt tương ứng.
• Lá bệnh già nhanh.
• Lá rụng nhiều khi bệnh nặng.
• Cây mất lá trong mùa nuôi trái – nuôi nhân.
• Cành mang trái bị thiếu lá, dễ khô cành.

Gỉ sắt gây hại mạnh khi nào?

Gỉ sắt thường tăng mạnh trong mùa mưa, khi vườn ẩm, tán rậm và cây đang mang trái. Những vườn cây suy, thiếu Magiê, thiếu Kali, tán quá rậm hoặc không được phòng bệnh sớm thường bị nặng hơn.

Hậu quả của gỉ sắt

Nếu không kiểm soát, bệnh làm cây rụng lá sớm. Khi cây mất lá trong giai đoạn nuôi nhân, hạt dễ nhỏ, nhẹ và không đồng đều. Sau thu hoạch, cây cũng phục hồi chậm hơn vì không còn đủ lá để quang hợp.

Thán thư trên cà phê

Thán thư là bệnh có thể gây hại trên lá, cành, hoa, trái non và trái đang phát triển. Trên lá, bệnh thường tạo vết cháy nâu hoặc đen. Trên cành, bệnh có thể làm khô cành. Trên trái, bệnh có thể làm trái bị thâm, rụng hoặc phát triển kém.

Dấu hiệu trên lá

• Lá xuất hiện vết nâu, đen hoặc cháy khô.
• Vết bệnh có thể lan từ mép lá hoặc giữa phiến lá.
• Lá bệnh nặng có thể khô từng mảng.
• Cây bị nặng thường rụng lá và suy.

Dấu hiệu trên cành

• Cành non hoặc cành mang trái có vết thâm.
• Cành khô từng đoạn.
• Đầu cành khô sau giai đoạn mưa ẩm.
• Cành mang trái bị suy, trái phát triển kém.

Dấu hiệu trên trái

• Trái non có vết thâm hoặc khô.
• Trái có thể rụng.
• Chùm trái phát triển không đều.
• Bệnh nặng có thể ảnh hưởng chất lượng trái và nhân.

Điều kiện bệnh phát triển

Thán thư thường phát triển mạnh khi vườn ẩm, tán rậm, cây suy, cành lá thiếu thông thoáng hoặc thời tiết mưa nắng thất thường. Cây đang stress do thiếu nước, úng nước, dinh dưỡng mất cân đối hoặc mang trái quá tải cũng dễ bị nặng hơn.

Đốm lá và cháy lá trên cà phê

Ngoài gỉ sắt và thán thư, cà phê còn có thể gặp các dạng đốm lá, cháy lá, vàng lá và rụng lá. Một số do nấm bệnh, một số do sinh lý hoặc dinh dưỡng.

Dấu hiệu thường gặp

• Lá có đốm nâu hoặc đen.
• Đốm có viền vàng.
• Lá cháy mép.
• Lá vàng nhạt rồi rụng.
• Cành thiếu lá, cây quang hợp kém.
• Bệnh nặng hơn sau mưa hoặc khi tán rậm.

Cần phân biệt với thiếu dinh dưỡng

Không phải lá vàng, cháy lá đều là bệnh. Lá cà phê có thể vàng do thiếu Magiê, thiếu đạm, rễ yếu, đất úng, đất khô hoặc cây mang trái quá tải.

Nếu chỉ phun thuốc bệnh trong khi nguyên nhân là rễ yếu hoặc thiếu dinh dưỡng, cây sẽ không hồi tốt. Vì vậy, cần quan sát cả lá, rễ, đất, cành và trái.

Phân biệt nhanh gỉ sắt, thán thư và thiếu dinh dưỡng

Phân biệt đúng giúp tránh xử lý sai. Nhiều vườn vừa có bệnh vừa có thiếu dinh dưỡng, nên cần xử lý phối hợp.

Nguyên nhân bệnh lá phát triển mạnh trên cà phê

1. Tán cây quá rậm

Tán rậm làm ánh sáng khó vào bên trong, ẩm độ trong tán cao và lá lâu khô sau mưa. Đây là điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh lá phát triển.

Dấu hiệu

• Bên trong tán ẩm, thiếu sáng.
• Cành đan chéo nhiều.
• Lá trong tán vàng, rụng.
• Bệnh xuất hiện nhiều ở phần tán rậm.
• Phun xịt khó tiếp xúc đều.

