Thu hoạch là khâu quyết định trực tiếp đến chất lượng hạt cà phê sau cả một năm chăm sóc. Nếu hái đúng độ chín, phân loại tốt và sơ chế kịp thời, cà phê sẽ có tỷ lệ nhân chắc cao hơn, màu hạt đồng đều hơn, ít hạt xanh, ít hạt đen, ít tạp chất và dễ đạt giá trị thương phẩm tốt hơn. Ngược lại, nếu hái quá sớm, hái tuốt khi còn nhiều trái xanh, để trái rụng dưới đất hoặc phơi sấy chậm, chất lượng cà phê sẽ giảm rõ dù trước đó vườn được chăm sóc tốt.
Sau thu hoạch, vườn cà phê cũng không nên bị bỏ trống. Cây đã mất sức sau một vụ mang trái, trong vườn còn quả khô, cành bệnh, lá bệnh và nguồn sâu bệnh tồn dư. Nếu không vệ sinh và phục hồi kịp thời, cây dễ suy, khô cành, bệnh lá kéo dài, mọt đục quả lưu tồn và vụ sau ra hoa – đậu trái kém.
Bài viết này hướng dẫn quy trình thu hoạch cà phê đúng độ chín, phân loại sau hái và vệ sinh vườn sau thu hoạch để bảo vệ chất lượng hạt và chuẩn bị tốt cho vụ tiếp theo.
Vì sao thu hoạch đúng độ chín rất quan trọng?
Trái cà phê cần đủ thời gian để nhân bên trong phát triển hoàn chỉnh. Khi trái chín, nhân đã tích lũy tốt hơn về chất khô, khối lượng và các hợp chất liên quan đến chất lượng. Nếu hái khi trái còn xanh, nhân thường nhẹ hơn, chất lượng kém đồng đều hơn và sau chế biến dễ làm tăng tỷ lệ hạt lỗi.
Thu hoạch đúng độ chín giúp:
- Tăng tỷ lệ nhân chắc.
- Giảm tỷ lệ hạt xanh, hạt non.
- Giảm hạt đen, hạt lỗi do trái rụng hoặc trái khô.
- Giúp phơi sấy đồng đều hơn.
- Giảm tạp chất trong lô hàng.
- Nâng chất lượng cà phê nhân.
- Giữ uy tín khi bán cho thương lái, nhà rang xay hoặc đơn vị thu mua chất lượng cao.
Cần hiểu rằng thu hoạch không chỉ là khâu cuối cùng của vụ. Đây là cầu nối giữa chất lượng trên cây và chất lượng sau sơ chế. Một vườn chăm tốt nhưng thu hoạch sai cách vẫn có thể làm giảm giá trị lô cà phê.
Cà phê đạt độ chín thu hoạch là như thế nào?
Trái cà phê đạt độ chín thu hoạch thường có màu chín đặc trưng của giống, phần vỏ chuyển từ xanh sang đỏ, đỏ sẫm hoặc vàng tùy giống. Trái chín đều thường có nhân phát triển đầy đủ hơn so với trái xanh.
Với cà phê Robusta, thu hoạch nên ưu tiên khi tỷ lệ trái chín trên vườn đạt mức phù hợp với mục tiêu chất lượng và điều kiện nhân công. Nếu vườn có điều kiện hái chọn, nên tăng tỷ lệ trái chín trong mỗi lần hái. Nếu phải thu hái đại trà, cần tránh hái quá sớm khi tỷ lệ trái xanh còn cao.
Có thể phân loại ngoài vườn như sau:
| Loại trái | Đặc điểm | Ảnh hưởng đến chất lượng |
|---|---|---|
| Trái xanh | Vỏ còn xanh, nhân chưa hoàn thiện | Dễ cho hạt non, nhẹ, chất lượng thấp |
| Trái ương | Vỏ chuyển màu một phần | Chất lượng chưa ổn định |
| Trái chín | Vỏ đỏ hoặc vàng đặc trưng giống | Chất lượng tốt hơn, nên ưu tiên thu |
| Trái chín khô trên cây | Quá già, khô, dễ có mọt hoặc hạt lỗi | Cần tách riêng nếu nhiều |
| Trái rụng dưới đất | Có thể lẫn đất, mốc, sâu bệnh | Không nên trộn chung với trái hái trên cây |
Điểm quan trọng là không nên trộn tất cả các loại trái vào một lô nếu mục tiêu là nâng chất lượng.
