Quy trình chăm sóc sầu riêng giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn

Giai đoạn chọn trái và nuôi trái lớn là thời điểm cây sầu riêng chuyển từ “giữ trái non” sang “nuôi trái thương phẩm”. Ở giai đoạn này, trái bắt đầu tăng nhanh về kích thước, gai nở rõ, cuống trái cần chắc, vỏ trái cần phát triển đều và cây phải phân bổ rất nhiều dinh dưỡng để nuôi số trái còn lại trên tán.

Nếu chọn trái đúng, cây sẽ tập trung dinh dưỡng vào những trái đẹp, cân đối, đúng vị trí và có khả năng đạt chất lượng cao. Nếu giữ trái quá nhiều, giữ trái méo, trái sâu bệnh hoặc trái nằm sai vị trí, cây dễ bị quá tải, trái lớn không đều, méo hộc, sượng cơm, rụng trái giữa chừng hoặc suy cây sau thu hoạch.

Vì vậy, chăm sóc sầu riêng giai đoạn chọn trái – nuôi trái lớn không chỉ là tăng phân bón. Đây là giai đoạn cần quản lý đồng thời 5 việc: chọn trái đúng, cân trái theo sức cây, giữ nước ổn định, bón dinh dưỡng cân đối và phòng sâu bệnh trên trái.

Giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn là gì?

Giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn thường bắt đầu sau khi trái non đã qua giai đoạn rụng sinh lý mạnh, cuống trái đã tương đối chắc và trái bắt đầu phát triển kích thước rõ rệt. Tùy giống, vùng trồng và điều kiện thời tiết, giai đoạn này thường rơi vào khoảng sau 4–6 tuần sau xổ nhụy và kéo dài đến trước giai đoạn vào cơm mạnh.

Ở giai đoạn trước, mục tiêu chính là giữ trái non. Đến giai đoạn này, mục tiêu chuyển sang chọn đúng số trái cần nuôi và giúp trái lớn đều, đẹp mã, không bị méo, không bị sâu bệnh và không làm cây quá sức.

Có thể hình dung quá trình như sau:

Như vậy, giai đoạn chọn trái – nuôi trái lớn là bước “lọc lại” số trái trên cây. Đây là thời điểm quyết định cây sẽ nuôi những trái nào đến cuối vụ.

Vì sao phải chọn trái trước khi nuôi trái lớn?

Sầu riêng là cây mang trái lớn, mỗi trái tiêu hao rất nhiều nước, đường, khoáng và chất dự trữ. Nếu cây giữ quá nhiều trái, nguồn dinh dưỡng bị chia nhỏ. Kết quả là trái lớn chậm, kích thước không đều, trái dễ méo, cơm phát triển kém và cây suy sau thu hoạch.

Nhiều vườn mắc sai lầm là thấy đậu nhiều thì mừng và giữ lại quá nhiều. Nhưng năng suất bền vững không chỉ tính bằng số trái, mà phải tính bằng tổng khối lượng trái đạt chuẩn, tỷ lệ trái đẹp, chất lượng cơm và sức cây sau thu hoạch.

Chọn trái đúng giúp:

• Cây tập trung dinh dưỡng vào trái có tiềm năng thương phẩm.
• Hạn chế trái méo, trái nhỏ, trái sâu bệnh.
• Giảm áp lực lên cành mang trái.
• Giảm cạnh tranh dinh dưỡng trong cùng chùm.
• Giúp trái lớn đều, cuống chắc hơn.
• Giảm nguy cơ rụng trái ở giai đoạn sau.
• Giữ sức cây cho vụ kế tiếp.

Một nguyên tắc quan trọng là: thà giữ ít trái nhưng trái đạt, còn hơn giữ nhiều trái nhưng cây suy và tỷ lệ trái loại cao.

Mục tiêu chăm sóc giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn

Giai đoạn này cần đạt 6 mục tiêu chính.

Thứ nhất, chọn đúng trái để giữ. Trái giữ lại phải có cuống khỏe, dáng cân đối, không méo nặng, không sâu bệnh và nằm ở vị trí cành đủ sức nuôi.

Thứ hai, phân bổ trái đều trên cây. Không nên để trái tập trung quá nhiều ở một cành, một phía tán hoặc đầu cành. Cây mang trái lệch dễ gãy cành, lệch tán và mất cân bằng dinh dưỡng.

Thứ ba, nuôi trái lớn đều. Trái cần tăng kích thước ổn định, gai nở đều, vỏ phát triển tốt và không bị đứng trái.

