Matrine: Hoạt chất sinh học từ cây khổ sâm với phổ tác dụng rộng trên sâu, nhện và tuyến trùng

Matrine Hoạt chất sinh học từ cây khổ sâm với phổ tác dụng rộng trên sâu, nhện và tuyến trùng
20
Th10

Matrine là hoạt chất tự nhiên được chiết xuất từ rễ cây Khổ sâm (Sophora flavescens) – một loài dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền phương Đông.
Trong nông nghiệp, Matrine được xem là thuốc trừ sâu sinh học thế hệ mới, có khả năng tiêu diệt và xua đuổi nhiều loại côn trùng chích hút, sâu miệng nhai, nhện đỏ và tuyến trùng.
Nhờ tác động đa cơ chế và tính an toàn cao cho môi trường, Matrine đang được ứng dụng mạnh mẽ trong canh tác hữu cơ, đặc biệt là trên cây ăn trái, rau màu và cây công nghiệp có giá trị cao.

1️⃣ Giới thiệu hoạt chất và nhóm hóa học

  • Nguồn gốc: Chiết xuất tự nhiên từ rễ cây Khổ sâm (Sophora flavescens) – họ Đậu (Fabaceae).
  • Nhóm hóa học: Alkaloid tự nhiên.
  • Công thức phân tử: C₁₅H₂₄N₂O
  • Đặc tính vật lý: Dạng tinh thể không màu, vị đắng, tan tốt trong dung môi hữu cơ, ít tan trong nước.

Đặc điểm nổi bật:

  • Hoạt động như thuốc trừ sâu, thuốc trừ nhện và thuốc trừ tuyến trùng sinh học.
  • Hiệu lực cao ở liều thấp, phân hủy nhanh trong môi trường.
  • Không gây dư lượng, phù hợp tiêu chuẩn canh tác hữu cơ.

💡 Matrine và Oxymatrine thường được sử dụng song song – cả hai đều là alkaloid hoạt tính trong cây khổ sâm, bổ trợ cho nhau trong kiểm soát dịch hại.

2️⃣ Cơ chế tác động

Matrine tác động đa cơ chế lên hệ thần kinh và hệ trao đổi chất của côn trùng:

  • Ức chế hoạt động thần kinh, làm gián đoạn quá trình dẫn truyền tín hiệu, khiến sâu hại tê liệt và ngừng ăn.
  • Rối loạn quá trình hô hấp tế bào, gây thiếu oxy nội bào, khiến côn trùng chết dần.
  • Tác dụng xua đuổi và ức chế sinh sản, làm giảm mật độ quần thể sâu hại trong thời gian dài.
  • Ngoài ra, Matrine còn có khả năng ức chế tuyến trùng rễ, ngăn chặn chúng xâm nhập và hút dịch mô rễ, giúp cây phục hồi nhanh hệ rễ tơ.

💡 Cơ chế này không tạo hiện tượng “chết nhanh”, nhưng hiệu lực kéo dài và không gây kháng thuốc khi sử dụng định kỳ.

3️⃣ Phổ tác dụng – Các loài sâu hại bị tiêu diệt hiệu quả

Matrine có phổ tác dụng rất rộng, đặc biệt với nhóm sâu chích hút và tuyến trùng:

  • Bọ trĩ (Thrips spp.) – trên sầu riêng, ớt, hành, dưa leo.
  • Rệp sáp (Planococcus spp.), rầy mềm (Aphis spp.) – trên cà phê, hồ tiêu, cam quýt.
  • Sâu xanh, sâu tơ, sâu vẽ bùa – trên rau cải, cà chua, dưa lưới.
  • Nhện đỏ (Tetranychus spp.) – trên hoa hồng, dưa leo, cây ăn trái.
  • Tuyến trùng rễ (Meloidogyne spp.) – trên cây công nghiệp và cây ăn trái.

⚠️ Đặc biệt hiệu quả khi sử dụng trong nhà màng hoặc vườn cây giai đoạn non, nơi cần kiểm soát sâu mà không ảnh hưởng thiên địch.

4️⃣ Cây trồng phù hợp

Matrine được đăng ký và khuyến cáo sử dụng trên nhiều loại cây:

  • Cây ăn trái: sầu riêng, xoài, cam, quýt, chôm chôm.
  • Cây công nghiệp: cà phê, hồ tiêu, chè, cao su.
  • Rau màu: cà chua, dưa lưới, dưa leo, ớt, cải bắp.
  • Hoa kiểng: hoa hồng, cúc, lan.