Hái xanh ảnh hưởng thế nào đến chất lượng cà phê?
Hái xanh là một trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng cà phê phổ biến nhất. Trái xanh chưa tích lũy đầy đủ vật chất vào nhân, nên nhân thường nhỏ, nhẹ, chưa đạt độ chín sinh lý.
Hái xanh có thể làm:
- Tăng tỷ lệ hạt non.
- Tăng hạt nhẹ, hạt kém đồng đều.
- Làm lô hàng có màu sắc không đẹp.
- Giảm chất lượng khi rang xay.
- Khó đạt yêu cầu thu mua chất lượng cao.
- Làm giảm giá bán nếu đơn vị thu mua phân loại kỹ.
Trong một số trường hợp, nhà vườn hái sớm vì lo mất trộm, thiếu nhân công, sợ mưa hoặc muốn bán nhanh. Tuy nhiên, nếu hái quá xanh, phần giảm giá và giảm chất lượng có thể lớn hơn lợi ích thu nhanh.
Thu hoạch quá muộn có rủi ro gì?
Nếu để trái quá chín, trái dễ rụng, khô trên cây hoặc bị mọt, nấm và tạp chất khi thu gom dưới đất. Trái rụng nằm lâu trên nền đất có thể hút ẩm, nhiễm nấm, lẫn đất đá và giảm chất lượng.
Thu hoạch quá muộn có thể gây:
- Rụng trái, thất thoát sản lượng.
- Tăng tỷ lệ trái khô, trái đen.
- Tăng nguy cơ mọt đục quả.
- Tăng tạp chất trong lô hàng.
- Khó phơi sấy đồng đều.
- Làm cây kéo dài thời gian mang trái, chậm phục hồi sau thu hoạch.
Vì vậy, không nên hái quá sớm, nhưng cũng không nên để quá già. Cần chọn thời điểm thu hoạch phù hợp theo tỷ lệ chín và điều kiện thực tế của vườn.
Nên hái chọn hay hái tuốt?
Tùy mục tiêu sản xuất, nhân công và thị trường, nhà vườn có thể chọn hái chọn hoặc hái tuốt. Tuy nhiên, cần hiểu rõ ưu – nhược điểm.
Hái chọn trái chín
Hái chọn là thu hái những trái đã chín trước, để trái xanh tiếp tục chín cho đợt sau. Cách này phù hợp với vườn làm cà phê chất lượng cao hoặc khi trái chín không đồng đều.
Ưu điểm:
- Tăng tỷ lệ trái chín.
- Giảm trái xanh lẫn trong lô hàng.
- Chất lượng đồng đều hơn.
- Phù hợp với chế biến chất lượng cao.
Nhược điểm:
- Tốn công hơn.
- Phải hái nhiều đợt.
- Cần quản lý nhân công tốt.
Hái tuốt một lần
Hái tuốt là thu toàn bộ trái trên cành trong một lần. Cách này tiết kiệm công hơn, phù hợp khi tỷ lệ trái chín cao và vườn chín tương đối đồng loạt.
Ưu điểm:
- Nhanh, giảm công lao động.
- Phù hợp với vườn chín đều.
- Giảm rủi ro mất trái nếu thiếu nhân công.
Nhược điểm:
- Dễ lẫn trái xanh nếu hái quá sớm.
- Chất lượng không đồng đều nếu vườn nhiều lứa.
- Cần phân loại sau hái kỹ hơn.
Cách chọn phù hợp
Nếu vườn chín không đều, nên hái chọn hoặc chia lô thu hoạch. Nếu vườn chín đồng loạt và tỷ lệ trái chín cao, có thể thu đại trà nhưng vẫn cần loại bớt trái xanh, trái khô, trái bệnh nếu mục tiêu là chất lượng.