Thứ tư, giữ bộ lá khỏe. Lá là nơi quang hợp để tạo đường nuôi trái. Nếu lá bị sâu bệnh, vàng rụng hoặc bạc màu, khả năng nuôi trái sẽ giảm rõ.

Thứ năm, kiểm soát đọt non. Nếu cây ra đọt mạnh trong lúc trái đang lớn, đọt non sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với trái.

Thứ sáu, phòng sâu bệnh trên trái. Rệp sáp, bọ trĩ, sâu đục quả, bệnh thối trái và xì mủ có thể gây hại từ giai đoạn trái còn nhỏ đến lúc gần thu hoạch.

Nguyên tắc quan trọng: cân trái theo sức cây

Không có một con số cố định áp dụng cho mọi cây sầu riêng. Số trái giữ lại phải dựa trên tuổi cây, đường kính tán, bộ lá, sức rễ, giống, vị trí trái và tình trạng sâu bệnh.

Cây khỏe có thể giữ nhiều hơn

Cây khỏe là cây có tán lá dày vừa, lá xanh bền, rễ khỏe, cành mang trái lớn, không xì mủ, không thối rễ, không vàng lá và không đi đọt mạnh. Những cây này có khả năng nuôi số trái cao hơn.

Tuy nhiên, cây khỏe vẫn cần tỉa bỏ trái xấu. Không nên vì cây khỏe mà giữ cả trái méo, trái sâu bệnh hoặc trái nằm sai vị trí.

Cây trung bình cần giữ vừa phải

Cây trung bình thường có bộ lá chưa thật dày, một số cành yếu, sức ra rễ không mạnh hoặc từng có rụng trái non. Với nhóm này, nên chọn lọc kỹ hơn. Chỉ giữ những trái đẹp, đúng vị trí và giảm số trái trên các cành yếu.

Cây yếu không nên tham trái

Cây yếu, vàng lá, tán thưa, từng bị xì mủ, thối rễ hoặc sau thu hoạch vụ trước phục hồi kém thì không nên giữ nhiều trái. Nếu cố giữ, cây có thể nuôi được trái đến cuối vụ nhưng sẽ suy nặng, ảnh hưởng vụ sau.

Với cây yếu, mục tiêu không phải là lấy tối đa số trái, mà là giữ cây sống khỏe và phục hồi được sau thu hoạch.

Tiêu chuẩn chọn trái sầu riêng để giữ lại

Chọn trái cần dựa trên hình dạng, cuống, vị trí, sức cành và tình trạng sâu bệnh. Không nên chọn theo cảm tính hoặc chỉ nhìn kích thước trái trong một thời điểm.

Trái nên giữ

Nên ưu tiên giữ những trái có các đặc điểm sau:

• Trái phát triển đều so với các trái cùng lứa.
• Dáng trái cân đối, không méo rõ.
• Cuống xanh, chắc, không nhỏ bất thường.
• Gai nở đều, không bị sạm, không có vết thâm bệnh.
• Trái nằm trên cành khỏe, đủ đường kính.
• Vị trí trái không quá sát thân chính, không quá ngoài đầu cành.
• Trái có khoảng cách tương đối với trái khác.
• Trái không bị cọ xát, không bị kẹt trong chùm.
• Trái không có dấu hiệu sâu đục, rệp sáp hoặc bệnh nấm.

Trái nên tỉa bỏ

Cần loại bỏ sớm các nhóm trái sau:

• Trái méo rõ, lệch hộc nặng.
• Trái nhỏ hơn hẳn các trái cùng lứa.
• Trái có cuống nhỏ, cuống yếu.
• Trái bị sâu bệnh, thâm, sạm hoặc có vết đục.
• Trái mọc chen chúc trong chùm.
• Trái nằm trên cành quá nhỏ, cành yếu.
• Trái mọc quá gần đầu cành.
• Trái nằm ở vị trí dễ cọ xát khi gió.
• Trái bị kẹt giữa cành, khó phát triển đều.
• Trái phát triển không đúng đặc trưng giống.

Nếu giữ lại trái xấu, cây vẫn phải tiêu hao dinh dưỡng để nuôi chúng. Đến cuối vụ, những trái này dễ bị loại, làm giảm hiệu quả kinh tế.

Tỉa trái theo từng lần

Tỉa trái không nên làm một lần quá mạnh rồi bỏ mặc. Nên tỉa theo từng đợt, vì trong quá trình phát triển, một số trái ban đầu nhìn ổn nhưng về sau mới bộc lộ méo, lệch hộc, sâu bệnh hoặc phát triển chậm.

