Trên thực tế, cùng là “phân hữu cơ” nhưng hiệu quả có thể khác nhau rất xa. Có loại bón vào thấy đất tơi ra rõ, giữ ẩm tốt hơn, rễ ra mạnh và cây khỏe dần theo thời gian. Nhưng cũng có loại bón xong đất vẫn chai, cây chậm lại, rễ yếu và dễ kéo theo bệnh rễ, nấm hại, vàng lá.
Lưu trữ tác giả: Duli Agri
Trên thị trường có rất nhiều loại được gọi là “phân hữu cơ”, nhưng hiệu quả lại chênh lệch rõ rệt. Có người bón một thời gian thấy đất tơi lên, giữ ẩm tốt hơn, rễ ra mạnh và cây bền hơn. Nhưng cũng có người bón xong đất vẫn chai, rễ vẫn yếu, thậm chí cây bị xót rễ hoặc vàng đọt.
Sự khác biệt này thường không nằm ở chuyện phân “đen” hay “mùi thơm”, cũng không chỉ nằm ở con số phần trăm hữu cơ in trên bao bì. Một loại phân chỉ thật sự “tốt” khi nó đạt chất lượng phù hợp với mục tiêu sử dụng, đồng thời an toàn cho vùng rễ và ổn định cho canh tác dài hạn.
Trong bài viết này, mình sẽ đưa ra bộ tiêu chí đánh giá phân hữu cơ theo ba lớp: lớp an toàn và độ chín, lớp hiệu quả sinh học trong cải tạo đất, và lớp phù hợp với điều kiện canh tác thực tế.
Trong sản xuất nông nghiệp, thuốc điều hòa sinh trưởng thường được nhắc đến với những công dụng nghe rất hấp dẫn như kích rễ, ra hoa, đậu trái, hãm đọt, giữ trái. Chỉ cần phun một lần, cây có thể phản ứng rõ rệt, đọt đứng lại, lá xanh hơn, chồi ra đồng loạt hoặc trái bám tốt hơn. Chính vì phản ứng “nhìn thấy được” này mà nhiều người xem thuốc điều hòa sinh trưởng như một cách đi tắt để kéo cây vào trạng thái mình muốn.
Trong số các nhóm thuốc trừ sâu hiện nay, thuốc trừ sâu xông hơi thường được xem là lựa chọn đánh nhanh diệt gọn, nhất là khi sâu hại không nằm lộ thiên trên lá mà ẩn sâu trong tán rậm, kẽ lá, mặt dưới lá, hoặc trong những không gian kín như nhà màng, nhà lưới. Ở những tình huống này, nếu chỉ dùng thuốc tiếp xúc, người trồng rất dễ rơi vào cảm giác phun nhiều nhưng vẫn sót sâu, vì giọt thuốc khó phủ đều đến đúng vị trí sâu trú ẩn.
Khi sâu hại bùng phát mạnh, đặc biệt ở những giai đoạn mẫn cảm như ra đọt non, ra hoa hoặc nuôi trái non, câu hỏi thường được đặt ra là có loại thuốc nào phun vào là sâu chết ngay không. Áp lực cứu vườn, giữ lá, giữ nụ, giữ trái khiến người trồng không còn nhiều thời gian để chờ. Lúc đó, tốc độ tác động của thuốc trở thành tiêu chí được đặt lên trước cả độ bền, độ an toàn và đôi khi cả chi phí.
Thuốc điều hòa sinh trưởng là nhóm chế phẩm có khả năng tác động rất mạnh lên sinh lý cây trồng. Chỉ cần một liều nhỏ, cây đã có thể phản ứng rõ rệt như bật rễ, bật đọt, giữ trái, chuyển pha ra hoa hoặc chín nhanh. Chính vì tác động mạnh và dễ thấy, nhóm này thường bị dùng theo cảm tính với kỳ vọng kích cây nhanh, ép cây ra kết quả sớm, hoặc che lấp những vấn đề nền như rễ yếu, đất xấu, dinh dưỡng lệch.
Trong canh tác nông nghiệp, bộ rễ gần như quyết định toàn bộ phần còn lại. Rễ khỏe thì cây hút nước tốt hơn, hấp thu khoáng đều hơn, đứng vững trước nắng hạn và cũng ít bị sốc khi gặp mưa lớn hay thay đổi thời tiết. Vì vậy, khi cây chậm lớn, sau trồng, sau sang bầu, hoặc sau một đợt stress, nhiều nhà vườn thường nghĩ ngay đến thuốc điều hòa sinh trưởng với mong muốn kích rễ thật mạnh để cây hồi nhanh.
Trong sản xuất nông nghiệp, hiện tượng sâu hại ngày càng khó trị, thuốc dùng nhanh mất tác dụng đang trở thành vấn đề phổ biến ở nhiều vùng canh tác. Điều đáng nói là kháng thuốc hiếm khi xuất hiện theo kiểu hôm nay phun còn hiệu quả, ngày mai phun là vô dụng. Nó tích lũy âm thầm qua từng lần phun, từng vụ canh tác và từng đợt sâu, đến khi bùng phát thì người trồng mới nhận ra rằng cùng một loại thuốc, cùng một liều, nhưng sâu không còn “nghe” nữa.
Khi cây chậm phát triển, lá vàng, hút dinh dưỡng kém hoặc sau trồng mãi không hồi, phản xạ rất tự nhiên của nhiều nhà vườn là đi tìm thuốc kích rễ. Thị trường lại có quá nhiều lời quảng cáo hấp dẫn như ra rễ cực mạnh, bật rễ nhanh, kích rễ cấp tốc, khiến người trồng dễ tin rằng chỉ cần chọn đúng sản phẩm là cây sẽ khỏe lại.
Rễ là nơi cây phản ứng sớm nhất khi gặp stress, và cũng là nơi chịu thiệt hại nặng nhất mà người trồng thường không nhìn thấy ngay. Một đợt úng nước vài ngày có thể làm rễ thiếu oxy và chết rễ tơ. Một lần sốc phân hoặc mặn nhẹ cũng đủ làm mô rễ bị tổn thương, khiến khả năng hút giảm mạnh dù lá phía trên chưa kịp biểu hiện rõ. Khi rễ đã suy, mọi biện pháp bón phân phía trên gần như chỉ tạo thêm áp lực, vì cây không còn đủ năng lực hút để chuyển hóa và sử dụng.