Hướng xử lý

Sau thu hoạch cần tỉa cành, tạo tán thông thoáng. Trong mùa trái, chỉ nên tỉa nhẹ cành khô, cành bệnh, cành vô hiệu. Không tỉa quá mạnh làm cây mất lá nuôi trái.

2. Mưa nhiều, ẩm độ cao

Mùa mưa là thời điểm bệnh lá phát triển mạnh. Mưa liên tục làm lá ướt lâu, độ ẩm cao và bào tử nấm dễ lây lan.

Hướng xử lý

Cần theo dõi bệnh sau các đợt mưa kéo dài. Nếu vườn từng bị nặng các vụ trước, cần phòng sớm hơn, không đợi bệnh lan rộng mới xử lý.

3. Cây suy, mang trái quá tải

Cây đang mang trái nhiều nhưng thiếu lá, rễ yếu hoặc dinh dưỡng không cân đối sẽ giảm sức chống chịu. Khi cây suy, bệnh lá dễ phát triển nặng hơn.

Hướng xử lý

Cần nuôi cây cân đối, không chỉ nuôi trái. Giai đoạn nuôi trái – nuôi nhân phải giữ bộ lá, rễ và cành khỏe. Cây quá tải cần chăm kỹ hơn về nước, Kali, Magiê, Canxi và hữu cơ.

4. Thiếu Magiê, Kali, Canxi và vi lượng

Thiếu dinh dưỡng làm lá yếu, mô cây kém bền và cây giảm sức chống chịu. Đặc biệt, thiếu Magiê làm lá vàng, quang hợp kém và dễ rụng.

Hướng xử lý

Bón phân cần cân đối. Không nên chỉ bón đạm để cây xanh nhanh. Cần chú ý Magiê để giữ lá, Kali để tăng sức chống chịu, Canxi để mô cây ổn định và vi lượng để cây hoạt động sinh lý tốt.

5. Đất chai, rễ yếu

Rễ yếu làm cây không hút đủ dinh dưỡng. Khi bộ rễ kém, lá dễ vàng, cây suy và bệnh lá phát triển mạnh hơn.

Dấu hiệu

• Bón phân cây không xanh bền.
• Lá vàng kéo dài.
• Đất chai, đóng váng.
• Đất úng sau mưa hoặc khô nhanh khi nắng.
• Rễ tơ ít.

Hướng xử lý

Cần cải tạo đất bằng hữu cơ hoai, Humic/Fulvic, vi sinh phù hợp, quản lý nước và bón phân chia nhỏ. Nếu đất úng, phải thoát nước trước.

6. Phun thuốc không đúng thời điểm

Nếu phun khi bệnh đã quá nặng, lá đã rụng nhiều, hiệu quả sẽ thấp. Ngược lại, phun quá nhiều khi chưa cần thiết có thể tăng chi phí và làm mất cân bằng sinh thái vườn.

Hướng xử lý

Cần kiểm tra bệnh định kỳ. Phòng và xử lý sớm khi bệnh mới xuất hiện hoặc khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho bệnh phát triển. Dùng thuốc đúng bệnh, đúng thời điểm, đúng hướng dẫn trên nhãn.

7. Không vệ sinh vườn sau thu hoạch

Lá bệnh, cành bệnh, quả khô và tàn dư trong vườn có thể là nguồn bệnh cho vụ sau. Nếu sau thu hoạch không vệ sinh, bệnh dễ quay lại khi gặp điều kiện thuận lợi.

Hướng xử lý

Sau thu hoạch cần thu gom quả khô, tỉa cành bệnh, cành khô và tạo tán thông thoáng. Đây là bước phòng bệnh quan trọng cho vụ sau.

Giai đoạn nào cần chú ý bệnh lá?

Giai đoạn nuôi trái – nuôi nhân là thời điểm cần giữ lá nhất. Nếu lá rụng trong thời điểm này, năng suất và chất lượng hạt sẽ bị ảnh hưởng rõ.

Quy trình kiểm tra bệnh lá trên cà phê

Bước 1: Kiểm tra mặt trên và mặt dưới lá

Nhiều bệnh, đặc biệt là gỉ sắt, cần lật mặt dưới lá mới thấy rõ. Không nên chỉ nhìn mặt trên lá.

Cần kiểm tra:

• Mặt dưới lá có ổ bột vàng cam không.
• Lá có vết cháy nâu, đen không.
• Vết bệnh có lan sau mưa không.
• Lá bệnh tập trung ở lá già hay lá non.
• Lá rụng nhiều ở tầng nào của cây.