Lần tỉa đầu: sau đậu trái khoảng 3–4 tuần

Ở lần tỉa đầu, mục tiêu là loại bỏ các trái yếu rõ ràng. Lúc này nên tỉa những trái có cuống nhỏ, trái méo nặng, trái bị sâu bệnh và trái chen chúc quá dày trong chùm.

Không nên tỉa quá sát về số trái cuối cùng nếu cây vẫn còn rụng sinh lý. Cần để lại một số trái dự phòng, sau đó chọn tiếp ở các lần sau.

Lần tỉa thứ hai: khoảng 7–8 tuần sau đậu trái

Đây là lần tỉa rất quan trọng trong giai đoạn nuôi trái lớn. Lúc này trái đã thể hiện rõ hơn về hình dạng, sức phát triển và vị trí. Cần loại bỏ trái cong vẹo, dị dạng, phát triển chậm hoặc nằm ở vị trí không thuận lợi.

Sau lần tỉa này, số trái giữ lại đã gần với số trái mục tiêu của cây.

Lần tỉa thứ ba: khoảng 9–10 tuần sau đậu trái

Đây là lần tỉa để hoàn thiện số trái nuôi đến cuối vụ. Cần loại bỏ những trái không còn đặc trưng giống, trái phát triển kém, trái sâu bệnh, trái méo hộc hoặc trái làm chùm quá dày.

Sau lần này, cây cần tập trung dinh dưỡng để nuôi trái thương phẩm. Không nên để nhiều trái xấu tiếp tục cạnh tranh dinh dưỡng.

Phân bổ trái trên cây như thế nào cho hợp lý?

Một cây sầu riêng tốt không chỉ cần số trái phù hợp, mà còn cần trái phân bố hợp lý trên tán.

Không để trái dồn một phía

Nếu nhiều trái tập trung một phía, cây dễ lệch tán, gãy cành hoặc nghiêng cây. Dinh dưỡng cũng bị phân bổ không đều. Vì vậy, khi chọn trái cần quan sát toàn cây, không chỉ nhìn từng chùm.

Không để quá nhiều trái trên một cành

Cành mang quá nhiều trái sẽ bị quá tải. Khi trái lớn, cành có thể cong, nứt, gãy hoặc làm cuống trái yếu. Với cành nhỏ, nên giữ ít trái hơn. Với cành lớn, gần thân, có thể giữ nhiều hơn nhưng vẫn phải giữ khoảng cách hợp lý.

Ưu tiên trái ở vị trí cành khỏe

Trái nằm trên cành cấp 1, cấp 2 khỏe, gần vùng thân chính hơn thường có khả năng được nuôi tốt hơn trái ở đầu cành nhỏ. Tuy nhiên, không nên để trái quá sát thân chính gây khó phát triển và dễ cọ xát.

Giữ khoảng cách giữa các trái

Trái quá gần nhau dễ cọ xát, tạo nơi ẩn náu cho rệp sáp, bọ trĩ, sâu đục quả và nấm bệnh. Khi trái lớn, chùm quá dày còn làm trái méo, khó thoát ẩm và khó phun xịt.

Có nên chống cành, treo trái không?

Khi trái bắt đầu lớn, trọng lượng trái tăng nhanh. Nếu cành mang trái nhỏ, góc cành yếu hoặc trái tập trung nhiều, cần có biện pháp chống cành hoặc treo trái để giảm nguy cơ gãy cành.

Khi nào cần chống cành?

Cần chống cành khi:

• Cành mang nhiều trái.
• Cành bị cong xuống nhiều.
• Cành có góc yếu, dễ nứt.
• Trái nằm xa thân, tăng lực kéo.
• Vườn thường có gió mạnh.
• Cây từng bị gãy cành ở vụ trước.

Dụng cụ chống cần chắc, không làm trầy vỏ cành. Điểm tựa nên có lớp đệm để tránh làm tổn thương cành.

Khi nào cần treo trái?

Treo trái phù hợp khi trái nằm ở vị trí dễ kéo cành xuống, trái lớn nhanh hoặc cành không đủ sức chịu lực. Khi treo, cần dùng dây đủ bền, buộc đúng vị trí và không siết vào cuống trái.

Không nên treo làm trái bị kéo lệch hoặc làm cuống bị tổn thương. Mục tiêu của treo trái là giảm tải cho cành, không phải kéo trái theo hình dạng mong muốn.

Quản lý nước trong giai đoạn nuôi trái lớn

Nước quyết định trực tiếp đến tốc độ lớn trái, khả năng hấp thu dinh dưỡng và sức khỏe bộ rễ. Giai đoạn này cây cần đủ nước hơn giai đoạn trái mới đậu, nhưng vẫn rất sợ úng và sốc nước.