Quy trình thu hoạch cà phê đúng kỹ thuật
Bước 1: Kiểm tra tỷ lệ trái chín trước khi hái
Trước khi tổ chức thu hoạch, cần đi vườn kiểm tra tỷ lệ trái chín ở nhiều vị trí khác nhau. Không nên chỉ nhìn cây đầu vườn hoặc vài cây chín sớm rồi quyết định hái toàn bộ.
Cần kiểm tra:
- Khu vực đầu vườn, giữa vườn, cuối vườn.
- Cây ở đất cao, đất thấp.
- Cây khỏe, cây yếu.
- Cành ngoài tán và cành trong tán.
- Tỷ lệ trái xanh, trái chín, trái khô.
- Tình trạng rụng trái dưới gốc.
- Mọt, rệp, bệnh trên quả nếu có.
Nếu tỷ lệ trái xanh còn cao, nên trì hoãn hoặc hái chọn. Nếu trái chín đạt yêu cầu, có thể lên kế hoạch thu hái.
Bước 2: Chuẩn bị dụng cụ, nhân công và nơi tập kết
Thu hoạch cà phê cần chuẩn bị trước, tránh đến ngày hái mới thiếu bao, thiếu bạt, thiếu sân phơi hoặc thiếu nhân công.
Cần chuẩn bị:
- Bao sạch.
- Sọt hoặc dụng cụ chứa tạm.
- Bạt trải dưới gốc nếu cần.
- Bao tay, dụng cụ hỗ trợ thu hái.
- Sân phơi sạch hoặc máy sấy.
- Khu vực tập kết quả.
- Phương án vận chuyển từ vườn về sân phơi.
- Kế hoạch phân loại trái sau hái.
Bao chứa không nên dùng bao từng chứa hóa chất, phân bón hoặc vật liệu có mùi lạ. Cà phê dễ bị ảnh hưởng bởi tạp chất và mùi.
Bước 3: Thu hái nhẹ tay, hạn chế làm gãy cành
Khi hái, cần hạn chế kéo mạnh làm gãy cành, rụng lá hoặc làm tổn thương cành mang mầm cho vụ sau. Cây cà phê sau thu hoạch vẫn cần cành khỏe để phục hồi và ra vụ mới.
Nếu hái tuốt, nên thao tác theo chiều cành, tránh bẻ mạnh. Nếu hái chọn, cần tránh làm rơi nhiều trái xanh hoặc làm gãy cành nhỏ.
Cần hạn chế:
- Bẻ cành khi hái.
- Tuốt quá mạnh làm tróc vỏ cành.
- Đạp gãy cành thấp.
- Làm rụng nhiều lá.
- Trộn cành lá, đất đá vào cà phê.
Thu hoạch đúng cách không chỉ giữ chất lượng trái mà còn bảo vệ cây cho vụ sau.
Bước 4: Không để trái rơi xuống đất bẩn
Trái cà phê rơi xuống đất dễ lẫn đất đá, lá mục, vi sinh vật và tạp chất. Nếu thu gom chung với trái hái trên cây, chất lượng lô hàng sẽ giảm.
Nếu dùng bạt trải, cần dùng bạt sạch. Không nên trải trên nền có nhiều phân, bùn đất, rác hoặc nước đọng.
Trái rụng dưới đất nếu thu gom cần để riêng, không trộn chung với lô trái hái trên cây, nhất là khi mục tiêu là cà phê chất lượng cao.
Bước 5: Phân loại trái sau hái
Sau thu hoạch, nên phân loại sơ bộ để giảm tạp chất và nâng chất lượng. Tùy điều kiện, có thể phân loại thủ công hoặc dùng nước để tách một phần quả nổi – quả lép, nhưng cần có quy trình xử lý nước thải phù hợp nếu áp dụng chế biến ướt.
Cần loại bỏ:
- Cành lá.
- Đất đá.
- Trái xanh quá nhiều nếu có thể.
- Trái khô, trái đen.
- Trái bị mọt nặng.
- Trái rụng dưới đất chất lượng thấp.
- Tạp chất khác.