Bước 2: Kiểm tra cành và trái

Nếu lá bệnh đi kèm khô cành hoặc vết bệnh trên trái, cần nghĩ đến thán thư hoặc bệnh cành – trái.

Cần quan sát:

• Đầu cành có khô không.
• Cành có vết thâm không.
• Trái non có vết bệnh không.
• Cành mang trái có đủ lá không.

Bước 3: Kiểm tra độ thông thoáng của tán

Tán rậm làm bệnh nặng hơn. Cần xem ánh sáng có vào trong tán không, cành có đan chéo nhiều không, bên trong tán có quá ẩm không.

Bước 4: Kiểm tra sức cây

Cây có đang mang trái nhiều không? Lá có vàng do thiếu dinh dưỡng không? Cây có suy sau thu hoạch không? Nếu cây suy, bệnh sẽ dễ nặng hơn.

Bước 5: Kiểm tra đất và rễ

Nếu lá vàng nhiều nhưng không thấy rõ vết bệnh, cần kiểm tra đất và rễ. Đất chai, úng hoặc rễ yếu có thể làm cây vàng lá, dễ nhầm với bệnh lá.

Bước 6: Đánh giá mức độ bệnh

Bệnh mới xuất hiện vài lá khác với bệnh đã lan rộng và rụng lá nhiều. Mức độ bệnh sẽ quyết định cần theo dõi, tỉa cành, bón phục hồi hay dùng thuốc.

Phương án xử lý gỉ sắt, thán thư và bệnh lá

Bước 1: Xác định đúng bệnh

Đây là bước đầu tiên. Nếu là gỉ sắt, cần thấy ổ bột vàng cam mặt dưới lá. Nếu là thán thư, cần quan sát vết cháy, vết thâm trên lá, cành, trái. Nếu là vàng lá do thiếu Magiê hoặc rễ yếu, hướng xử lý sẽ khác.

Không nên phun thuốc bệnh khi chưa xác định rõ nguyên nhân.

Bước 2: Tỉa cành, tạo tán thông thoáng

Vườn thông thoáng sẽ giảm ẩm độ, giúp lá nhanh khô sau mưa và giảm áp lực bệnh.

Cần tỉa:

• Cành khô.
• Cành bệnh.
• Cành vô hiệu.
• Cành nằm sâu trong tán.
• Chồi vượt không cần thiết.
• Cành đan chéo quá dày.

Không nên tỉa quá mạnh khi cây đang nuôi trái. Mục tiêu là thông thoáng vừa đủ nhưng vẫn giữ lá nuôi cây.

Bước 3: Thu gom tàn dư bệnh

Nếu cành bệnh, lá bệnh, quả bệnh nhiều, cần thu gom và đưa ra khỏi vườn hoặc xử lý phù hợp. Không nên để cành bệnh chất đống dưới tán.

Sau thu hoạch, cần vệ sinh vườn kỹ để giảm nguồn bệnh cho vụ sau.

Bước 4: Cân bằng dinh dưỡng để lá khỏe

Lá khỏe sẽ chống chịu bệnh tốt hơn và phục hồi nhanh hơn.

Nhóm dinh dưỡng cần chú ý

• Magiê giúp lá xanh và quang hợp.
• Kali tăng sức chống chịu.
• Canxi hỗ trợ mô cây.
• Bo, Kẽm và vi lượng hỗ trợ hoạt động sinh lý.
• Hữu cơ giúp đất và rễ khỏe.
• Đạm cần vừa đủ, không quá cao.

Dư đạm làm tán rậm, lá non mềm, bệnh dễ phát triển. Vì vậy, không nên chỉ tăng đạm khi thấy lá vàng.

Bước 5: Phục hồi đất và rễ nếu cây vàng lá kéo dài

Nếu cây bón phân không hồi, vàng lá kéo dài, đất chai hoặc úng, cần phục hồi rễ. Lá bệnh có thể chỉ là phần biểu hiện bên trên, còn gốc vấn đề nằm ở đất.

Cần làm:

• Bổ sung hữu cơ hoai.
• Dùng Humic/Fulvic hỗ trợ đất – rễ.
• Thoát nước nếu đất úng.
• Phủ gốc nếu đất khô nhanh.
• Bón phân chia nhỏ.
• Dùng vi sinh phù hợp khi điều kiện đất ổn định.