Giữ ẩm ổn định

Trái lớn cần nước liên tục để phát triển mô quả. Nếu thiếu nước, trái lớn chậm, gai không nở đều, cây dễ rụng trái và bộ lá giảm quang hợp.

Tuy nhiên, nếu đang khô kéo dài mà tưới quá mạnh đột ngột, cây có thể bị sốc nước. Độ ẩm đất cần được duy trì ổn định, không để dao động quá lớn.

Không để úng rễ

Úng rễ làm cây thiếu oxy, rễ hút dinh dưỡng kém và dễ phát sinh bệnh thối rễ, xì mủ. Khi cây đang nuôi trái, rễ yếu sẽ làm trái lớn chậm, rụng trái hoặc giảm chất lượng.

Trong mùa mưa, cần kiểm tra mương rãnh thường xuyên. Sau mưa lớn, không bón phân ngay khi đất còn quá ướt.

Không để cổ rễ ẩm kéo dài

Cổ rễ phải luôn thông thoáng. Không tủ vật liệu hữu cơ sát thân, không để cỏ rậm áp vào gốc và không để bùn đất lấp cổ rễ. Cổ rễ ẩm kéo dài là điều kiện thuận lợi cho xì mủ và thối gốc.

Dinh dưỡng giai đoạn nuôi trái lớn

Khi trái bắt đầu lớn nhanh, nhu cầu dinh dưỡng tăng rõ. Tuy nhiên, bón phân giai đoạn này vẫn cần cân đối. Nếu bón lệch, cây có thể đi đọt, rụng trái, trái phát triển không đều hoặc chất lượng cơm sau này bị ảnh hưởng.

Nguyên tắc chung

Giai đoạn nuôi trái lớn cần:

• Đạm vừa đủ để duy trì bộ lá và hoạt động sinh trưởng.
• Lân ở mức phù hợp để hỗ trợ chuyển hóa năng lượng.
• Kali tăng dần để hỗ trợ vận chuyển đường, điều tiết nước và phát triển trái.
• Canxi để làm chắc mô vỏ, cuống và giảm rối loạn sinh lý.
• Magiê để giữ bộ lá quang hợp tốt.
• Bo, Kẽm và vi lượng để hỗ trợ mô non, enzyme và sự phát triển ổn định.
• Hữu cơ, humic, fulvic để duy trì môi trường rễ và khả năng hấp thu.

Không nên chuyển quá sớm sang chế độ kali cao khi trái chưa đủ ổn định. Kali rất cần trong nuôi trái, nhưng dùng quá sớm hoặc quá lệch có thể làm mất cân đối với Canxi và Magiê.

Đạm: cần nhưng không được dư

Đạm giúp duy trì bộ lá xanh và hỗ trợ sinh trưởng. Nhưng dư đạm làm cây dễ đi đọt non. Khi cây đi đọt trong giai đoạn nuôi trái, trái bị cạnh tranh dinh dưỡng, dễ lớn chậm hoặc rụng.

Vì vậy, đạm nên ở mức vừa phải, đi cùng với kali, canxi, magiê và vi lượng. Không nên dùng công thức quá thiên đạm trong giai đoạn trái đang lớn.

Kali: tăng dần theo kích thước trái

Kali giúp vận chuyển đường, điều tiết nước và hỗ trợ trái phát triển. Khi trái càng lớn, vai trò của kali càng rõ. Tuy nhiên, kali cần được tăng dần, không tăng đột ngột.

Nếu đẩy kali quá mạnh trong khi bộ rễ yếu hoặc thiếu Canxi – Magiê, cây có thể mất cân đối dinh dưỡng. Dấu hiệu thường thấy là lá dễ vàng, mép lá cháy, cây giảm sức và trái phát triển không ổn định.

Canxi: quan trọng cho mô vỏ và cuống trái

Canxi giúp thành tế bào chắc hơn, hỗ trợ cuống trái, vỏ trái và mô non. Giai đoạn trái lớn là lúc trái cần phát triển khung vỏ ổn định. Thiếu Canxi có thể làm mô trái yếu, dễ rối loạn khi gặp mưa nắng thất thường.

Canxi nên được bổ sung đều, không chờ đến khi trái có biểu hiện bất thường mới xử lý. Khi dùng Canxi, cần chú ý khả năng đối kháng với một số nhóm phân khác, đặc biệt khi pha chung qua lá.

Magiê: giữ bộ lá làm việc

Magiê là yếu tố quan trọng trong diệp lục. Nếu thiếu Magiê, lá dễ vàng nhạt, quang hợp giảm và cây nuôi trái kém. Trong giai đoạn nuôi trái lớn, bộ lá khỏe là nguồn cung cấp đường quan trọng cho trái.