Phân loại càng tốt, lô cà phê càng đồng đều và dễ sơ chế hơn.
Bước 6: Đưa cà phê đi sơ chế sớm
Sau khi hái, không nên để cà phê tươi ủ đống lâu. Trái cà phê chứa nhiều nước và đường, nếu để thành đống trong điều kiện nóng ẩm, quá trình lên men có thể diễn ra không kiểm soát, làm giảm chất lượng.
Cần đưa cà phê về sân phơi, máy sấy hoặc khu sơ chế càng sớm càng tốt.
Nếu phơi khô tự nhiên, cần phơi trên sân sạch, bạt sạch, giàn phơi hoặc nền phù hợp. Không phơi trực tiếp trên đất.
Nếu gặp mưa, cần có bạt che, mái che hoặc phương án sấy. Không để cà phê bị mưa ướt nhiều lần vì dễ mốc và giảm chất lượng.
Bước 7: Không trộn lẫn các lô chất lượng khác nhau
Nếu vườn có nhiều loại trái khác nhau, nên tách lô:
- Trái chín hái chọn.
- Trái hái đại trà.
- Trái rụng dưới đất.
- Trái khô, trái đen.
- Trái bị mọt nhiều.
- Trái xanh nhiều.
Không nên trộn tất cả với nhau vì lô tốt sẽ bị kéo chất lượng xuống. Nếu bán cho đơn vị thu mua chất lượng, việc tách lô giúp dễ thương lượng giá hơn.
Bước 8: Ghi nhận tình trạng vườn trong lúc thu hoạch
Trong quá trình thu hoạch, bà con nên ghi nhận những cây hoặc khu vực có vấn đề để xử lý sau thu hoạch.
Cần ghi lại:
- Cây khô cành nhiều.
- Cây rụng lá nặng.
- Cây nhiều rệp sáp.
- Khu vực có mọt đục quả.
- Cây mang trái quá nhiều và suy.
- Cây cho trái ít, cành trống.
- Khu vực đất xấu, cây vàng lá.
- Cây cao, tán rậm khó thu hái.
Những thông tin này rất quan trọng cho khâu phục hồi và tỉa cành sau thu hoạch.
Vệ sinh vườn sau thu hoạch: vì sao không được bỏ qua?
Sau khi thu hoạch xong, vườn cà phê còn lại nhiều nguồn sâu bệnh và tàn dư. Nếu không vệ sinh, các nguồn này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến vụ sau.
Sau thu hoạch thường còn:
- Quả khô sót trên cây.
- Quả rụng dưới đất.
- Cành khô, cành bệnh.
- Lá bệnh.
- Cành bị gãy do thu hái.
- Rệp sáp, mọt, nấm bệnh tồn dư.
- Cỏ dại phát triển nếu không quản lý.
Vệ sinh vườn sau thu hoạch giúp giảm nguồn sâu bệnh, tạo điều kiện tỉa cành, phục hồi đất – rễ và chuẩn bị cho giai đoạn mùa khô – phân hóa mầm hoa.
Quy trình vệ sinh vườn sau thu hoạch
Bước 1: Thu gom quả khô, quả sót, quả rụng
Quả khô và quả sót là nguồn lưu tồn quan trọng của mọt đục quả và một số sâu bệnh khác. Sau thu hoạch, cần kiểm tra lại trên cây và dưới gốc.
Cần làm:
- Hái hoặc thu gom quả khô còn sót.
- Gom quả rụng dưới đất.
- Không để quả bệnh phân hủy ngay dưới tán.
- Tách riêng quả rụng, quả khô nếu chất lượng kém.
Nếu để quả khô tồn dư nhiều, vụ sau áp lực mọt và sâu bệnh có thể tăng.
Bước 2: Tỉa cành gãy, cành khô, cành bệnh
Sau thu hoạch, một số cành có thể bị gãy, trầy, khô hoặc sâu bệnh. Cần tỉa bỏ để giảm tiêu hao dinh dưỡng và giảm nguồn bệnh.
Cần loại bỏ:
- Cành gãy do hái.
- Cành khô.
- Cành sâu bệnh.
