Dầu khoáng (Petroleum oil) hay còn gọi là dầu trắng (white oil), là sản phẩm tinh chế cao từ dầu mỏ, đã loại bỏ hoàn toàn tạp chất và hợp chất thơm.
Trong nông nghiệp, dầu khoáng được sử dụng như một loại thuốc trừ sâu – trừ nhện – trừ bệnh cơ học, có hiệu quả cao nhưng an toàn tuyệt đối cho cây, người và thiên địch.
Nhờ không để lại tồn dư hóa chất và không gây kháng thuốc, dầu khoáng là thành phần chủ lực trong chương trình IPM sinh học hiện đại.
1️⃣ Giới thiệu hoạt chất và nhóm hóa học
- Tên chung: Dầu khoáng nông nghiệp (Petroleum oil, White oil, Mineral oil).
- Nguồn gốc: Tinh chế từ dầu mỏ, loại bỏ hoàn toàn hydrocarbon thơm và tạp chất nặng.
- Dạng thương phẩm: Dung dịch nhũ hóa hoặc dầu tinh khiết (EC, SL, ULV).
- Tác động: Tiếp xúc và cơ học, không ảnh hưởng đến hệ thần kinh của sâu.
Đặc điểm nổi bật:
- Cơ chế tác động vật lý, không tạo kháng thuốc.
- An toàn tuyệt đối cho cây trồng, người và động vật.
- Không gây cháy lá, không ảnh hưởng đến ra hoa – đậu trái (khi dùng đúng liều).
- Phân hủy nhanh ngoài môi trường, không để lại tồn dư.
- Có thể phối hợp với nhiều thuốc khác để tăng hiệu quả diệt trứng và ấu trùng.
💡 Dầu khoáng nông nghiệp khác hoàn toàn dầu nhớt hoặc dầu máy, vì đã qua quá trình lọc, chưng cất, khử lưu huỳnh và thơm hóa, đảm bảo độ tinh khiết > 99%.
2️⃣ Cơ chế tác động
Dầu khoáng diệt sâu – nhện – rệp bằng cơ chế cơ học chứ không gây độc hóa học:
- Tạo màng mỏng bao phủ cơ thể côn trùng, bịt kín các lỗ thở (spiracle) → sâu, nhện, rệp chết ngạt sau vài phút.
- Hòa tan lớp sáp bảo vệ trứng, nhộng, rệp sáp, khiến nước bốc hơi nhanh → trứng bị khô và không nở được.
- Giảm khả năng bám của nấm bệnh và virus trên bề mặt lá.
- Ngăn chặn côn trùng chích hút, vì miệng chích bị trơn, không thể đâm xuyên mô lá.
💡 Cơ chế này không phụ thuộc vào hệ thần kinh, nên hiệu quả với cả sâu kháng thuốc, đồng thời an toàn tuyệt đối cho thiên địch.
3️⃣ Phổ tác dụng – Các loài dịch hại bị kiểm soát hiệu quả
Dầu khoáng có phổ tác dụng rộng, hiệu quả với nhiều nhóm dịch hại trên các loại cây trồng:
Trên cây ăn trái:
- Rệp sáp (Planococcus citri) – hồ tiêu, cam, quýt, xoài.
- Bọ trĩ (Thrips spp.) – sầu riêng, chôm chôm, thanh long.
- Nhện đỏ (Tetranychus spp.), bọ phấn (Bemisia tabaci).
- Rầy chổng cánh (Diaphorina citri) – tác nhân truyền bệnh vàng lá gân xanh cam quýt.
Trên rau màu:
- Bọ trĩ hành, rệp mềm, bọ phấn trắng, bọ nhảy.
Trên cây công nghiệp:
- Rệp muội, rệp vảy, bọ cánh cứng non, sâu đất.
Trên hoa kiểng:
- Nhện đỏ, rệp sáp, bọ trĩ – hoa hồng, lan, cúc, đồng tiền.
⚠️ Ngoài ra, dầu khoáng còn giúp làm sạch lá, tăng hiệu quả quang hợp và giảm phun thuốc hóa học khác.
4️⃣ Cây trồng phù hợp
Dầu khoáng nông nghiệp được sử dụng rộng rãi cho:
- Cây ăn trái: sầu riêng, cam, quýt, xoài, chôm chôm, thanh long.
- Rau màu: cà chua, ớt, dưa leo, hành, cải.