Không nên chỉ nhìn trái mà quên lá. Trái lớn được là nhờ rễ hút tốt và lá quang hợp tốt.

Bo, Kẽm và vi lượng

Bo, Kẽm, Sắt, Mangan và các vi lượng khác cần lượng ít nhưng có vai trò trong hoạt động enzyme, phát triển mô và duy trì sinh trưởng ổn định. Giai đoạn nuôi trái lớn vẫn cần vi lượng, nhưng không được lạm dụng.

Đặc biệt với Bo, dùng quá liều có thể gây cháy mép lá hoặc ảnh hưởng mô non. Cần dùng đúng theo hướng dẫn sản phẩm.

Bón gốc trong giai đoạn nuôi trái lớn

Bón gốc là nền chính để cung cấp dinh dưỡng cho cây. Tuy nhiên, bón gốc chỉ hiệu quả khi rễ khỏe, đất đủ ẩm và thoát nước tốt.

Thời điểm bón

Có thể bắt đầu tăng bón gốc khi trái đã ổn định, kích thước phát triển rõ, cuống chắc và tỷ lệ rụng giảm. Không nên bón mạnh khi cây đang rụng trái bất thường, đất úng, rễ yếu hoặc cây đang đi đọt mạnh.

Vị trí bón

Nên bón quanh vùng hình chiếu tán, nơi có nhiều rễ hút hoạt động. Không bón sát gốc. Sau khi bón cần tưới đủ ẩm để phân tan từ từ.

Nếu đất khô, cần tưới ẩm trước rồi mới bón. Nếu đất quá ướt, nên chờ đất ráo hơn để tránh thất thoát phân và tổn thương rễ.

Chia nhỏ lượng phân

Ở giai đoạn nuôi trái, cây cần dinh dưỡng đều. Bón dồn một lần nhiều dễ làm rễ sốc, phân thất thoát hoặc cây phản ứng đi đọt. Nên chia nhỏ lượng phân theo từng đợt, tùy sức cây và lượng trái.

Cây mang nhiều trái cần dinh dưỡng cao hơn, nhưng cũng cần được theo dõi kỹ hơn để tránh suy cây.

Phun qua lá trong giai đoạn nuôi trái lớn

Phun qua lá có thể hỗ trợ nhanh các nhóm trung – vi lượng, amino, rong biển, Canxi, Bo, Magiê hoặc Kali tùy mục tiêu. Tuy nhiên, phun qua lá không thay thế được bón gốc và chăm rễ.

Khi nào nên phun qua lá?

Có thể phun khi:

• Cần bổ sung Canxi, Bo, Magiê, vi lượng.
• Cây gặp stress nhẹ do thời tiết.
• Bộ rễ hấp thu kém tạm thời nhưng chưa bị bệnh nặng.
• Cần hỗ trợ bộ lá quang hợp tốt hơn.
• Cần giúp trái phát triển ổn định trong giai đoạn tăng kích thước.

Những lưu ý khi phun

Không phun lúc trời nắng gắt. Không phun trước mưa. Không phun khi trái còn ướt. Không phun dung dịch quá đậm. Không pha quá nhiều loại trong một bình.

Giai đoạn trái lớn, vỏ trái vẫn có thể bị sạm hoặc cháy nếu phun sai nồng độ, sai thời điểm hoặc pha trộn không tương hợp.

Kiểm soát đọt non trong giai đoạn nuôi trái lớn

Cây đang nuôi trái nhưng vẫn có thể ra đọt. Không phải mọi trường hợp ra đọt đều xấu, nhưng nếu đọt ra mạnh, kéo dài và trùng với giai đoạn trái cần dinh dưỡng cao, trái sẽ bị cạnh tranh.

Khi nào đọt non là rủi ro?

Đọt non trở thành rủi ro khi:

• Cây ra đọt đồng loạt và mạnh.
• Đọt kéo dài nhiều ngày, lá non chưa thành thục.
• Cây đang giữ nhiều trái.
• Trái còn nhỏ hoặc đang tăng kích thước nhanh.
• Cây có dấu hiệu rụng trái hoặc đứng trái.
• Bộ lá cũ không đủ khỏe.

Cách quản lý

Trước tiên cần giảm các yếu tố làm cây bùng đọt: đạm cao, nước quá nhiều, tỉa cành mạnh, mưa kéo dài hoặc kích thích sinh trưởng quá mức.