- Cành đã mang trái nhưng suy kiệt.
- Cành mọc vào trong tán.
- Cành quá thấp, sát đất.
- Chồi vượt không cần thiết.
Không nên tỉa quá mạnh ngay trên cây đã suy. Cây suy cần giữ lại phần lá còn khỏe để quang hợp, sau đó phục hồi dần.
Bước 3: Làm thông thoáng tán
Tán cà phê sau thu hoạch cần đủ thông thoáng để ánh sáng vào trong, giảm ẩm độ và hạn chế bệnh. Tán quá rậm làm cây tiêu hao dinh dưỡng, sâu bệnh dễ phát triển và hoa vụ sau không đều.
Cần hướng tới tán:
- Không quá rậm bên trong.
- Cành mang trái phân bố hợp lý.
- Cây không quá cao khó chăm sóc.
- Cành bệnh, cành vô hiệu được loại bỏ.
- Vườn có lối đi thông thoáng.
Tỉa tán sau thu hoạch là nền để cây phục hồi và ra hoa vụ sau tốt hơn.
Bước 4: Dọn cỏ và quản lý lớp phủ
Sau thu hoạch, cần quản lý cỏ hợp lý. Không nhất thiết phải làm đất trống hoàn toàn, nhưng không để cỏ dại cạnh tranh mạnh hoặc che kín gốc.
Cỏ và tàn dư thực vật có thể được sử dụng làm lớp phủ nếu sạch bệnh và được quản lý đúng. Lớp phủ giúp giữ ẩm mùa khô, giảm xói mòn và tăng hữu cơ cho đất.
Tuy nhiên, không nên để lớp phủ quá dày sát gốc nếu khu vực ẩm hoặc có nguy cơ nấm bệnh. Gốc cây cần thông thoáng.
Bước 5: Kiểm tra và xử lý nguồn sâu bệnh tồn dư
Sau thu hoạch là thời điểm tốt để kiểm tra sâu bệnh tồn dư mà trong mùa trái khó xử lý triệt để.
Cần kiểm tra:
- Mọt đục quả.
- Rệp sáp.
- Gỉ sắt.
- Thán thư.
- Khô cành.
- Mọt hoặc sâu hại thân cành.
- Tuyến trùng, rễ yếu nếu cây vàng lá.
- Cành bệnh, lá bệnh còn trên cây.
Nếu sâu bệnh còn nhiều, cần có kế hoạch xử lý sau thu hoạch theo đúng đối tượng. Không nên phun đại trà nếu chưa xác định vấn đề.
Bước 6: Kiểm tra đất và bộ rễ sau vụ trái
Sau một vụ nuôi trái, đất và rễ thường bị khai thác mạnh. Nếu đất nghèo hữu cơ, bón phân nhiều, mưa rửa trôi hoặc cây mang trái nặng, bộ rễ có thể suy.
Cần kiểm tra:
- Đất có chai cứng không?
- Đất có bị xói mòn không?
- Rễ tơ còn tốt không?
- Cây có vàng lá, rụng lá không?
- Có u rễ, tuyến trùng hoặc thối rễ không?
- Cây có phản ứng kém với phân bón ở vụ vừa rồi không?
Nếu đất và rễ yếu, cần ưu tiên phục hồi bằng hữu cơ, Humic/Fulvic, vi sinh phù hợp và dinh dưỡng nhẹ sau thu hoạch.
Bước 7: Bổ sung hữu cơ và vật liệu cải tạo đất
Sau thu hoạch là thời điểm phù hợp để đưa hữu cơ trở lại vườn. Hữu cơ giúp đất giữ ẩm trong mùa khô, nuôi rễ và tăng khả năng hấp thu phân trong vụ sau.
Có thể sử dụng:
- Phân chuồng hoai.
- Phân compost.
- Phân hữu cơ vi sinh.
- Vỏ cà phê đã ủ hoai.
- Tàn dư thực vật đã xử lý tốt.
- Humic, Fulvic nếu đất chai hoặc rễ yếu.
Không dùng phân tươi hoặc vật liệu chưa hoai vì có thể gây nóng rễ, phát sinh nấm bệnh và cỏ dại.