💡 Dạng phun lá và tưới gốc đều có hiệu quả – đặc biệt hữu ích khi phối hợp trong chương trình phòng tuyến trùng và nhện đỏ tổng hợp.

5️⃣ Thời điểm sử dụng hiệu quả nhất

  • Ngay khi sâu non mới xuất hiện hoặc rệp, bọ trĩ bắt đầu gây hại.
  • Trong giai đoạn cây ra đọt non, ra hoa – khi sâu chích hút phát triển mạnh.
  • Khi đất ẩm và nhiệt độ trung bình 25–30°C – Matrine hoạt động ổn định nhất.
  • Phun định kỳ 7–10 ngày/lần, đặc biệt sau mưa hoặc sau các đợt bón phân đạm cao.

💡 Thời điểm phun tốt nhất là sáng sớm hoặc chiều mát, giúp hoạt chất bám dính và thấm sâu vào mô lá.

6️⃣ Lưu ý khi sử dụng

  • Không nên pha chung với thuốc có tính kiềm mạnh hoặc đồng (Cu), vì có thể làm giảm hiệu lực Matrine.
  • Có thể kết hợp với chiết xuất Neem hoặc Saponin tự nhiên để tăng hiệu quả xua đuổi và tiêu diệt.
  • Không phun liên tục quá nhiều lần, nên luân phiên với hoạt chất khác nhóm để tránh chọn lọc tự nhiên của sâu hại.
  • Bảo quản nơi khô mát, tránh ánh nắng trực tiếp.

⚠️ Matrine có độc tính thấp với ong và cá, nhưng vẫn nên tránh phun trực tiếp lên tổ ong hoặc gần nguồn nước nuôi thủy sản.

7️⃣ Một số sản phẩm thương mại phổ biến tại Việt Nam

Matrine hiện có trong nhiều chế phẩm sinh học nhập khẩu và nội địa:

  • Matrine 0.3SL – Jiyuan (Trung Quốc)
  • Sophora 2.4SL – Shandong Weifang
  • Bio-Matrine 1.2EC – sản phẩm hữu cơ dùng cho rau màu
  • Matricide 2.0EC – phối hợp Matrine + Oxymatrine
  • Biotus Matrine – dạng nano alkaloid tự nhiên, dùng cho nhà màng

📌 Dạng phổ biến: dung dịch (SL/EC), hoặc dạng nano sinh học, dễ hấp thu qua lá và thân non.

8️⃣ Gợi ý luân phiên và phối hợp trong IPM

Để nâng cao hiệu quả và hạn chế kháng thuốc:

  • Luân phiên với: Abamectin, Spinosad, Emamectin benzoate (các hoạt chất sinh học khác nhóm).
  • Phối hợp với: Chiết xuất Neem, Saponin, hoặc vi sinh vật có lợi như Beauveria bassiana (nấm ký sinh).
  • Kết hợp trong IPM: với Lecanicillium lecanii để tăng hiệu quả trên bọ trĩ và rệp sáp.

⚠️ Không nên kết hợp cùng thuốc trừ nấm hoặc diệt khuẩn mạnh – sẽ tiêu diệt hoạt tính sinh học của Matrine.

✅ Kết luận

Matrine là hoạt chất sinh học đa tác dụng, an toàn và thân thiện môi trường, phù hợp cho mô hình canh tác hữu cơ và nông nghiệp bền vững.
Với khả năng kiểm soát tốt các loài sâu chích hút, nhện đỏ và tuyến trùng, Matrine được xem là “lá chắn tự nhiên” giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh, giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học và hướng tới sản xuất nông sản sạch.

 

⏩⏩ Mời quý vị và các bạn quan tâm theo dõi các nền tảng truyền thông để tìm hiểu, trao đổi và chia sẻ thêm về các kinh nghiệm trong đầu tư và sản xuất nông nghiệp cùng cộng đồng và chuyên gia tại:

Duli Agri

Kỹ thuật trồng cây là website chuyên chia sẻ kiến thức nền tảng về nông nghiệp, tập trung vào dinh dưỡng cây trồng, cải tạo đất, kỹ thuật canh tác và các giải pháp tối ưu hiệu quả sản xuất. Nội dung trên website được biên soạn và tổng hợp từ tài liệu nông học, kinh nghiệm thực tế từ các mô hình canh tác, đồng thời được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam.

zalo-icon
phone-icon