Nếu đọt ra nhẹ, có thể “dìu” cho đọt nhanh thành thục, vì về sau bộ lá mới cũng có thể hỗ trợ quang hợp. Nhưng nếu đọt ra mạnh, cần điều chỉnh dinh dưỡng và nước, đồng thời xem lại số trái đang giữ.

Không nên xử lý đọt bằng biện pháp mạnh khi chưa đánh giá sức cây, vì có thể làm cây sốc và ảnh hưởng trái.

Phòng sâu bệnh trên trái lớn

Giai đoạn trái lớn là lúc sâu bệnh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mẫu mã và tỷ lệ trái đạt chuẩn. Phòng sớm sẽ hiệu quả hơn xử lý muộn.

Rệp sáp

Rệp sáp thường xuất hiện ở cuống trái, khe gai, chùm trái và vị trí khuất trong tán. Chúng chích hút nhựa, làm trái phát triển kém, tiết mật ngọt tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Kiến bò nhiều trên cành và trái.
• Có mảng trắng bông ở cuống hoặc khe trái.
• Vỏ trái có lớp đen do bồ hóng.
• Trái trong chùm bị yếu, phát triển không đều.

Quản lý rệp sáp cần kết hợp tỉa trái thông thoáng, quản lý kiến, kiểm tra chùm trái và xử lý sớm khi mật số còn thấp.

Sâu đục quả

Sâu đục quả gây hại từ lúc trái còn non đến gần thu hoạch. Sâu thường tấn công trái mọc chùm, trái tiếp xúc nhau hoặc vị trí khuất. Vết đục tạo cửa ngõ cho nấm bệnh xâm nhập.

Dấu hiệu gồm:

• Có lỗ đục trên vỏ trái.
• Có phân sâu màu nâu đen.
• Vết đục bị thâm hoặc chảy nhựa.
• Trái phát triển kém, méo hoặc rụng.

Cần kiểm tra sớm, đặc biệt các chùm trái dày. Trái bị hại nặng nên loại bỏ khỏi vườn để giảm nguồn sâu bệnh.

Bọ trĩ

Bọ trĩ có thể làm vỏ trái bị sạm, thô, giảm mẫu mã. Chúng thường gây hại mạnh trong thời tiết khô nóng và vườn rậm.

Cần kiểm tra trái non, trái đang lớn và các vị trí khuất. Nếu để nặng, vết sạm trên vỏ có thể ảnh hưởng giá trị thương phẩm.

Nhện đỏ

Nhện đỏ thường hại lá, làm lá bạc màu, vàng xám và giảm quang hợp. Khi bộ lá bị nhện nặng, cây sẽ giảm khả năng nuôi trái. Cần kiểm tra mặt dưới lá, nhất là trong mùa khô nóng.

Bệnh thối trái, xì mủ trái

Thối trái, xì mủ trái thường phát triển mạnh khi vườn ẩm, tán rậm, trái nằm sát nhau hoặc mưa kéo dài. Bệnh có thể làm vỏ trái thâm, chảy nhựa, thối từng vùng và lây lan sang trái khác.

Biện pháp phòng gồm:

• Tỉa trái thông thoáng.
• Không để trái chạm nhau quá nhiều.
• Thoát nước tốt.
• Giữ tán thông thoáng.
• Kiểm tra sau mưa.
• Xử lý sớm vết bệnh theo hướng dẫn kỹ thuật.
• Không để trái bệnh rụng và phân hủy ngay dưới tán.

Bệnh xì mủ thân, thối rễ

Cây đang nuôi trái rất dễ suy nếu rễ bị bệnh. Nhiều trường hợp trái lớn chậm, rụng trái hoặc chất lượng trái kém không phải do thiếu phân trực tiếp, mà do rễ hút yếu vì thối rễ, xì mủ hoặc đất úng.

Khi thấy trái đứng lớn, lá vàng, cây héo trưa hoặc rụng trái bất thường, cần kiểm tra vùng gốc và thân chính.

Quản lý trái chùm và trái tiếp xúc nhau

Trái mọc quá sát nhau là vị trí rất dễ phát sinh rệp sáp, sâu đục quả, nấm bệnh và trái méo do chen lấn. Vì vậy, trong giai đoạn chọn trái, cần xử lý sớm các chùm quá dày.

Tại sao trái chùm dễ bị hại?

Trong chùm dày, không khí khó lưu thông, ẩm độ cao hơn và thuốc phun khó tiếp xúc đều. Các khe giữa trái là nơi sâu bệnh dễ trú ẩn. Khi trái lớn, chúng cọ vào nhau gây trầy vỏ, tạo vết thương cho nấm bệnh.