Bước 6: Dùng thuốc BVTV khi cần và đúng thời điểm

Khi bệnh vượt mức cần xử lý, có thể dùng thuốc bảo vệ thực vật phù hợp. Tuy nhiên, cần tuân thủ nguyên tắc:

• Xác định đúng bệnh.
• Dùng sản phẩm được phép trên cà phê.
• Đọc kỹ nhãn thuốc.
• Dùng đúng liều lượng.
• Phun đúng thời điểm.
• Không tự ý pha trộn nhiều loại.
• Luân phiên nhóm thuốc khi cần theo hướng dẫn kỹ thuật.
• Chú ý thời gian cách ly nếu gần thu hoạch.
• Mang đầy đủ bảo hộ khi phun.

Với bệnh lá, xử lý sớm thường hiệu quả hơn rất nhiều so với khi lá đã rụng nặng.

Bước 7: Theo dõi sau xử lý

Sau khi xử lý, cần theo dõi:

• Vết bệnh có lan thêm không.
• Lá mới có khỏe không.
• Lá cũ có rụng tiếp không.
• Cây có xanh lại không.
• Cành có khô thêm không.
• Bệnh có tái phát sau mưa không.

Nếu bệnh không giảm, cần kiểm tra lại: xác định đúng bệnh chưa, phun có phủ đều không, tán có quá rậm không, cây có rễ yếu không, thời tiết có quá thuận lợi cho bệnh không.

Xử lý theo từng tình huống thường gặp

Gỉ sắt mới xuất hiện

Hướng xử lý

Kiểm tra mức độ bệnh và điều kiện thời tiết. Tỉa tán thông thoáng, bón cân đối, chú ý Magiê và Kali. Nếu bệnh có nguy cơ lan mạnh, xử lý sớm theo đúng thuốc và hướng dẫn.

Gỉ sắt đã làm rụng lá nhiều

Hướng xử lý

Lúc này không chỉ xử lý bệnh mà phải phục hồi cây. Cần bảo vệ lá còn lại, phục hồi rễ, bổ sung dinh dưỡng nhẹ và sau thu hoạch phải chăm phục hồi kỹ. Không kỳ vọng cây hồi ngay nếu đã mất quá nhiều lá.

Thán thư trên lá và cành

Hướng xử lý

Tỉa bỏ cành bệnh, tạo tán thông thoáng, giảm ẩm trong tán. Nếu bệnh phát triển, dùng thuốc đúng đối tượng. Đồng thời cải thiện sức cây, vì cây suy rất dễ bị thán thư nặng.

Lá vàng nhưng không thấy ổ bệnh rõ

Hướng xử lý

Kiểm tra dinh dưỡng, đặc biệt Magiê, và kiểm tra rễ. Nếu đất chai, úng hoặc rễ yếu, cần phục hồi đất – rễ trước. Không vội phun thuốc bệnh.

Bệnh lá nặng trong mùa nuôi nhân

Hướng xử lý

Đây là tình huống cần xử lý sớm vì lá quyết định chất lượng nhân. Cần phối hợp bảo vệ lá, cân dinh dưỡng, kiểm soát bệnh và giữ nước ổn định. Nếu gần thu hoạch, phải đặc biệt chú ý thời gian cách ly thuốc.

Dinh dưỡng hỗ trợ phòng bệnh lá

Magiê

Magiê giúp lá xanh và quang hợp tốt. Thiếu Magiê làm lá yếu, vàng và dễ rụng. Đây là yếu tố rất quan trọng trong giai đoạn nuôi trái – nuôi nhân.

Kali

Kali giúp cây điều tiết nước và tăng sức chống chịu. Thiếu Kali làm cây yếu khi mang trái, dễ suy và dễ bị bệnh nặng hơn.

Canxi

Canxi hỗ trợ mô cây và rễ. Cây có mô khỏe thường chống chịu tốt hơn với điều kiện bất lợi.

Bo, Kẽm, vi lượng

Vi lượng hỗ trợ hoạt động sinh lý, phát triển mô và sức cây. Cần dùng đúng liều, không lạm dụng.

Hữu cơ

Hữu cơ giúp đất tốt, rễ khỏe, cây hấp thu dinh dưỡng đều hơn. Vườn có nền đất tốt thường chống chịu bệnh tốt hơn.

Đạm

Đạm cần thiết nhưng không nên dư. Dư đạm làm cây ra lá non mềm, tán rậm và bệnh dễ phát triển.