Bước 8: Chuẩn bị cho giai đoạn phục hồi sau thu hoạch
Sau khi vệ sinh vườn, tỉa cành và kiểm tra đất, cây cần bước vào quy trình phục hồi. Đây là bài tiếp theo trong chu kỳ chăm sóc.
Mục tiêu sau vệ sinh là:
- Phục hồi rễ.
- Nuôi lại bộ lá.
- Chăm cây không suy kiệt trong mùa khô.
- Chuẩn bị phân hóa mầm hoa.
- Chuẩn bị tưới bung hoa đúng thời điểm.
Nếu vệ sinh vườn tốt, các bước phục hồi sau đó sẽ hiệu quả hơn.
Những sai lầm thường gặp khi thu hoạch cà phê
Hái khi còn quá nhiều trái xanh
Đây là lỗi làm giảm chất lượng phổ biến. Nên tránh hái quá sớm nếu chưa đạt tỷ lệ chín phù hợp.
Trộn trái rụng dưới đất với trái hái trên cây
Trái rụng dễ lẫn đất, mốc, sâu bệnh và chất lượng kém hơn. Nên tách riêng.
Để cà phê tươi ủ đống lâu
Cà phê tươi nếu để lâu trong bao hoặc đống lớn dễ nóng, lên men xấu, mốc và giảm chất lượng.
Phơi trên nền đất bẩn
Phơi trực tiếp trên đất làm tăng tạp chất, nhiễm bẩn và giảm chất lượng.
Không chuẩn bị sân phơi trước
Đến khi hái xong mới thiếu sân, thiếu bạt hoặc gặp mưa sẽ rất bị động.
Hái làm gãy cành nhiều
Gãy cành ảnh hưởng cây vụ sau. Cần thu hái cẩn thận, không làm hư bộ khung cành.
Không vệ sinh vườn sau thu hoạch
Quả khô, cành bệnh, lá bệnh tồn dư làm tăng sâu bệnh cho vụ sau.
Những sai lầm sau thu hoạch
Bỏ vườn sau khi hái xong
Sau thu hoạch cây cần phục hồi. Nếu bỏ vườn, cây dễ suy, khô cành và ra hoa vụ sau kém.
Không thu gom quả khô
Quả khô là nguồn mọt và sâu bệnh. Cần dọn sạch.
Tỉa cành quá muộn
Nếu để cành bệnh, cành khô quá lâu, cây tiếp tục tiêu hao dinh dưỡng và sâu bệnh lưu tồn.
Tỉa quá mạnh cây suy
Cây suy cần phục hồi từng bước. Tỉa quá mạnh làm cây mất thêm lá.
Bón phân khi đất quá khô
Phân khó tan, dễ xót rễ. Cần có độ ẩm phù hợp hoặc chọn thời điểm hợp lý.
Dùng phân hữu cơ chưa hoai
Phân chưa hoai dễ gây nóng rễ, nấm bệnh và cỏ dại.