Cách xử lý

Nên tỉa bớt trái trong chùm, giữ lại trái đẹp, cuống khỏe và có khoảng cách tốt hơn. Nếu hai trái đẹp nhưng chạm nhau, có thể cân nhắc dùng vật liệu ngăn cách mềm, sạch và không giữ ẩm để hạn chế cọ xát.

Không nên để trái dính chùm quá lâu, vì khi trái lớn mới tách ra sẽ khó và dễ gây tổn thương.

Theo dõi hiện tượng đứng trái, chậm lớn

Đứng trái là tình trạng trái phát triển chậm, kích thước tăng kém hoặc không đều so với các trái khác. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra sớm.

Nguyên nhân thường gặp

Trái đứng lớn có thể do:

• Giữ quá nhiều trái.
• Cây thiếu nước hoặc sốc nước.
• Rễ yếu, đất úng.
• Bộ lá bị sâu bệnh, quang hợp kém.
• Dinh dưỡng thiếu hoặc mất cân đối.
• Cây đi đọt mạnh.
• Trái nằm trên cành yếu.
• Trái bị sâu bệnh ở cuống hoặc vỏ.
• Thụ phấn ban đầu kém, trái lệch hộc.

Cách xử lý

Trước hết cần tỉa bỏ những trái chậm lớn rõ rệt, trái méo, trái cuống yếu. Sau đó kiểm tra nước, rễ, bộ lá và dinh dưỡng. Nếu cây đang giữ quá nhiều trái, giảm tải là biện pháp quan trọng nhất.

Không nên chỉ tăng phân khi trái đứng lớn, vì nếu nguyên nhân là rễ yếu hoặc quá tải trái, tăng phân có thể làm cây suy thêm.

Theo dõi hiện tượng nứt vỏ, bể gai, sạm trái

Giai đoạn trái lớn là lúc vỏ trái phát triển nhanh. Nếu nước và dinh dưỡng thay đổi đột ngột, trái có thể gặp các vấn đề như nứt vỏ, bể gai, sạm vỏ hoặc phát triển không đều.

Nguyên nhân thường gặp

Các vấn đề này thường liên quan đến:

• Đất khô kéo dài rồi gặp mưa lớn hoặc tưới mạnh.
• Thiếu Canxi, Bo hoặc mất cân đối với Kali.
• Tăng phân quá mạnh trong thời gian ngắn.
• Vỏ trái phát triển không theo kịp tốc độ lớn của ruột trái.
• Trái bị sâu bệnh hoặc tổn thương cơ giới.
• Tán quá rậm, trái ẩm kéo dài.

Cách hạn chế

Cần giữ nước ổn định, không để khô – ướt đột ngột. Bổ sung Canxi, Bo, Magiê và Kali theo hướng cân đối. Không lạm dụng đạm hoặc kali quá mức. Tỉa trái thông thoáng và kiểm tra sâu bệnh thường xuyên.

Chăm sóc bộ lá trong giai đoạn nuôi trái lớn

Bộ lá là nguồn tạo đường nuôi trái. Nếu chỉ chăm trái mà bỏ quên lá, cây sẽ không đủ năng lượng để nuôi trái đến cuối vụ.

Lá cần đạt yêu cầu gì?

Lá cần xanh ổn định, không vàng loang, không bạc màu, không cháy mép và không rụng bất thường. Cây cần có bộ lá đủ dày để quang hợp, nhưng tán không được quá rậm làm tăng sâu bệnh.

Những vấn đề trên lá cần xử lý

Cần kiểm tra:

• Nhện đỏ làm lá bạc màu.
• Bọ trĩ, rầy gây biến dạng lá non.
• Thán thư, đốm lá làm giảm diện tích quang hợp.
• Thiếu Magiê làm lá vàng nhạt.
• Thiếu vi lượng làm lá không xanh bền.
• Đọt non ra mạnh làm cây phân tán dinh dưỡng.

Nếu bộ lá suy, trái sẽ khó lớn đều dù bón phân gốc nhiều.

Chăm sóc bộ rễ trong giai đoạn nuôi trái lớn

Bộ rễ phải làm việc liên tục trong giai đoạn nuôi trái. Nếu rễ suy, cây không thể hút đủ nước và khoáng.

Dấu hiệu rễ hoạt động tốt

• Cây không héo vào buổi trưa khi đất đủ ẩm.
• Lá xanh ổn định.
• Trái tăng kích thước đều.
• Đất quanh vùng rễ không hôi, không úng.
• Cổ rễ khô thoáng.
• Cây phản ứng tốt sau khi bón phân, không rụng trái bất thường.