Những việc không nên làm khi cà phê bị bệnh lá

Không phun thuốc khi chưa xác định đúng bệnh

Gỉ sắt, thán thư, đốm lá, thiếu Magiê và rễ yếu có cách xử lý khác nhau. Xác định sai sẽ tốn chi phí và không hiệu quả.

Không chờ lá rụng nhiều mới xử lý

Khi cây đã mất lá, khả năng nuôi trái và phục hồi giảm mạnh. Bệnh lá cần quản lý sớm.

Không bón đạm cao để cây xanh nhanh

Đạm cao có thể làm cây xanh non nhưng dễ tăng bệnh và không giải quyết thiếu Magiê, Kali hoặc rễ yếu.

Không tỉa cành quá mạnh khi cây đang nuôi trái

Cây cần lá để nuôi trái. Tỉa quá mạnh làm cây giảm quang hợp.

Không phun thuốc sát thu hoạch mà quên thời gian cách ly

Phải tuân thủ nhãn thuốc và an toàn nông sản.

Không bỏ qua đất và rễ

Nếu rễ yếu, cây sẽ tiếp tục vàng lá dù có phun thuốc hoặc bón phân qua lá.

Không pha trộn nhiều thuốc, phân bón lá tùy tiện

Pha không đúng có thể gây cháy lá, giảm hiệu quả hoặc làm cây stress thêm.

Bảng xử lý nhanh theo triệu chứng

Bảng kiểm tra nhanh bệnh lá ngoài vườn

Quy trình quản lý tổng hợp bệnh lá cà phê

Phòng bệnh lá từ đầu vụ

Sau thu hoạch

• Tỉa cành khô, cành bệnh.
• Thu gom tàn dư bệnh.
• Phục hồi đất và rễ.
• Bổ sung hữu cơ.
• Giữ cây không suy bước vào mùa khô.

Mùa khô

• Không để cây rụng lá quá nhiều.
• Không bón đạm cao làm cây ra đọt yếu.
• Chuẩn bị cây khỏe trước tưới bung hoa.

Đậu trái non

• Theo dõi lá sớm.
• Bổ sung dinh dưỡng nhẹ, cân đối.
• Giữ nước ổn định.

Nuôi trái – nuôi nhân

• Bảo vệ bộ lá là ưu tiên chính.
• Chú ý gỉ sắt, thán thư sau mưa.
• Bổ sung Magiê, Kali, Canxi hợp lý.
• Giữ tán thông thoáng.
• Không để bệnh lan rộng rồi mới xử lý.

Trước thu hoạch

• Theo dõi rụng lá cuối vụ.
• Nếu cần dùng thuốc, phải chú ý thời gian cách ly.
• Ghi nhận khu bệnh nặng để phục hồi sau thu hoạch.

Kết luận

Gỉ sắt, thán thư và các bệnh lá trên cà phê là nhóm vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng nhân và sức cây sau thu hoạch. Khi bệnh làm cây rụng lá, cây mất khả năng quang hợp, trái nuôi kém, nhân nhỏ, cành dễ khô và cây suy vụ sau.

Xử lý bệnh lá cần bắt đầu từ việc nhận diện đúng bệnh. Gỉ sắt thường có ổ bột vàng cam ở mặt dưới lá. Thán thư thường có vết cháy nâu, đen trên lá, cành hoặc trái. Lá vàng không có vết bệnh rõ có thể do thiếu Magiê, rễ yếu hoặc đất úng. Vì vậy, không nên phun thuốc theo cảm tính.

Quản lý hiệu quả cần kết hợp tỉa tán thông thoáng, vệ sinh vườn, cân bằng dinh dưỡng, phục hồi đất – rễ, bảo vệ bộ lá và dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng thời điểm khi cần. Làm tốt từ đầu mùa mưa sẽ giúp cây giữ lá tốt hơn, nuôi trái – nuôi nhân tốt hơn và phục hồi sau thu hoạch bền hơn.

Gợi ý đọc thêm

• Khô cành, chết cành trên cà phê: nguyên nhân và xử lý
• Chăm sóc cà phê giai đoạn nuôi nhân, chắc nhân
• Cây cà phê suy sau thu hoạch: nguyên nhân và phục hồi
• Rệp sáp, mọt đục quả trên cà phê
• Quản lý sâu bệnh mùa mưa trên cà phê