Bảng quy trình nhanh thu hoạch cà phê
| Bước | Việc cần làm | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1 | Kiểm tra tỷ lệ trái chín | Không hái quá xanh |
| 2 | Chuẩn bị bao, bạt, sân phơi | Không bị động khi hái |
| 3 | Thu hái nhẹ tay | Bảo vệ cành cho vụ sau |
| 4 | Không để trái lẫn đất | Giảm tạp chất |
| 5 | Phân loại sau hái | Tăng chất lượng lô hàng |
| 6 | Đưa đi phơi/sơ chế sớm | Hạn chế lên men xấu |
| 7 | Tách lô chất lượng khác nhau | Không làm giảm lô tốt |
| 8 | Ghi nhận cây suy, sâu bệnh | Chuẩn bị phục hồi sau thu |
Bảng quy trình nhanh vệ sinh vườn sau thu hoạch
| Bước | Việc cần làm | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1 | Thu gom quả khô, quả rụng | Giảm mọt và nguồn bệnh |
| 2 | Tỉa cành khô, cành bệnh | Giảm tiêu hao, thông thoáng tán |
| 3 | Chỉnh tán | Chuẩn bị cành mang trái vụ sau |
| 4 | Quản lý cỏ và lớp phủ | Giữ ẩm, giảm cạnh tranh |
| 5 | Kiểm tra sâu bệnh tồn dư | Xử lý sớm sau thu |
| 6 | Kiểm tra đất và rễ | Xác định nhu cầu phục hồi |
| 7 | Bổ sung hữu cơ | Cải tạo đất, nuôi rễ |
| 8 | Chuyển sang phục hồi cây | Chuẩn bị mùa khô, mầm hoa |
Bảng kiểm tra nhanh chất lượng thu hoạch
| Hạng mục | Đạt yêu cầu | Cần điều chỉnh |
|---|---|---|
| Tỷ lệ trái chín | Cao, phù hợp mục tiêu | Còn xanh nhiều |
| Trái rụng | Ít, tách riêng | Lẫn vào lô chính |
| Tạp chất | Ít lá, cành, đất đá | Nhiều tạp chất |
| Quả khô | Được tách riêng | Trộn chung nhiều |
| Sân phơi | Sạch, sẵn sàng | Thiếu sân, nền bẩn |
| Thời gian xử lý | Đưa đi phơi/sơ chế sớm | Để ủ đống lâu |
| Bao chứa | Sạch, không mùi lạ | Bao bẩn, từng chứa hóa chất |
| Phân lô | Có tách lô | Trộn lẫn mọi loại quả |
Bảng kiểm tra vườn sau thu hoạch
| Hạng mục | Cần quan sát | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Quả sót | Còn nhiều trên cây không | Thu gom, giảm mọt |
| Quả rụng | Có nằm dưới đất nhiều không | Gom và xử lý riêng |
| Cành khô | Nhiều hay ít | Tỉa bỏ |
| Cành bệnh | Có thán thư, khô cành không | Tỉa và xử lý bệnh |
| Bộ lá | Cây còn đủ lá không | Phục hồi cây nếu lá thưa |
| Đất | Có chai, khô, xói mòn không | Bổ sung hữu cơ |
| Rễ | Cây có vàng lá, chậm hồi không | Phục hồi rễ |
| Sâu bệnh | Có mọt, rệp, gỉ sắt không | Xử lý đúng đối tượng |
Kết luận
Thu hoạch cà phê đúng độ chín là bước quan trọng để bảo vệ chất lượng hạt sau cả một năm chăm sóc. Hái quá xanh, trộn trái rụng với trái hái trên cây, để cà phê tươi ủ đống lâu hoặc phơi trên nền bẩn đều có thể làm giảm giá trị lô hàng. Vì vậy, nhà vườn cần kiểm tra độ chín, chuẩn bị dụng cụ, thu hái cẩn thận, phân loại và đưa cà phê đi sơ chế kịp thời.
Sau thu hoạch, vườn cần được vệ sinh ngay. Thu gom quả khô, tỉa cành khô – cành bệnh, kiểm tra sâu bệnh tồn dư, bổ sung hữu cơ và đánh giá bộ rễ là những việc cần làm để chuẩn bị cho chu kỳ mới. Nếu làm tốt, cây sẽ phục hồi nhanh hơn, ra hoa đồng đều hơn và giảm áp lực sâu bệnh cho vụ sau.
Với cà phê, chất lượng không chỉ nằm ở phân bón hay năng suất trên cây, mà còn nằm ở thời điểm hái, cách hái, cách phân loại và cách chăm vườn sau khi thu hoạch. Làm đúng khâu cuối vụ chính là nền tảng cho một vụ cà phê bền vững hơn trong năm tiếp theo.
Gợi ý đọc thêm
- Quy trình chăm sóc cà phê sau thu hoạch
- Tỉa cành cà phê sau thu hoạch như thế nào cho đúng?
- Mọt đục quả cà phê và cách giảm nguồn bệnh sau thu hoạch
- Phục hồi đất và bộ rễ cà phê sau vụ mang trái
- Chăm sóc cà phê mùa khô, phân hóa mầm hoa