Dấu hiệu cần kiểm tra rễ

• Trái lớn chậm dù đã bón phân.
• Lá vàng, rụng lá.
• Cây héo nhẹ dù đất còn ẩm.
• Đất bí, đóng váng, có mùi hôi.
• Cổ rễ chảy nhựa.
• Sau mưa cây rụng trái nhiều.

Khi rễ có vấn đề, cần ưu tiên thoát nước, cải tạo đất, phục hồi rễ và xử lý bệnh nếu có. Không nên tiếp tục tăng phân mạnh.

Những việc không nên làm trong giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn

Không giữ trái quá sức cây

Đây là lỗi lớn nhất. Cây quá tải sẽ nuôi trái kém, dễ suy và giảm năng suất các vụ sau.

Không bón phân dồn một lần

Bón dồn dễ làm rễ sốc, cây đi đọt hoặc thất thoát phân. Giai đoạn nuôi trái cần dinh dưỡng đều, nên chia nhỏ theo từng đợt.

Không để vườn lúc khô kiệt, lúc úng nước

Dao động nước quá lớn làm trái phát triển không ổn định, tăng nguy cơ rụng trái, nứt vỏ, bể gai hoặc bệnh rễ.

Không phun quá nhiều loại cùng lúc

Pha nhiều loại phân bón lá, thuốc sâu, thuốc bệnh, vi lượng, amino và chất bám dính có thể gây cháy lá, sạm trái hoặc giảm hiệu lực sản phẩm.

Không tỉa trái quá muộn

Tỉa muộn làm cây đã tiêu hao nhiều dinh dưỡng cho trái xấu. Khi loại bỏ muộn, cây mất thời gian và năng lượng không cần thiết.

Không bỏ qua sâu bệnh trong chùm trái

Rệp sáp, sâu đục quả và bệnh nấm thường ẩn trong chùm dày, cuống trái và vị trí khuất. Cần kiểm tra kỹ, không chỉ nhìn mặt ngoài tán.

Bảng quy trình chăm sóc nhanh giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn

Bảng kiểm tra nhanh trái đạt chuẩn để giữ

Bảng kiểm tra nhanh sức cây trước khi quyết định số trái

Khi nào cần can thiệp sớm?

Cần kiểm tra kỹ và xử lý sớm nếu thấy:

• Trái lớn chậm, không đều.
• Trái méo nhiều trong cùng lứa.
• Cuống trái thâm, yếu hoặc có rệp sáp.
• Trái bị sạm, thối, chảy nhựa.
• Có lỗ đục hoặc phân sâu trên vỏ trái.
• Cây ra đọt mạnh trong lúc trái đang lớn.
• Lá bạc màu do nhện đỏ.
• Lá vàng, rụng bất thường.
• Đất quanh gốc úng, hôi hoặc cổ rễ xì mủ.
• Cành mang trái bị cong nhiều, có nguy cơ gãy.

Can thiệp sớm sẽ giúp giữ trái chất lượng và giảm tổn thất về sau. Nếu để muộn, cây đã tiêu hao nhiều dinh dưỡng và việc sửa lỗi sẽ khó hơn.

Kết luận

Giai đoạn chọn trái, nuôi trái lớn là bước quyết định chất lượng trái sầu riêng thương phẩm. Đây là thời điểm nhà vườn cần mạnh dạn loại bỏ trái xấu, trái méo, trái sâu bệnh và trái nằm sai vị trí để cây tập trung nuôi những trái tốt nhất.

Quy trình chăm sóc đúng cần dựa trên 5 nền tảng: chọn trái đúng, cân trái theo sức cây, giữ nước ổn định, bón dinh dưỡng cân đối và phòng sâu bệnh sớm. Trong đó, tỉa trái đúng thời điểm và không giữ trái quá sức cây là hai việc quan trọng nhất.

Một cây sầu riêng nuôi trái tốt không phải là cây giữ nhiều trái nhất, mà là cây giữ số trái phù hợp, trái lớn đều, bộ lá khỏe, rễ khỏe và vẫn còn sức phục hồi sau thu hoạch. Làm tốt giai đoạn này sẽ tạo nền cho giai đoạn vào cơm, lên cơm và hoàn thiện chất lượng trái ở cuối vụ.

Gợi ý đọc thêm

• Cách tỉa trái sầu riêng theo từng giai đoạn phát triển
• Cách nhận biết trái sầu riêng nên giữ và nên loại bỏ
• Vì sao sầu riêng bị đứng trái, lớn chậm trong giai đoạn nuôi trái?
• Cách kiểm soát đọt non sầu riêng khi đang mang trái
• Dinh dưỡng Kali – Canxi – Magiê trong giai đoạn nuôi trái lớn