- Cây công nghiệp: cà phê, hồ tiêu, cao su, chè.
- Hoa kiểng: hoa hồng, lan, cúc, đồng tiền.
- Lúa: kết hợp với thuốc trừ rầy để tăng độ bám và hiệu quả.
💡 Phù hợp cho canh tác hữu cơ, nhà màng, IPM sinh học, vì an toàn tuyệt đối, không gây ô nhiễm.
5️⃣ Thời điểm sử dụng hiệu quả nhất
- Khi rầy, rệp, nhện hoặc bọ trĩ mới xuất hiện.
- Giai đoạn cây ra đọt non, lá non hoặc hoa non.
- Sau mưa, khi mật độ dịch hại tăng nhanh.
- Phun định kỳ 10–15 ngày/lần để phòng và vệ sinh vườn cây.
💡 Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi trời khô ráo, lá không đọng nước.
Tránh phun giữa trưa nắng gắt vì có thể gây cháy lá nhẹ.
6️⃣ Lưu ý khi sử dụng
- Không pha dầu khoáng với thuốc có tính kiềm mạnh, đồng hoặc lưu huỳnh.
- Không phun khi cây đang hoa rộ để bảo vệ ong thụ phấn.
- Không phun trong điều kiện nắng gắt hoặc nhiệt độ > 32°C.
- Pha đúng nồng độ (0.5–1.5%), không lạm dụng để tránh nghẹt khí lá.
- Có thể phối hợp với Abamectin, Spinosad, Pymetrozine để tăng hiệu quả trên bọ trĩ và rệp sáp.
⚠️ Không sử dụng dầu máy, dầu nhớt tái chế hoặc dầu thủ công – sẽ gây cháy lá, ngộ độc cây.
7️⃣ Một số sản phẩm thương mại phổ biến tại Việt Nam
- SK Enspray 99EC – Caltex (Singapore) – sản phẩm gốc, độ tinh khiết cao, dùng rộng rãi cho cây ăn trái.
- SK Enspray 703 – Caltex – dầu khoáng tiêu chuẩn IPM, an toàn tuyệt đối.
- Dầu khoáng 99EC – nội địa – dùng cho cà phê, hồ tiêu, thanh long.
- Dầu khoáng 97EC – Trung Quốc – phổ thông, giá hợp lý, hiệu quả tốt.
- Oshin Oil 98EC – Việt Nam – dạng nhũ hóa, tăng khả năng bám dính và trải lá.
📌 Dạng phổ biến: EC (nhũ dầu), ULV (siêu thể tích thấp).
8️⃣ Gợi ý luân phiên và phối hợp trong IPM
Dầu khoáng là chất hỗ trợ trung tính, nên có thể phối hợp linh hoạt:
- Phối hợp với: Abamectin, Spinosad, Pymetrozine, Flonicamid, Sulfoxaflor.
- Luân phiên với: chiết xuất Neem (Azadirachtin), Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae.
- Tránh phối hợp với: thuốc gốc đồng, lưu huỳnh, hoặc thuốc có dung môi hữu cơ mạnh.
💡 Trong IPM, dầu khoáng thường dùng làm nền, giúp tăng hiệu quả thuốc sinh học và giảm liều hóa học, đồng thời bảo vệ bề mặt lá khỏi bụi và nấm bệnh.
✅ Kết luận
Dầu khoáng nông nghiệp (Petroleum oil) là giải pháp sinh học an toàn, hiệu quả và thân thiện môi trường, với cơ chế vật lý diệt sâu – rệp – nhện, không gây kháng thuốc và không để lại tồn dư.
Nhờ tính trung tính, khả năng phối hợp linh hoạt và độ an toàn cao, dầu khoáng là thành phần không thể thiếu trong chương trình IPM hiện đại, đặc biệt cho cây ăn trái, rau màu và canh tác nhà màng.
⏩⏩ Mời quý vị và các bạn quan tâm theo dõi các nền tảng truyền thông để tìm hiểu, trao đổi và chia sẻ thêm về các kinh nghiệm trong đầu tư và sản xuất nông nghiệp cùng cộng đồng và chuyên gia tại:
- Youtube: Youtube.com/@Kythuattrongcayvn
- Facebook Page: Facebook.com/kythuattrongcay.vn/
- Facebook Group: Facebook.com/6441565519262518
- Tiktok: Tiktok.com/@kythuattrongcay.vn
